REHBER - Bir turist için Kürdistan Bölgesi hakkında herşey…

Şeyh Mahmud Berzenci, Şeyh Abdusselam Barzani, Şeyh Ahmed Barzani ve Mela Mustafa Barzani’den bugüne ulaşan mücadele kültürüyle dünya gündemindeki yerini korumaya devam eden Kürdistan, 16 Ekim 2017’de yaşanan sıkıntılı sürecin ardından yeniden kalkınma ve ilerleme sürecine girmiş durumda.

M. Ali ERDOĞAN

Şeyh Mahmud Berzenci, Şeyh Abdusselam Barzani, Şeyh Ahmed Barzani ve Mela Mustafa Barzani’den bugüne ulaşan mücadele kültürüyle dünya gündemindeki yerini korumaya devam eden Kürdistan, 16 Ekim 2017’de yaşanan sıkıntılı sürecin ardından yeniden kalkınma ve ilerleme sürecine girmiş durumda.

Irak parlamento seçimlerinde KDP’nin elde ettiği başarının ardından Kürdistan, uluslararası diplomatların Ortadoğu’daki uğrak merkezlerinden biri olma özelliğini devam ettiriyor.

Bunun yanısıra geçtiğimiz birkaç ay boyunca Bağdat’ın hava ablukasından dolayı yaşanan durgunluğun ardından turistler önceki yıllarda olduğu gibi yaz boyunca yeniden Kürdistan’ı tercih etti.

Peki, Kürdistan nasıl bir yer? Coğrafyası, yönetim şekli mimari özellikleri, tarihi eserleri, müzeleri ve turistik mekanları nasıl?

Resmi adı Kürdistan Bölgesel Yönetimi olan Erbil merkezli yönetim, Irak Cumhuriyeti'nin kuzey ve kuzey doğusunda bulunuyor.

TARİH VE COĞRAFYA

Bugün Kürdistan hükümetinin yönettiği topraklar 1921 ile 1924 yılları arasında krallığını ilan eden Şeyh Mahmud Berzenci tarafından Kürdistan Krallığı adıyla yönetildi.

Daha sonra 1970’de oluşan özerk yönetim 1974’e kadar sürdü.

1991’de Kürdistan halkının başkaldırısının (Raperin) neticesinde tekrar özerk yönetim sistemi oluşturuldu.

1992 yılında parlamento seçimleri yapıldı ve Kürdistan hükümeti kuruldu. 2003 yılında Baas rejiminin devrilmesinin ardından Irak federal sisteme geçti ve Kürdistan federal bölge statüsünü aldı.

Kürdistan fiziki coğrafyası, arazi yapısı ve iklim koşulları itibariyle zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Güneye doğru çöl iklimine yaklaşan sıcak ovalar, kuzeyde yüksek sıra dağlar, yaylalar, ormanlık alanlar, mümbit vadiler, ovalar ve göller doğaya büyük bir renklilik katar.

Kürdistan'ın en belirgin fiziksel özelliği dağlık olmasıdır. Bölgedeki dağlar Büyük ve Küçük Zap, Sirwan ve Habur gibi birçok akarsuyun kaynağı olmuştur ki bu akarsular Dicle Nehri ile birleşir.

Bununla birlikte bölge bir dizi yüksek zirveleri de içerir. Örneğin Heserost dağları sırasında bulunan “Helgurd” zirvesi gibi. Bu zirve Kürdistan ve Irak genelindeki en yüksek zirve sayılmaktadır. Yüksekliği 3607 metre.

Kürdistan coğrafyası tarımsal ürünlerin yanısıra petrol, gaz ve diğer madenler gibi birçok yeraltı kaynaklarına da sahiptir. Kürdistan’ın anayasal alanı 78 736 km2'dir.

MÜZELER

Kürdistan’da birçok müze vardır. Erbil Kalesi Müzesi, Süleymaniye’deki Kızıl Emniyet, Etnografya, El Sanatları ve Süleymaniye müzeleri, Duhok Milli Müzesi, Halepçe Müzesi ve Koysancak’taki müzeler truistlerin ilgisini çeken başlıca müzelerin başında gelmektedir. 

TARTIŞMALI BÖLGELER

Kürdistan hükümetinin topraklarının %60’tan fazlasını yönetiliyor. Geri kalan %40’ı ise Kürdistan idaresi dışında olup Irak Anayasası’na göre “tartışmalı bölgeler” olarak adlandırılıyor.

Anayasanın 140’ıncı maddesi, “tartışmalı bölgeler”in Bağdat’a mı yoksa Erbil’e mi bağlanacağını, nüfus sayımı ve referandumla belirlemeyi öngörüyor.

25 Eylül 2017’de yapılan bağımsızlık referandumunda bölge halkı yüksek katılımla “evet” oyu vermişti.

Kürdistan’ın bayrağı, milli marşı, başkanlık makamı, parlamentosu, merkez bankası, başbakan ve bakanları, yüksek seçim kurulu, kendisine özel seçimleri, havayolları, polisi, peşmergesi, bürokratik kurumları ve bağımsız devletlerin sahip olduğu birçok olanağı vardır.

DİLLER VE DİNLER

Kürdistan’ın resmi dilleri Kürtçe ve Arapça’dır. Kürtçe, Irak’ın geri kalan bölümünde de ikinci resmi dil sayılıyor.

Kürtçe'nin yanında Türkmence, Ermenice ve Süryanice dilleri, bu dillerin konuşulduğu bölgelerde resmi dil olarak kabul ediliyor.

İslam dini Irak Kürdistan’ında bulunan Kürt nüfusun çoğunluğunun resmi dinidir. Hıristiyanlık, Ezidilik, Sâbiîlik, Kakeilik ve diğer din ve inanç mensupları ise dini ibadetlerini özgürce ve güven içeresinde yerine getirmektedirler.

PARA BİRİMİ

Kürdistan’da resmi para birimi Dinar olup bunun yanında Amerikan Doları da kullanılmaktadır.

DİNİ VE RESMİ BAYRAMLAR

Kürdistan’da birçok dini ve milli bayramlar kutlanmaktadır. Kürt milletinin milli bayramı Newroz'dur. Bununla birlikte Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, Miladi Yılbaşı, Hicri Yılbaşı, 10 Muharrem, Mevlid Kandili ve 1 Mayıs İşçi Bayramı günleri de kutlanıp resmi tatil ilan edilmektedir.

YILDA 2.5 MİLYON TURİST

Turizm yetkililerine göre Kürdistan’a gelen turistlerin sayısı önceki yıllara oranla % 70 arttı. Kürdistan Turizm Genel Müdürlüğü Sözcüsü Nadir Rosti'nin 2012'de açıkladığı istatistiklerine göre 2011 yılında Kürdistan Bölgesi 1 milyon 700 bin turisti ağırladı ancak 2012 yılının ilk 6 ayında bölge 941.000 turisti ağırlamış ve yılsonunda bu sayı 2 buçuk milyonu bulmuştur.

Bu sayı günümüze kadar artarak devam etmektedir.

Rosti'ye göre, Kürdistan'da turizm sektörünün gelişmesi bölgedeki istikrarının doğrudan bir sonucudur. Ayrıca, 2003'ten sonra gelişen alt yapı, Irak'ın diğer bölgelerinden farklı olarak şiddetten uzak olması, bölgenin doğal güzellikleri, tarihi dokusu uluslararası medyanın da dikkatini çekmiş, bölgeye dair olumlu haberler tatilcilerin Kürdistan'ı tercih etmesini sağlamıştır.

Kürdistan Turizm Genel Müdürlüğü Medya Direktörü Şirwan Şefik’e göre ise, Ortadoğu ülkelerinde güvenlik nedeniyle sektörde gerileme yaşanırken, Kürdistan’da hayal gücünün ötesinde artmış ve bölge milyonlarca turistin cazibe merkezi haline gelmiştir.

NÜFUS YAPISI

2017 yılında yapılan sayıma göre, Kürdistan hükümeti tarafından yönetilen Erbil, Süleymaniye, Duhok ve Halepçe illerinin toplam nüfusu, 5,755 milyondur. Buna “Tartışmalı Bölgeler”deki nüfus da eklendiğinde 10 milyonu aşmaktadır.

Kürdistan idaresi altındaki il ve ilçelerde 5,2 milyon Kürt’ün yanısıra Asuri, Keldani, Türkmen, Ermeni ve Araplar yaşamaktadır.

Kentler ve kırsal alandaki yerleşim yerleri arasındaki ilişki sürekli ve canlıdır.

Kürdistan’ın demografik yapısı geçmişte yaşanan zorunlu göçler yüzünden büyük oranda değişmiştir. Irak'taki iktidarın zorunlu göç uygulamaları nedeniyle 1970'ten sonra Kürdistan'ın değişik bölgelerinde yaklaşık 600.000 kişi yerinden edilmiştir.

1991 yılında sadece Kerkük il sınırları içerisinde yaşayan 100.000 Kürt zorunlu göçe tabi tutulmuştur. UNDP'nin araştırmalarına göre Süleymaniye halkının% 66'sı, Erbil'in % 31'i ve Duhok'un % 7'si Baas rejimi tarafından zorunlu göçe tabi tutulmuştur.

KONAKLAMA YERLERİ

Kürdistan Turizm Genel Müdürlüğü’nün 2012 yılı verilerine göre bir öncesine yani 2011'e oranla bölgede turistlerin konaklama yerlerinin inşasında da gözle görülür bir artış sağlanmıştır.  Kürdistan'da 2012 yılı itibariyle 405 otel (yüzde 11 artış), 214 motel (yüzde 18 artış) ve 50 turistik köy (yüzde 13 artış) bulunuyor.

Kürdistan'ın bu gelişimi ve başarısı tanınmış uluslararası otelciler tarafından farkedilmiştir. Dünyaca ünlü birçok otel zincirinin Erbil ve Süleymaniye’de şubeleri bulunmaktadır.

Kürdistan'daki Erbil ve Süleymaniye uluslararası havaalanları hızla büyüyen turizme hizmet eden bir konumdadır. Kürdistan Havayolları ilk uluslararası uçuşunu 21 Temmuz 2005 tarihinde 46 kişilik Irak ve Kürt işadamlarını taşıyan bir uçakla Birleşik Arap Emirlikleri'nin Dubai kentine yapmıştır. Kürdistan Havayolları'nın kurulması, Dubai'deki Irak Kürdistan Ticaret Ofisi tarafından 2 Ağustos 2005 tarihinde bir basın açıklaması ile duyurulmuştur.

Günümüzde çok sayıda ülkenin farklı hava yolları şirketleri Erbil ve Süleymaniye'ye tarifeli uçuşlar sunmaktadır.

KONSOLOSLUKLAR

Kürdistan Bölgesi'nin başkenti Erbil’de birçok ülkenin konsoloslukları ve yabancı temsilcilikleri bulunuyor. Bunlardan bazıları şöyle:

Japonya, İran, Mısır, Rusya, Fransa, İngiltere, Almanya, Türkiye, Ürdün, Danimarka, Belarus, İspanya, Romanya, Macaristan, Birleşik Arap Emirlikleri, İtalya, Hollanda, Çek Cumhuriyeti, Mısır, Avusturya, Yunanistan, Güney Kore…

MİMARİ VE SANAT

Kürdistan'ın bütün önemli kentlerinde İslam dönemi mimari ve motifleri bulunmaktadır.

Bütün 20’nci Yüzyıl boyunca bu bölgede yerel Kürt mimarisiyle ilgili çalışmalar gelişmemiş, bunun için özgün bir çalışma da olmamıştır. Dolayısıyla, modern yerel mimariyi geliştirmek için yetkin mimarlık okulları ve kalkınma planları da olmamıştır.

Kürt geleneksel mimarisi kent kasaba ve köylerde kendi konumlarına göre farklılık gösterir. Erbil Kalesi Kürtler’in eski mimari yapısının en önemli örneklerinden biridir. Sürekli yerleşim bölgesi olan kalenin 6000 yıllık bir geçmişi olup dünyanın en eski kent sitelerinden biridir. Bu önemli antik kent 16 farklı uygarlık kültürünün yükselişine ve düşüşüne tanık olmuştur. Kale, 2 yüzyıl boyunca Eyyûbiler’in hakimiyeti altında kalmıştır.

Muzafferuddin Gokbori (Sultan Muzaffer) devrinde (1136-1190) yeniden imar edilen Erbil, iki kısımda gelişmiştir. Aşağı Erbil nehir kenarında, geniş bir vadide yayılırken, Yukarı Erbil tepe üzerinde kale içine sıkışıp kalmıştır. Kalenin surları, eski kalıntıları üzerine Sultan Muzaffer tarafından yeniden yaptırılmıştır. Sultan Muzaffer aşağı Erbil'de yüksek minareli bir ulu cami, bir medrese, 4 dârûl-aceze, dul ve yetim yurtları ile ribatlar yaptırarak şehri mimarî eserlerle donatmıştır.

Klasik ve modern müzikte iyi bir yeri olan Kürdistan’ın Hewraman Bölgesi’nin geleneksel müziği ve Kakei Kürtler’inin icra ettiği müzik tarzları komşu devletlerde yaşayan sanatçılar için de ilham kaynağı olmuştur.

Kürdistan’da yaygın olan birbirinden farklı el sanatlarının yanısıra gündelik hayatta yoğun olarak kullanılan geleneksel kıyafetler de mevcuttur.

Kürdistan Turizm Genel Müdürlüğü’nün Türkçe dahil faklı dillerde yayın yapan internet sitesi vardır.

Erbil Kalesi
Erbil Kalesi
Erbil Kalesi
Erbil Kalesi
Erbil'de bir çayocağı
Erbil'de bir çayocağı
Erbil'deki tarihi Kayseriye Çarşısı
Erbil'deki tarihi Kayseriye Çarşısı
Erbil'de geleneksel elbiselerin satıldığı bir dükkan
Erbil'de geleneksel elbiselerin satıldığı bir dükkan
Süleymaniye'de bir çayocağı
Süleymaniye'de bir çayocağı
Rewanduz
Rewanduz
Amediye
Amediye
Dukan
Dukan
Elkuş
Elkuş
Barzan
Barzan
Celil Hayat Camii (Erbil)
Celil Hayat Camii (Erbil)
Ankava
Ankava
Laleş
Laleş
Erbil'deki ünlü Sami Abdurrahman Parkı
Erbil'deki ünlü Sami Abdurrahman Parkı
Zaho
Zaho