عێراق گەورەترین پڕۆژەی پترۆکیمیایی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەهۆی گەندەڵیەوە لەدەستدا

پڕۆژەی نەبراس بۆ پترۆکیمیایی لە عێراق
پڕۆژەی نەبراس بۆ پترۆکیمیایی لە عێراق

K24 - هەولێر

هیچ بەربەستێک لەبەردەم عێراقدا نییە بۆ ئەوەی ببێتە وڵاتێکی پێشەنگ لە جیهان لە هەناردەکردنی پترۆکیمیاییدا، چونکە خاوەنی سەرچاوەیەکی بەرفراوانی نەوت و گازە، بەڵام کێشەی سەرەکی کە رێگری دەکات لە بەدیهێنانی تواناکانی لە بواری نەوت و گاز و پترۆکیمیاییدا، گەندەڵییە بەربڵاوەکانی کەرتی وزە و کەرتەکانی دیکەیە لە عێراق.

لە هەفتەی رابردوودا رۆیشتنی کۆمپانیای "شێڵ"ـی بەریتانی لە پرۆژەی نەبراس بۆ پترۆکیمیایی لە عێراق کە بەهای 11 ملیار دۆلارە، رەنگە یاساکانی یارییەکە بگۆڕێت.

وەزیری پێشووتری پیشەسازی، نەسیر ئەلعیساوی رایگەیاند، لە ماوەی پێنج بۆ شەش ساڵدا کار لەسەر کۆمەڵگەی نەبراس بۆ پترۆکیمیایی دەستپێدەکات، هەروەها وڵاتەکەی دەکاتە گەورەترین بەرهەمهێنەری پترۆکیمیایی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

سەرچاوەیەکی پلە باڵا کە ئەو کات لەگەڵ وەزارەتی نەوتی عێراق کاری دەکرد رایگەیاندووە، "شوێنی نەوتی باشووری بەسرە بێ هاوتا بوو، هەروەها کۆمپانیای "شێڵ" خاوەنی هەموو ئەو کەس و تەکنەلۆژیا و کەرەستانە بوو کە پێویست بوو بۆ ئەو ئەرکە، وە بە یەک بازدان عێراقی پاڵ دەنا بۆ ناو گروپی سەرەکی بەرهەمهێنەرانی پترۆکیمیایی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا".

سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، هەر کە کۆمپانیای شێڵ هەوڵیدا دەست بە کارەکانی بیناسازی بکات، لە پرۆژەی نەبراسدا کێشە دروستبوو.

گوتیشی: "دانی پارە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زۆر باو و ئاساییە، بەڵام لە رۆژئاوا بە بەرتیلدان هەژمار دەکرێت، بەتایبەتی سەبارەت بە بابەتەکانی وەرگرتنی مۆڵەتی کارکردن، پەسەندکردنی داواکاری ڤیزا، یان گەیاندنی ئامێرەکان،هەروەک ئەو بڕە پارەیەی کە لەلایەن بەرپرسانی باڵای حکومەتەوە داوا دەکرێت".

ئاماژەی بەوەشکرد، "بۆ نموونە کۆمپانیای شێڵ لە پرۆژەکانی پەرەپێدانی کێڵگە نەوتییەکانیدا 1.39 دۆلاری بۆ دەرهێنانی هەر بەرمیلێک نەوت کە لە کێڵگەی مەجنون دەرهێنرابوو، وە 1.90 دۆلاری لە کێڵگەی قورنە 1ی رۆژئاوا وەرگرتبوو، بەڵام بەرپرسانی حکومەت داوایان لێدەکرد پارە بدات، ئەمەش قازانجەکانی کەم دەبووەوە بۆ 1.25 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک لە کێڵگەی مەجنون و 1.70 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک لە رۆژئاوای قورنە 1".

جەختیشی لەوە کردەوە، کە "چەند سەنتێک جیاوازییەکی گەورە دروست دەکات کاتێک بەو شێوەیە کار دەکەیت"، شێڵ دەبێت نزیکەی چوار ملیار دۆلار لەسەر پڕۆژەی پترۆکیمیایی نەبراس بدات، بەبێ ئەوەی بزانێت ئایا مامەڵە لەگەڵ ئەو کەسانە دەکات کە لەڕاستیدا دەتوانن رێگە بە پێشکەوتنی پڕۆژەکە بدەن یان نا.

دەشڵێت: "هەمان شت بەسەر کۆمپانیای ئێکسۆن مۆبیلدا هاتووە لە پڕۆژەی هاوبەشی دابینکردنی ئاوی دەریادا، لەبەر ئەم هۆکارەش ​​دوودڵ بوو لە هەنگاونان بۆ پێشەوە لەگەڵ ئەم پڕۆژەیەدا".

رێکخراوی شەفافیەتی نێودەوڵەتی، رایگەیاند، لە کۆی 180 وڵاتی گەندەڵ، عێراق لە ریزبەندی 168ەمین دێت، بەمەش عێراق بە خراپترین وڵات لە گەندەڵی و پێوەرەکانی حوکمڕانی وەسف کرا. کە مەترسییەکانی گەندەڵی بەهۆی کەمی ئەزموون لە ئیدارەی گشتی و لاوازی رۆیشتنی پارەی هاوکارییەکان و پرسە مەزهەبییەکان و نەبوونی ئیرادەی سیاسی بۆ دروستکردنی هەوڵەکانی دژە گەندەڵی زیاد بووە.

رێکخراوەکە ئاماژەی بەوەشکرد، "گەندەڵی بەربڵاو، ساختەکاری و سپیکردنەوەی پارە، قاچاخچێتی نەوت، بەرتیلدان، ئەو شتانەن کە وڵاتەکەیان گەیاندووەتە خوارەوەی ریزبەندی گەندەڵی نێودەوڵەتی".

راشیگەیاند، "دەستوەردانی سیاسی لە دەزگاکانی دژە گەندەڵی، بە سیاسیکردنی پرسەکانی گەندەڵی، لاوازی کۆمەڵگەی مەدەنی، نەبوونی ئاسایش، نەبوونی سەرچاوە و بڕگە یاساییە ناتەواوەکان توانای حکومەت بە توندی سنووردار دەکەن بۆ گەشەسەندنی گەندەڵی".

سیمۆن واتکینز بە ماڵپەڕی "ئۆیل پرایس"ـی ئەمەریکی راگەیاند، باوەڕی وایە کە پڕۆژەی نەبراس دەرفەتێکی بازرگانی گەورەی دەڕەخساند کە رێگەی بە پەرەپێدانی کەرتی پترۆکیمیایی لە عێراقدا دەدا.