Venedik Komisyonu ’KHK’ açıklaması: Avrupa normlarıyla uyuşmuyor

Türkiye’nin de üye olduğu Avrupa Konseyi’nin anayasal konulardaki uzmanlık organı olan Venedik Komisyonu, 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında çıkarılan KHK’ların Avrupa normlarıyla uyuşmadığını açıkladı. Venedik Konseyi, OHAL ilanının anlaşılır olduğunu ifade ederek, “Hükümetin OHAL kapsamında aldığı önlemlerin Türk anayasası ve uluslararası hukuk sınırlarını aştığı” değerlendirmesinde bulundu.

“OHAL aşırı derecede uzatılmamalı”

Deutsche Welle Türkçe’nin haberine göre, Venedik Komisyonu, OHAL uygulamasının “aşırı derecede uzatılmaması” gerektiği ifade edildi.  “Kaçınılmaz olarak demokratik meşruiyetini kaybedeceği” görüşüne yer verdi. Raporda, OHAL kapsamında bazı temel hakların kısıtlanamayacağı, kimi haklarda kısıtlamalara ise “sadece gerekli oldukları ispat edilerek” gidilmesi not edildi.

Venedik Komisyonu, KHK ile on binlerce kamu personelinin geçici olarak askıya alınmak yerine tamamen ihraç edilmesini örnek gösterdi. Kolektif işten çıkarmaların her birey için somut delillere dayandırılmadığı, KHK’lara eklenen listelerle ivedi biçimde işten çıkarmaların da "bu işlemlerin asgari bir yasal güvence olmaksızın gerçekleştirildiği anlamına geldiği” savunuldu. Avrupa Konseyi’nden yapılan basın açıklamasında “Devlet aygıtı içinde bu tür bir tasfiye çok kuvvetli keyfi muamele görünümü yaratıyor” ifadelerine yer verildi.

İşten çıkarılar kamu personeli

Komisyon, kamu personelinin "terörist” olarak tanımlanan örgütlerle "bağlantıları” nedeniyle işten çıkarıldığını, ancak “bağlantı” kavramının “gevşek biçimde tanımlandığı ve söz konusu örgütlerle somut bağlantı gerektirmediği” görüşünü dile getirdi.

 Raporda, "Bazı Gülen örgütü mensupları darbe girişimine katılmış olsa da, bu durum ceza ve disiplin sorumluluğunun geçmişte örgütle temasları olmuş herkesi kapsaması için kullanılmamalı” dendi.

“Geçici komite kurulabilir”

Venedik Komisyonu, KHK’ların anayasayla uyumluluklarının Anayasa Mahkemesi tarafından gözden geçirilebileceği görüşünü de belirtti. İşten çıkarılan kamu personeli için mevcut koşullarda mahkemeler önünde başvuru yolu bulunmuyorsa, bireysel başvuruları inceleyecek “geçici bir komite” oluşturulabileceği konusunda Avrupa Konseyi Genel Sekreterliği tarafından yapılan öneriyi desteklediğini bildirdi.

Venedik Komisyonu, tutuklamaların “makul şüphe” temelinde yapılması gerektiği görüşünü kaydetti. Avukata erişim hakkının ise “sadece bireysel planda ve istisnai durumlarda” ksıtlanabileceğini vurguladı.

Rapor Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) denetim komisyonunun talebi üzerine hazırlandı. Rapor için Venedik Komisyonu’ndan bir heyet 3-4 Kasım tarihlerinde Ankara’da temaslarda bulunmuştu.

Venedik Komisyonu nedir?

Strasbourg merkezli Avrupa Konseyi'nin anayasal danışma organı konumundaki Venedik Komisyonu 1990 yılında kuruldu. Komisyon demokratik kurumlar, temel haklar, seçimler, siyasi partiler ve yargıyla ilgili konularda Avrupa genelinde müşterek hukuk alanı oluşturulması için çalışıyor.

Komisyona, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 47 Avrupa Konseyi devletinin yanı sıra ABD, Brezilya, İsrail, Güney Kore, Kırgızistan, Kazakistan, Kosova, Meksika, Şili, Cezayir, Fas, Peru ve Tunus da üye. Venedik Komisyonu’nun rapor ve tavsiyeleri AİHM, Avrupa Konseyi organları ve AB tarafından referans belge olarak kullanılıyor.