"ستراتفۆر": سیاسەتە هاودژەکانی توركیا .. چۆن دوژمنكاری و دیپلۆماسییەتی بە یەكەوە كۆكردووەتەوە

پشتوانی جەماوەری بۆ ھەردوو پارتی داد و گەشەپێدان و بزووتنەوەی نەتەوەیی 45% پاشەكشەی كردووە، ئەم رێژەیەش ئاماژەدەكات، ئەو ھاوپەیمانەی لە دەسەڵاتدایە لەوانەیە پەرلەمان و سەرۆكایەتی بەیەكەوە لەدەست بدات
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆكی توركیا
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆكی توركیا

K24 – ھەولێر:

ناوەندی "ستراتفۆر" شیكردنەوەیەكی لە دوو بەشدا بڵاوكردووەتەوە بۆ لێكۆڵینەوە لە رەفتارەكانی توركیا، كە وا بەدیاردەكەوێت لە ناوەوە و لە دەرەوە ھاودژن، ھەر كەسێك قووڵ لەم بابەتە رامێنێت، دەزانێت توركیا لە ناو دوو رێبازدا دێت و دەچێت – دیپلۆماسییەت و دوژمنكاری- بۆ ئەوەی خۆی بەدوور بگرێت لە زیانی زیاتر بە ئابوورییەكەی و بەبێ ئەوەی واز لە ئەجێندا نەتەوەییەكەی بھێنێت.

 

 وێڕای سەختی دۆخی ئابووری؛ لە سیاسه‌تی ناوخۆیی سەركەوتووە:

لە بەشی یەكەمی شیكردنەوەكەدا، "ستراتفۆر" مەزندە دەكات ئەو دەستپێشخەرییانەی ئەم دواییەی توركیا، یارمەتیی دەدات لە دووركەوتنەوە لە سەپاندنی سزا داراییەكان و رێكارەكانی سزادان لە میانی ساڵی داھاتوودا، بێ ئەوەی ناچار ببێت بۆ ئەو مەبەستە سیاسەتەكانی خۆی ھەموار بكاتەوە. ئەمەش سەركەوتنێكی سیاسی ناوخۆیی بە توركیا دەدات، كە پێویستییەتی بۆ ئەو ماوەیەی قۆناغی قورسی ئابووریی.

شیكردنەوەكە ئاماژە دەكات، رەوشی خراپی دارایی توركیا، حكومەتی ئەردۆغانی پەك خستووە و ناتوانێت دەست بە ئاوەدانكردنەوە بكات، وەك ئەوەی لە سەرەتای دەیەی یەكەمی سەدەی 21 ئەنجامدران، كە پێگەی پارتی داد و گەشەپێدانی لە دەسەڵاتدا بەھێز كرد. ئەم رەوشە ئابوورییە سەختە؛ ئەردۆغانی ناچاركرد پەیڕەوی سیاسەتێكی دەرەكی وا بكات، كە ھەوڵبدات گونجان لە نێو ھەردوو رێبازی ئاشتبوونەوە و سەربه‌خۆییدا درووستبكات لە پێناو پاراستنی پێگەی سیاسیی ھەژموونداری حزبە دەسەڵاتدارەكەی لە وڵاتدا وەك خۆ ئامادەكردنێك بۆ ھەڵبژاردنەكانی ساڵی 2023.

دیپلۆماسییەتی توركیا: باشكردنی پەیوەندییەكان لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا و خۆپاراستن لە سزاكان

لە شیكردنەوەكەدا ھاتووە: دەستپێكردنەوەی گفتوگۆكانی راستەوخۆی توركیا لەگەڵ یۆنان لە كانوونی دووەم؛ یارمەتیی توركیای دا بۆ باشكردنی پەیوەندییەكانی لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا و خۆ دوورخستنەوەی لە سزاكانی ئەوروپایی، كە پێشتر وەك شمشێرێك بە روویدا بەرز دەكرایەوە.

لە 24ی/ ئادار، 27 حكومەت لە یەكێتی ئەوروپا راگەیاندراوێكیان دەرخست، تێیدا ئاشكرایانكرد، كومەڵەكەیان "ئامادەیە مامەڵە لەگەڵ توركیا بە شێوازێكی قۆناغیانە و پەیتا پەیتا بكات و لە ھەمان كاتیشدا دەكرێت ئەو مامەڵەیە پێچەوانە بكرێتەوە، ئەمەش بە ئامانجی پتەوكردنی ھاریكاری لە چەند بوارێكی جێگای بایەخی ھاوبەش"، لە دوای ھێوركردنەوەكەی ئەم دواییەی پەیوەندییەكانی ئەنقەرە و ئەسینا بەخۆیانەوە بینی پاش چەند مانگێك لەگرژی و ململانێیان لەسەر سنووری دەریاییان لە رۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا.

لەم دواییەدا كۆبوونەوەیه‌كی دیكە لە نێوان بەرپرسانی توركیا و یەكێتی ئەوروپا ئەنجامدرا و رێككەوتنێكی لێكەوتەوە بۆ قووڵكردنەوەی ھاریكاری ئابووری لە نێوان ھەردوولادا.

توركیا و بونیاتنانی ئاشتی لە رۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕستدا

لە 24ی ئادار، ئەردۆغان گوتی: حكومەتەكەی ھەوڵی بونیاتنانی ئاشتی لە رۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا و زیادكردنی ژمارەی "دۆستانی" توركیا لەگشت جیھاندا داوە. پێش چەند رۆژێكیش كەناڵی جه‌زیرە رایگەیاند، دەسەڵاتدارانی توركیا فەرمانیان بە بەرھەڵستكارانی میسری لە توركیا كردووە، رەخنەكانیان لەسەر سەرۆكی میسر عەبدولفەتاح سیسی سووك بكەن.

لە 12ی/ئادار وەزیری دەرەوەی توركیا گوتی: لەسەر ئاستی ھەردوو وەزارەتی ھەواڵگری و دەرەوەدا، ئەنقەرە چەند پەیوەندییەكی تەلەفۆنیی لەگەڵ میسر ئەنجامداوە. پێشتر لە 3ی/ ئادار راگەیاندراوێكی بڵاوكردەوە، تێیدا باس لە ئەگەری ئەنجامدانی رێككەوتنێكی دەریایی لەگەڵ قاھیرە كرا، كە ئاماژە بە باشبوونی پەیوەندییەكانی نێوان ھەردوو كۆنە نەیار دەكات. وەزیری دەرەوەی توركیا گوتیشی: توركیا ئامادەیە بۆ بونیاتنانەوەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ ھەردوو كۆنە نەیاری سیاسی و بازرگانی خۆی، شانشینی سعوودییە و ئیماراتی عەرەبی.

ئەردۆغان و جوانكردنی وێنەی نەرێنی توركیا لە جیھان 

توركیا ھەوڵدەدات وێنە نەرێنییەكەی خۆی لە چاوی جیھاندا، كە لە ئەنجامی رەفتارە ناوچەیی و ناوخۆییەكانی ھاتووەتە ئاراوە، جوانتر بكات لە پێناو پاراستنی ئابووری و حكومەتەكەی لە رێكارەكانی سەپاندنی سزا ئابوورییەكان و ئەو زیانە سیاسییانەی لێیدەكەونەوە.

ئەردۆغان
ئەردۆغان

بۆ پاراستنی پێگەی ھەژموونی سیاسیی پێش ھەڵبژاردنەكانی ساڵی 2023، حكومەتی ئەردۆغان، كە حزبی داد و گەشەپێدان پێشڕەوایەتیی دەكات، دەیەوێت ئەگەری سەپاندنی سزا ئابوورییەكان كەم بكاتەوە و زیاتر لە لایەن ھاوبەشە رۆژئاواییەكانی وەك یەكێتی ئەوروپا و ویلایەتە یەكگرتووەكان نەبێتە جێگای لۆمەكردن، ئەمەش لە پێناو پاراستنی دراوەكەی لە بێبەھابوونی بەردەوام.

ھەروەھا كەمكردنەوەی ململانێی سیاسی لەگەڵ دەوڵەتە دەوڵەمەندە عەرەبییەكانی كەنداو دەرگای دەرفەتێكی بازرگانی لەبەردەم توركیا دەكاتەوە و توركیا وەك سەركردەی ناوچەیی دێنێتە بەرچاو، كە ئامادەیە رق و كینە بخاتە لاوە لە پێناو سەقامگیری رۆژھەڵاتی ناوەڕاست.

ھیچ گۆڕانكارییەك لە ستراتیجییەتەكانی گشتیدا نییە 

ھەرچەندە توركیا ھەوڵ دەدات تێڕوانینەكانی جیھان لە مەڕ رەفتارەكانی ھەمووار بكاتەوە، بەڵام شیكردنەوەكە بەدووری دەزانێت توركیا ستراتیجییەتە گشتییەكانی لە ریشاڵەوە بگۆڕێت، كەواتە پەیوەندییەكانی ئەنقەرە لەگەڵ دەوڵەتانی رۆژئاوا و دەوڵەتە عەرەبییە ھاوسێیەكانی ھەر لەرزۆك و لەق دەمێننەوە. شیكردنەوەكە ئاماژەیكردووە، ئەردۆغان جەختیكردووەتەوە لەوەی وڵاتەكەی ھیچ سازشێك ناكات، كە ھاودژ بێت لەگەڵ ئاسایشی نەتەوەیی وڵاتەكەی، ئەمەش ئەو واتایە دەگەیەنێت – بەپێی شیكردنەوەكە- توركیا ھەرگیز خۆی بەتەواوی لە پشتیوانیكردنی دیپلۆماسی و ئابووری گروپەكانی ئیسلانی سیاسی لە تەواوی ناوچەكەدا ناكشێنێتەوە، ھەرچەندە گەر بكرێت بواری زۆر گرنگ لە ھاریكاری لەگەڵ میسر و دەوڵەتانی كەنداو بۆ توركیا دەبێتەوە.

حكومەتی توركیا كەمترین سازش دەكات، ئەوەندەی دەتوانێت چڵە زەیتون لە نێو گوتارە ئاشكراكانی دەخاتەڕوو، بۆ ئەوەی جۆرە نەرمییەك ببەخشێت لە بەردەوامبوون لە كاری سیاسەتی دەرەوە، كە جەماوەری پارتی داد و گەشەپێدان لە ناوخۆدا بەدڵیانە بە تایبەتی لەم وەرچەرخانە سیاسییە لەقەی توركیا پێیدا تێپەڕ دەبێت.

لایەنی باش لەم سیاسەتەدا – بەپێی شێكردنەوەكە- كەمترین ھاریكاری كە توركیا لە گوتارەكانیدا دەنوێنێت، دەبێتە رێگر لەبەردەم ھەڵچوونی زیاتری گرژییەكانی سیاسی و ئابووری لەگەڵ ھاوبەشەكانی و ھاوسێكانی، لەھەمانكاتدا دەرفەت بە توركیا دەدات بەردەوام بێت لە ئەنجامدانی ئەوەی بە باشی دەبینێت بۆ ئاسایشی نەتەوەیی خۆی.

دوو چۆله‌كە بەبەردێك.. ھێوركردنەوەی دەرەوە و دەستبەركردنی ناوخۆیی

لە 6ی/نیسان سەركردەكانی یەكێتی ئەوروپا بەڵێنیان دا پارەی زیاتر بە توركیا بدەن بەرامبەر بە نوێكردنەوەی رێككەوتنی كۆچبەران لەگەڵ كۆمەڵەكە، ھەروەھا برۆكسل دەرگای بۆ نوێكردنەوەی رێككەوتنی گومركی لەگەڵ ئەنقەرە كردەوە، ئەمەش یارمەتی توركیا دەدات لە باشكردنی دۆخی ئابوورییەكەی. لەگەڵ ئەو پێشھاتانە نوێیانە شیكردنەوەكە دەگاتە ئەو ئەنجامەی، گەشتنی پارەی زیاتر بە توركیا و ئیدارەكردنی پەیوەندییەكانی بە زیرەكانە لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا، لەوانەیە پشتیوانییەكی سیاسی گەورە بۆ حزبی داد و گەشەپێدان دابین بكات.

ئەگەریش ھەیە، گەشەسەندنی دیپلۆماسییەتی توركیا لەگەڵ میسر و ئیمارات و شانشینی سعوودیە ببێتە مایەی پیشاندان و گەیاندنی نیازپاكی سیاسیی بە ویلایەتە یەكگرتووەكان و یەكێتی ئەوروپا، كە ھەردووكیان لەو ساڵانەی دواییدا رەخنەیان لە رەفتارەكانی توركیا دەگرت بەوەی دوژمنكارانەیە و لایەنگری یەك لایەن دەكات و سەقامگیری ئاسایشی ناوچەكە تێكدەدات، بەتایبەتی لە ناوچەكانی وەك لیبیا، سووریا كە بەرژەوەندییەكانی توركیایی و عەرەبی تێیدا تێكھەڵكێش دەبن.

دابەزینی بەھای دراوی توركیایی
دابەزینی بەھای دراوی توركیایی

شیكردنەوەكە دەگاتە ئەو ئەنجامەی، ئەو رێبازە یارمەتی توركیا دەدات لە پاراستنی لە مەترسییەكانی سزاكانی رۆژئاوا، لەھەمان كاتیشدا دەیپارێزێت لە جێبه‌جێكردنی پێداویستییەكانی ئاسایشی نەتەوەیی لە ناوچەكانی ململانێدا، ئەمەش دەنگدانەوەیەكی باشی دەبێت لە لای دەنگدەرانی حزبی داد وگەشەپێدان.

لەسەر ئاستی ناوخۆیی، خۆدەرخستنی ئەردۆغان بە جوامێر و پیاوچاك لە مامەڵەكردن لەگەڵ میسر و وێنەی ناوەندگیر و پیاوی دەوڵەت بە ئەردۆغان دەبەخشێت، لە ھەمانكاتیشدا سیسیی ركابەری وەك دوژمنكار و دوودڵ پیشاندەدات، كە دەیەوێت ململانێ لە نێوان ھەردوو وڵاتدا بەردەوام بێت. لەسەر ئاستی ناوچەیی سەلمێنرا، نیازی توركیا لە ناوەندگیریكردن لەگەڵ میسر، بەڕاستی سوودی لەسەر زەوی ھەیە لە لیبیا و ھەر یەك لە ھاوبەشانی ئەنقەرە و قاھیرە، كە ھاوپەیمانن لە وڵاتدا پێشكەوتنیان بەخۆیەوە بینی و ئێستا بەرەو ئەنجامدانی ھەڵبژاردن دەڕۆن لەم ساڵدا.

قووڵكردنەوەی ئایین لە كاروباری رۆشنبیری و ئابووریدا

بەشی دووەم لە شیكردنەوەكە ئاماژە دەكات بەوەی حزبی داد و گەشپێدانی دەسەڵاتدار لە توركیا، سیاسەتی، پێش ھەڵبژاردنەكانی 2023 رازیكردنی بنكە ئیسلامییەكەی دەگرێتەبەر لە میانی قووڵكردنەوە ئایین لە كاروباری رۆشنبیری و ئابووری وڵاتدا.

"ستراتفۆر" مەزندە دەكات، حزبی داد و گەشپێدان ھەوڵەكانی چڕ دەكاتەوە بۆ ئەوەی سیستەمی ھەڵبژاردن بەپێی باڵای خۆی داڕێژێتەوە، ئەمەش توركیا بەرەو زەلكاوی ملھوڕی و سەركوتكاری دەبات. بەڵام پاشەكشەكردنی جەماوەریه‌تی حزبەكەی ئەردۆغان لە راپرسییەكاندا و سەرھەڵدانی حزبی ركابەر تەمتوماوییە و باڵی بەسەر ئاسۆی ئابووریدا كێشاوە، حزبی داد و گەشەپێدان بەسەرۆكایەتی ئەردۆغان ناچاردەكات جارێكی دیكە پێش ھەڵبژاردنەكانی حوزەیرانی 2023 بیر لە ستراتیجییەتی سیاسەتەكەی بكاتەوە.

چونكە حزبی داد و گەشەپێدان كۆنترۆڵی بەسەر ئیدارەی ئابووری نەماوە، بۆیە حزبەكە بیر لە تاكتیكەی كۆنەكان دەكاتەوە، وەك: دووبارە پێكھێنانەوەی سیستەمی ھەڵبژاردن لە وڵاتدا بەپێی بەرژەوەندی حزبی داد و گەشەپێدانی و ھاوپەیمانەكەی لە دەسەڵاتدا (حزبی بزووتنەوەی نەتەوەیی) كە مەیلی رێبازێكی پارێزگارانەی رۆشنبیریی ھەیە، بە شێوەیەك، كە لە ناوەوە لەگەڵ تێڕوانینی ئیسلامییەكان بگونجێت، بەڵام بۆ رووبەڕووی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی لە دەرەوە لەسەر بنەمای پراگماتی بێت.

تارمایی لەدەستدانی پەرلەمان و سەرۆكایەتی لە ھەڵبژاردنی داھاتوودا

شیكردنەوەكە ئاماژە بە راپۆرتێكی ئاژانسی "رۆیتەرز" دەكات، كە پشت بە 15 راپرسی دەبەستێت و لەماوەی چارەكی یەكەمی ساڵی 2021 ئەنجامدراون و دەركەوتووە پشتوانی جەماوەری بۆ ھەردوو پارتی داد و گەشەپێدان و بزووتنەوەی نەتەوەیی 45% پاشەكشەی كردووە، ئەم رێژەیەش ئاماژەدەكات، ئەو ھاوپەیمانەی لە دەسەڵاتدایە لەوانەیە ھەم پەرلەمان و ھەم سەرۆكایەتی بەیەكەوە لەدەست بدات.

جگە لەو ئاڵنگاریانەی ھەن، ژمارەیەك حزبی دیكە سەریانھەڵداوە وئەو حزبانە ھەر لە حزبی داد و گەشپێدان بوونەتەوە و بەرپرسانی پێشووی ئەو حزبە سەركردایەتیان دەكەن و توڕەن لە شێوازی ئەردۆغان لە بەڕێوەبردنی ئابووری و رێبازی ناوەندی دەسەڵات. ھەروەھا لاوازی نواندنی ئابووری توركیا لەگەڵ خراپی ئیدارەی حكومەت بۆ تەنگژەی كۆڤید-19 بووەتە مایەی داخۆرانی دەستكەوتەكانی ئابووری حزبی داد و گەشەپێدان.

پارتی داد و گەشەپێدان لە سەرەتادا له‌ سۆنگەی زەمینەی گەشەی ئابوورییەوە خۆی پێشكەش كرد، بەڵام ئەو مەنگییە ئابوریەی وڵات لە ساڵی 2018وە بەخۆیەوە بینی و لێكەوتووەكانی ئابووریی كۆڤید-19 كێشە مەودا درێژخایەنەكانی وڵاتی لەگەڵ ھەڵاوسان و قەرزەكانی كۆمپانیاكان و لاوازی دراوی ئاشكرا كرد، ئەمەش رەوایی (شەرعییەت) ئابووری پارتی داد و گەشەپێدان لەبنبرد و بووە مایەی كەمبوونەوە جەماوەرەكەی. بەپێی قسەی "ستراتفۆر".

گومانكردن لە توانای "پارتی داد و گەشەپێدان" لە بەڕێوەبردنی ئابووری

چەند بارەبوونەوەی دەستوەردانی پارتی داد و گەشەپێدان لە كاروباری بانكی ناوەندی بووە ھۆی لاوازبوونی متمانەی ناوخۆ بە توانای پارتی داد و گەشەپێدان لە بەڕێوەبردنی ئابووری، لە ھەمان كاتیشدا تێڕوانینە ئابوورییە ناباوەكانی ئەردۆغان سەبارەت بە ھەڵاوسان ئەو وێنایە زیاتر بەھێزكرد، كەوا پارتی داد و گەشەپێدان شایستە نییە بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو ئاڵنگارییە داراییە بەردەوامانەی لە وڵاتدا ھەن.

لە ھەڵبژاردنەكانی حوزەیرانی 2018وە، كە ئەردۆغان گەڕایەوە سەر دەسەڵات، بەھای لیرە زیاتر %50 دابەزی، ئەمەش ھەوڵەكانی پارتی داد و گەشەپێدان لەبن دەبات بۆ قایلكردنی توركەكان بە بەكارھێنانی لیرەی توركیایی لە جیاتی دۆلاری ئەمەریكایی.

ھەروەھا حاڵەتەكانی ئیفلاسی تایبەت گەیشتە بەرزترین ئاست لە 10 ساڵی رابردووە، ھاوكات رێژەی بێكاری لە %10 لە حوزەیرانی 2018وە دابەزی بۆ زیاتر لە %12 لە ساڵی 2021. جگە لەمەش رێكارەكانی تەنگەتاوی بۆ رووبەڕووبوونەوەی تەشەنەكردنی كۆرۆنا لەكارلادانی كارمەندانی ئەستەم كرد، ئەمەش ئاماژەیە كەوا بازاڕی كار لاوازترە لەو ژمارە فەرمییانەی بۆ بێكاری پیشاندەدرێن.

سیاسەتە دەرەكی و ناوخۆییەكانی زیانبەخش بە ئابووری

شیكردنەوەكە دەڵێت: ئەو سیاسەتە دەرەكیانەی توركیا پەیڕەوی دەكات لەژێر دەسەڵاتی پارتی داد و گەشەپێدان زیانێكی زۆری بە ئابووری وڵات گەیاندووە، لەوانەش ئەو سزا ئەمەریكاییانەی بەسەریدا سەپێنران لە ئەنجامی كڕینی سیستەمی ئێس-400 رووسیایی و ئەگەری سەپاندنی سزاكانی یەكێتی ئەوروپا لەسەر كنە و پشكنین لە ئاوی ململانێ لەسەر لە رۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا. لە پێناو كەمكردنەوەی ئەو زیانە ئابووریانە، توركیا ئێستا ھەوڵدەدات لە رووبەڕووبووەكانی توندیی كەم بكاتەوە، كە مەترسیی ھەیە لەوەی بگاته‌ سەپاندنی سزای زیاتر.

بۆ سنوورداركردنی ئەگەری دەستكەوتەكانی بەرھەڵستكاران لە ھەڵبژاردنی داھاتوودا، "ستراتفۆر" مەزندە دەكات پارتی داد و گەشەپێدان یاسا و رێكارەكانی ھەڵبژاردن ھەموار بكاتەوە بۆ ئەوەی ململانێكردنی ركابەرەكانی زیاتر ئەستەم بكات، بە سەپاندنی كۆت و بەندی زیاتر یان تەنانەت سەپاندنی قەدەغەكردنی تەواوی كاری پارتی گەلانی دیموكراتیك بۆ بەرژەوەندی داد و گەشەپێدان.

بەپێی شیكردنەوەكە، پشتیوانیكردنی پارتی داد و گەشەپێدان لە پارێزگاران دوبێتە مایەی دەستوەردانی زیاتر لە كاروباری بانكی ناوەندی. ئەمە جگە لە گرتبەری رێكاری زیاتری سەركوتكاری و قووڵكردنەوەی پەنجە مۆری ئیسلامی لە قوتابخانە و دەزگاكانی راگەیاندن.

بەھێزكردنی پەیوەندییەكان لەگەڵ كۆمەڵگایەكی ئیسلامی بەرفراوانتر لە توركیا

راستە پەیوەندییەكانی پارتی داد و گەشەپێدان لەگەڵ ئیسلامییە پارێزگارەكان بە تێپەڕبوونی كات پاشەكشەیكردووە لە ئەنجامی ئەو كارە ئابڕووبەرانەی بەرپرسانی پارتی داد و گەشەپێدان تێوەگلان و ھەروەھا سەرھەڵدانی حزبی دیكە، كە ھەر لەو حزبە دابڕاون وەكو جێگیرەوە خۆیان دێننە بەرچاو، ئەمە جگە لەوەی ھەوڵەكانی حزبی دەسەڵاتدار بۆ رازیكردنی دەنگدەرانی علمانی و ئیسلامی بووە مایەی فەرمۆشكردنی ھەندێك بەڵێنی سیاسیی كە دابوویە پارێزگاران لەسەر ئاستی رۆشنبیری.

لەگەڵ كەمبوونەوەی بژاردەكانی بەردەست بۆ وەرگرتنەوەی رەوایی ئابووریی لە لایەن پارتی داد و گەشەپێدان، شیكردنەوەكە ئاماژە بەوە دەكات بەھێزكردنەوەی پەیوەندییەكانی حزب لەگەڵ كۆمەڵگایەكی ئیسلامی بەرفراونتر لە توركیا ئێستا زۆر پێویست بووە.

شیكردنەوەكە ئاماژە بە كشانەوەی توركیا دەكات لە رێككەوتنی ئەنجوومەنی ئەوروپا لە 19ی ئادار، ناسراو بە رێككەوتنی ئیستانبۆڵ، كە رێككەتنێكی نێودەوڵەتییە ئامانج لێی رێگاگرتنە لە توندوتیژی خێزانی و سزادانی ئەنجامدەرانی و لەناوبردنی ئەو رەفتارە و بەھێزكردنی یەكسانییە. "سترانفۆر" مەزندە دەكات ئەو بڕیارەی پارتی داد و گەشەپێدان لەو ویستەی داد و گەشپێدان سەرچاوەی گرتبێت بۆ گەڕاندنەوەی ھاوسۆزی پارێزگارەكان، چونكە رێككەوتنەكە لە لایەن ناوەندە ئیسلامییەكانەوە پشتیوانیی لێنەدەكرا.

ھەرچەندە ئەو كشانەوەی توركیا لە رێككەوتنەكە ناڕەزایی و خۆپیشاندانی لێكەوتەوە لە ئەوروپا، بەڵام ھەنگاوەكە ھیچ ھەڕەشەیەكی بۆ سەپاندنی سزاكان بەسەریدا لە لایەن یەكێتی ئەوروپاوە لێنەكەوتەوە.

ھەروەھا توركیا لە ترسی زیادبوونی گرژییەكان لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا، ھەندێك لەو سیاسەتانەی خۆی راگرت، ئەوانەی لە سۆنگەی ئەجێندای ئیسلامییەوە ھەڵقوڵابوون.

لەگەڵ ئەوەشدا لەوانەیە ئەو شتانە بگۆڕدرێن، ئەگەر مەترسییەكانی یەكێتی ئەوروپا سەبارەت بە رەفتارە ناوخۆییەكانی توركیا زیادیكرد و گەیشتە ئاستی سەپاندنی سزاكان، ئەو كاتیش زیانێكی زیاتر بە ئابووری توركیا دەكەوێت.

گۆڕانی توركیا بەرەو دەوڵەتێكی خاوەن مۆركی ئیسلامی- نەتەوەیی قووڵتر

ستراتفۆر بەردەوام دەبێت و دەڵێت: بەكارھێنانی زیاتری ئەو تەكتیكانە لە لایەن پارتی داد و گەشەپێدان، توركیا بەرەو سەركوتكاری ئیسلامی دەبات، كە دەبێتە ھۆی زیادبوونی بەسیاسەتكردنی ئیدارەی ئابووری وڵات، لەوانەشە بەرھەڵستكارەكان توندڕەو ببن و مەترسییەكانی زیانگەیاندن بە ناووبانگی ئەو كۆمپانیا نێودەوڵەتیانەی چالاكی بازرگانی لە توركیا ئەنجامدەدەن، زیاد ببێت.

شیكردنەوەكە ئاماژە دەكات، ھەرچەند ئاستی جەماوەری پارتی داد و گەشەپێدان دابەزینیشی بەخۆیەوە بینی بێت، بەڵام ئەستەمە؛ ئەگەر مەحاڵ نەبێت، حزبە كۆماری و علمانیەكان و كوردییەكان بە زۆرینەی دەنگ لە ھەڵبژاردنەكان براوە بن، ئەمەش رێگا بە ھەردوو حزبی داد و گەشەپێدان و بزووتنەوەی نەتەوەیی دەدات سیاسەتی درێژخانە داڕێژن لە پێناو گۆڕینی توركیا لە رووی ئایدۆلۆجیاوە بەرەو دەوڵەتێكی خاوەن مۆركی ئیسلامی- نەتەوەیی قووڵتر.

بە كەمبوونەوەی كۆت و بەندەكانی لێپرسینەوەی گشتی لە ئاستی نواندنی سیاسی و ئابووری، حزبی داد و گەشەپێدان ئازادتر دەبێت لە جێبەجێكردنی سیاسەتە ئابوورییەكانی لە پێناو تۆكمە كردنی بنكە و بەرژەوەندییەكانی بازرگانی خۆی، ھەر لە جێبەجێكردنی نموونە ئابوورییە ئیسلامییەكانەوە بگرە تا دەگاتە دەستوەردان لە سیاسەتەكانی ئابووری، لەوانەش دەستوەردان لە كاروباری بانكی ناوەندی.

لەگەڵ زیادبوونی تیشك خستنە سەر پێوەرەكانی رۆشنبیری ئیسلامی، كۆمەڵەكانی مافی مرۆڤ، كە رەخنە لە توركیا دەگرن لە خزان بەرەو سەركوتكاری، زیاتر ورد دەبنەوە لە رەفتارەكانی ھەندێك لە كۆمپانیاكانی نێودەوڵەتی، كە لە وڵاتدا كار دەكەن.

 لەگەڵ پاشەكشەكردنی دەرفەتەكانی بردنەوەی بەرھەڵستكاران لە ھەڵبژاردنەكان، شیكردنەوەكە ھۆشداری دەدات لە ئەگەری توندڕەوبوونی ھەندێك لە بەرھەڵستكاران، كە دەبێتە مایەی بەھێزبوونی توندڕەوانی ئێستا وەك پارتی كرێكارانی كوردستان و ھەبوونی بزووتنەوە ناڕەزاییەكان زیاتر بەھێز دەكات لە ناوەندی شارەكانی زیاتر علمانی لە توركیا.