بوچی روژهەلاتا ناڤەراست گرنگە؟

Kurd24

روژهەلاتا ناڤەراست ناڤچەیەكا گرنگ یا جیهانی یە ژ رویێ سیاسی و ئابوری و لەشكەری و ئەمنی ڤە، هەروەسان ژ رویێ پێكهاتێن نەتەوی و ئاینی و مەزهە بی ڤە، ئانكو جوگرافی و جیوپولیتیكا ڤێ دەڤەرێ زورا ستراتیژی و گرنگە.

كومەكا فاكتەران گرنگی یا روژهەلاتا ناڤەراست دیاردكەن:

1. یەدەكێ (نەفت و غازێ) یێ جیهانێ ل ڤێ دەڤەرێ یە  ب تایبەت ل (خەلیج _ سعودی _ عێراق _ ئیران _ دەریا قەزوین _ كوردستان) و گەلەك جهێن دی ، ژێدەرەكێ سەرەكی یێن نەفت و غازێ نە.

2. ئەڤ ناڤچەیە سێ كیشوەران پێك ڤە گرێددەت (ئاسیا _ ئەوروپا – ئەفریقیا).

3. ژمارەیەكا یەكجار زور یا مروڤان دڤێ دەڤەرێ دا دژین و بازارەكێ مەزن یێ دەولەتێن پیشەسازی و زلهێزە ل جیهانێ.

4. روژهەلاتا ناڤەراست جهەکێ ستراتیژی یە بۆ گرێدانا روژهەلات ب روژ ئاڤایی ڤە و دوو رێکێن ستراتیژی وەکو پروژێن تازە تێدا دبورن رێکا نوی یا حەریری کو چینێ دڤێت دروست بکەت رێکا بەدیلێ (حەریری – ئاوریشم) کو ئەمریکا و اسرائیل و سعودی ب رێکا خەلیج و هندێ ڤە دڤێت دروست بکەت ئەڤ پروژی نوی بوینە هەڤرکی و رکابەریەکا مەزن دناڤبەرا ڤان دەولەتێن زلهێز دا.

5. هەمی دەرگەهێن ئاڤی و دەریایی یێن ستراتیژی دكەڤنە دڤێ دەڤەرێ دا، وەك دەریا سپی و دەریا رەش و كەنالێ سویس و دەریا سور  وخەلیج و گەلەكێن دی كو گەلەك جیوپولیتیك ناسێن جیهانێ باس لسەر دكەن. یەك ژوان (هامان)ێ ئەمریكی دبێژیت : كی رێكێن دەریای ددەست دابیت دێ شێت كونترولا جیهانێ كەت.

6. ژ رویێ جیوپولیتكێ ڤە ناڤچەیەكا زور گرنگە.

(هالفورد ماكندەر)ێ بریتانی دبێژیت كی دلێ جیهانێ كونترول بكەت دێ جیهانێ كونترول كەت. روژهەلاتا ناڤەراست كەڤالێ جیهانێ یە و زور یا گرنگە بو ب كونترولكرنا جیهانێ. هەروەسان (سپایكمان)ێ ئەمریكی دبێژیت روژهەلاتا ناڤەراست دكەڤیتە دناڤ كەڤالێ جیهانێ دا و كی كەڤالێ جیهانی كونترول بكەت دێ دلێ جیهانی و جیهانێ كونترول كەت.

ژبەر ڤان فاكتەرێن ل سەرەكی یێن مە باس لێ كری و ب دەهان فاكتەرێن دی ئەڤ ناڤچەیە زور گرنگ بویە هەمی دەولەتێن زلهێز دڤێن بەرژەوەندیێن خو و سەنگا خو بیننە دڤێ دەڤەرێ دا و كونترول بكەن، ئەڤ دەڤەرە بویە جهێ ركابەریەكا مەزن و مەیدانا هەڤركیێن مەزن دناڤ بەرا وەلاتێن زلهێز دا. ڤان دەولەتێن زلهێز دڤێن ئیرادا خو لڤێ دەڤەرێ ب سەپینن و شێوەیێ دەڤەرێ ل گوڕ بەرژەوەندیێن خو دروست بكەن.

ژ لایەكێ دی ڤە ئابوریا جیهانێ د قەیرانەكا مەزن دایە و شەرێ دامەزراندنا سیستەمەكێ نوی یێ جیهانی یە (النظام العالمي الجدید) جیهان بویە دو بەش. ئەمریكا و بریتانیا و ئەوروپا و هەڤپەیمانێن وێ ژ لایەكی ڤە و ژلایێ دی ڤە چین و روسیا و هەڤپەیمانێن وێ، روژهەلاتا ناڤەراست ژی كەفتیە بن ڤێ جوداهی یی و كارتێكرنێ ڤە.

هەڤركی و ململانا ڤان دو بەشێن جیهانێ ل روژهەلاتا ناڤەراست گەرم بویە، ئانكو دوو سیاسەتێن ناڤەندی ل سەر روژهەلاتا ناڤەراست دروست بوینە.

1. سیاسەتا ئەمریكا و برێتانیا و هەڤپەیمانێن وێ ل دەڤەرێ دگەل ئیسرائیل.

2. سیاسەتا روسیا و چین و ئیران و هەڤپەیمانێن وێ ل دەڤەرێ.

ئەمریكا و هەڤالبەندێن وێ ل دویڤ بەرژەوەندیێن خو دڤێن دیزاینا ڤێ دەڤەرێ ب گهورن چونكە دیزاینا هەیی یانوكە نە دبەرژەوەندیا وان دایە. دەڤەر كەفتیە بن ئیرادا ئیرانێ و روسیا ڤە. ئیران حاكمێ ئیران وعێراق و سوریا و لوبنانێ یە و دەستێ وێ د یەمەن و خەلیجی دایە و كارتێكرنەكا مەزن ل سەر دەڤەرێ كریە .

ئانكو ب كورتی جیوپولیتیكا دەڤەرێ ددەستێ ئیران و روسیا و چینێ دا یە ودڤێن وەك خو پروژێن تازە جێبەجێ بكەن ل روژهەلاتا ناڤەراست، هەر ژبەر ڤێ چەندێ ئەڤ دیزاینا نوكە د روژهەلاتا ناڤەراست دا هەیی نە دبەرژەوەندیا ئەمریكا و هەڤالبەندێن وێ دایە. ژلایێ دی ڤە روسیا و چین و ئیرانێ دڤێن دیزاینا هەیی ب پارێزن چونكە دیزاینا دەڤەرێ و دەولەتێن دەڤەرێ دبن ئیرادە و دبەرژەوەندیێن وان دانە.

د ئەنجام دا دو سیاسەتێن (ناڤەندی _ مركزی)  دروست بوینە ل روژهەلاتا ناڤەراست

1. ئەمریكا و هەڤالێن وێ دڤێن سیاسەتا گوهارتنا روژهەلاتا ناڤەراست پەیرەو بكەن.

2. روسیا و چین و ئیران  دڤێن  سیاسەتا نە گوهارتنا روژهەلاتا ناڤەراست پەیرەو بكەن.

ئانكو دو سیاسەتێن هەڤدژ دەڤەرێ ب رێڤە دبەن (گوهارتن و نەگوهارتن).

ئەمریكا ڤی كاودانی ب مەترسی دبینیت ل سەر پروژێ خو، و ب مەترسی دبینیت ل سەر بەرژەوەندیا خو و ئیسرائیل و هەڤالێن خو ل دەڤەرێ. ئەمریكا دڤێت پروژێ روژهەلاتا ناڤەراست یێ مەزن جێبەجی بكەت ل ناڤچەیێ دا ب شێت روژهەلاتا ناڤەراست ب گهوریت و نەخشە و دیزاینەكا تازە بو دەڤەرێ دروست بكەت ل گور بەرژەوەندیا خو هەڤالبەندێن خو، ئانكو شكلێ هەیی مەترسیە ل سەر بەرژەوەندیێن ئەمریكا و ئەوروپا  لەورا جێبەجێكرنا پروژێ (شرق الاوسط  الكبیر) پتر گرنگ بویە و ئەمریكا هزر د جێبەجێكرنێ دا دكەت.

د نوكەدا بابەتێ گوهارتنێ زێدەتر دهێتە بەحسكرن پشتی شەرێ حەماس و ئیسرائیل و ئەو چالاكیا لەشكەری یا مەزن، ئانكو دەڤەر دناڤ ئاگرەكی مەزن دایە و هەر كەس یێ خو بو شەرەكێ مەزن ئامادە دكەت. پروژێ روژهەلاتا ناڤەراست یێ مەزن (الشرق الاوسط الكبیر) پێتڤی ب پروژێ (بلقان) هەیە ئانكو بەلقەنەتا روژهەلاتا ناڤەراست. دڤێت دەڤەر ژنوی ڤە بهیتە پارچەكرن و دیزاینكرن دا پروژە بهێنە جێبەجێكرن.

پروژێ بەلقان؛ دەولەتا یوگسلافیا چەند پێكهاتە بون و دئێك ئیرادە دا و ئیرادا وێ ددەستێ صربیا و روسیا دا بو، لێ پروژێ بەلقان یوگسلافیا كرنە كومەكا دەولەتان و كومەكا ئیرادا و هەمی ئیرادا ڤان دەولەتان كەفتە ددەستێ ئەمریكا و ئەوروپا دا ب تنێ ئیرادا بەشەكی صربیا كەفتە ددەستێ روسیا دا، ئانكو ئیرادا یوگسلافیا پارچە بو و ژبن ئیرادە و كونترولا روسیا دەركەفتن و ئیرادا دەولەتێن نوی كەفتە ددەستێ ئەوروپا و ئەمریكا دا.

هەرێما كوردستانێ؛ سیاسەتا هەرێما كوردستانێ دڤێت خو ب پارێزیت. هەروەسان دڤێت خو ئامادە كەت بو پاراستنا هەرێمی و دڤێت دڤان كاودانێت نوی و دیزاینا نوی یا دەڤەرێ دا جهێ خو بكەت. ئەگەرەكی زور هەیە ئەڤ كاودانئیت گوهارتنی دەلیڤەكا باش ل پێشیا كوردستانێ و هەرێمێ دروست بكەن. كوردستان ل شەرێ ئێكێ یێ جیهانی پارچە بویە ،دڤێت دكاودانێت گوهارتن و دیزاینكرنا نوی یا روژهەلاتا ناڤەراست دا ب شێت جهێ خو بكەت.

ئانكو كاودانێت بابەتی یێن ستراتیژی دبەرژەوەندیا مە دا بن، چونكە ب تنێ كاودانێت گوهارتنا روژهەلاتا ناڤەراست دێ گەلێ كوردستانێ شێت قازانجێ ژێ بینیت و وەرگریت، ئەگەر كاودانێت خو یێت زاتی ژی ئامادە بكەین كو ب باوەریا من  مەزنترین ئامادەكاری ژی رێكخستنا هێزێ یە. بتنێ دەمێ ب هێز بین ل وی دەمی دێ شێین سیاسەتا كوردستانێ بەرەڤ پێش بەین و ئامادە بین بو هەمی پێشهاتان.

رێكخستن و ب هێزبونا پێشمەرگەی گەلەك یا گرنگە بو ڤێ قوناغێ. هەر وەسان دڤێت ئارمانج دڤان كاودانان دا زور د زەلال بن و پروژێ نەتەوی ئارمانجا ستراتیژی بیت، دا بشێین خەونا سەد سالان جێبەجێ بكەین. و دڤێت هێزێن كوردی ل سەر پروژێ نەتەوی د ئێكگرتی بن و رێك بهێتە گرتن ل هەر هێز و لایەنەكێ پروژێ نەتەوی نەكەتە ئارمانجا خو یا ستراتیژی.