خواندنەک بۆ دیدارا کوردستان 24 یا ب مێهڤانداریا بەرێزان مەلا بەختیار و هشیار زێباری

ئەز دگەل چەند هەڤالێ رۆژنامەڤان، نڤێسەر و مامۆستایێن زانکۆیێ مێهڤانێ پرۆگرامێ (لەسەرەووەی روداوەکان) بووم، ژ پێشکێشکرنا ئەحمەد زاویتەیی رێڤەبەرێ کەنالێ کوردستان 24 و ب ئامادەبوونا هەردو بەرێزان هشیار زێباری و مەلا بەختیار، مژارا بابەتی ل سەر دو بەرناما هاتە دیارکرن و دو تەوەر بخوەڤەدگرتن:

خەلەکا ئێکێ: ٧٢ سالیا دەولەتا عێراقێ و کورد، کوردا چکریە و رژێمێن ئێک ل دویڤ ئێک چ بسەرێ کوردا ئینایە؟

خەلەکا دویێ: کورد ددەمێ ٣٢ سالیێ دا ژ ١٩٩١ تاکو ٢٠٢٣ چ بۆ هەرێمێ کریە و ئەڤرۆ چ مەترسی لسەر قەوارێ هەرێمێ هەیە؟

پشتی بەرێز ئەحمەد زاویتەی هندەک خالێن گرنگ یێن هەر مژارەکێ ب قوناغێن دیرۆکیڤە گرێدای و ژناڤچوونا سەرۆک و سیستەمێن عێراقێ ئێک ب ئێک و مانا گەلێ کورد. بەرنامەی دەستپێکری و هەردو بەرێزان دیتنێن خوە گۆتین دانوستاند لسەر بابەتی هاتەکرن. من وەسا دیت وەکی هەرجار سیاسیێن کورد یێ بەرامبەر نەهەقدکەن و خوە ژ هەموو شاشیا بێگونەه دبینن. مەلا بەختیاری دیارکر کو ژبەر نەبوونا دەستهەلاتەک دیموکراسی ل عێراقێ و هاتنا حکمدارێن شوفینی کومکوژی و وێرانکرن بوویە بەهرا کوردان. هشیار زێباری پتر ئەگەرێن وێ قوناغێ ئێخستە سەر ملێن هێزێن دەرەکی تایبەت ئنگلیزی.

پسیارا من بۆ هەردو بەرێزان ئەو بوو کو. هەردەم کورد پشتی بوویەرێ هشیاربووینە و دگەل گوهارتنا دئامادەنوبوون. وەک نمونە: ( پشتی شەرێ جیهانیێ دویێ و هاتنا عصبة الامم) ژنوو شێخ مەحمەدی  دژی ئنگلیزا دەست ب سەرهلدانێکر و پتر بۆ لایەنگرێ ئوسمانیا. سالا ١٩١٩ کونگرێ ئاشتیێ ل پاریس چێبوو، نوێنەرێ کوردان شەریف پاشا بەشداربوو لێ شێخ مەحمەد، عبدالقادر شەمدینی و عبدالرحمن بدرخانی پشتەڤانی نەدایێ و گۆتارا کوردی نەیا ئێکگرتی بوو. پاشی کونگرێ سیڤەر چێبوو بەندا ٦٢، ٦٣، ٦٤ دان ب مافێن کوردا ددەت و دڤێت کورد دڤێ هەرێمێدا بهێنە پاراستن و ئەو بخوە حکمی ل خوەبکەن. پاشێ کونگێ قاهیرە چێبوو عێراق سالا ١٩٢١ کرە دەولەت. سالا ١٩٢١ کونگرێ لەندەن چێبوو مستەفا کەمال رول تێدادیت و کورد بەشدارنەبوون شووینا سیڤەرێ سالا ١٩٢٣ لوزان دانا و کوردستان کرە چارپارچە و دەولەتا تورکیا ئاڤاکرر. پاشی ١٩٢٥ شێخ سەعیدێ پیران دەست ب سەرهلدانێ کر، پشتی کودەتایێن لەشکەری ل عێراقێ پەیدابووین ئێک ل دویڤ ئێک تاکو بەکر سدقی سالا ١٩٣٦ کودەتاکری و پاشی نوری سەعیدی ژناڤبری و بداویهاتنا شەرێ جیهانیێ دویێ و پاشی هاتنا کومارا مهاباد و سالا ١٩٥٨ ژناڤبرنا سیستەمێ پاشایەتی و هاتنا عبدالکریم قاسم و راگەهاندنا کومارا عێراقی ژ سیستەمێ پاشایەتی بو کوماری. هاتنا بارزانی و هەڤالێن وی ژ ئێکەتیس سوڤیەت و سالا ١٩٦١ شورەشا ئیلونێ تاکو هاتنا بەعسیا سالا ١٩٦٨ و دانا ئوتونومی بۆ کوردان و بەیانا ١١ ی ئادارێ. ئەڤە هەموو رویدانێن گرنگ بوون د نەخشەیێ سیاسی، ئیداری و جوگرافیدا لێ کورد دئامادەنوبوون. ئەرێ کورد ئەگەربوون یان هێزێن سەردەست و دەرەکی؟

ل ڤێرێ مەلا بەختیار هاتە سەر راستیەکێ کو کورد نەدشیان دگەل سیاسەتا جیهانی خو بگونجینن، ژبەرکو کەسێن د وی ئاستیدا نەبوون.

هشیار زێباری ئیشارەت دا وێ ئێکێ هەروەکی پێشکێشکار ئەحمەد زاویتەی دەستپێکێ دیارکری، کو ئەو سەرۆک و رژێم هەموو ژناڤچوون و کورد هەر مان. هشیار زێباری دوپاتکر کو بەرخوەدانا کوردان پشتەڤانێ مانا وان بوو. پشتی دانوستاندن لسەر مژارێ گەرمبووی. هەردو مێهڤان د دئێک بوچووندابوون و بەرگری ژ بزاڤێن سیاسیێن کوردان دکر و پرانیا شاشیا لسەر هێزێن دەرەکی دیاردکرن.

قوناغا پشتی سەرهلدانا ١٩٩١ دەرفەتەک زێرین بۆ کوردێن باشۆر پەیدابوو. ئەگەرێ وێژی نە رێکخستن و سیاسەتا کوردان بوو  پشتی کورد ب ملیونان کوچبەری سنورێن تورکیا و ئیرانێ بووین و بریارا ٦٨٨ و دانانا هێلا پاراستنێ یا ٣٦ و هاتنا سازیێن نێڤدەولەتی دیتنەکا مرۆڤایەتی بوو پتر ژ یا سیاسی کو کوردێن باشور پاراستین. پشتی ڤەگەرا کوردان و نەمانا دامودەزگەهێن حکومەتا بەعس ل کوردستانێ وان هزرکر دێ بوشاییەکا ئیداری پەیدا بیت و گوهارتنا پارێ کوپی دێ گڤاشتنەکا ئابووری لسەر کوردا چیبیت، لێ دگەل هەموو ئاستەنگ و گڤاشتنان کوردا بەرخوەدانکر و بریارا هەلبژارتنێن پەرلەمانی سالا ١٩٩٢ دا و پەرلەمان ئاڤاکر. ل گور پسیارەکا ئاراستەی هەردو بەرێزان هاتیەکرن. ما پشتی راگەهاندنا پەرلەمانێ هەرێمێ و سیستەمێ فیدرالی باشترین دەرفەت نەبوو کو دانپێدانا نێڤدەولەتی پێهاتیەکرن و ئێکسەر شەرێ ناڤخویی دناڤبەرا هەردو پارتیێن دەستهەلاتداردا چێبووی؟ ئایا رولێ دەولەتێن هەرێمی تێدا بوو، یان وە خاندنەک نەدا رەوشا کوردان کو هوین هەردو سەرکردێن وان پارتیان بوون و بەرپسیاری یا وەیەژی؟

دبەرسڤێدا هەردو دوێ باوەریێ دا بوون کو وەزیرێن دەرڤەیێن هەرچوار دەولەتێن داگیرکەرێن کوردستانێ ب ڤی سیستەمی درازینەبوون وان ل بەربوو ئالۆزینەکێ بێخنە دهەرێمێدا. لەوما وان رولەکێ سەرەکە هەبوو د هەلکرنا شەرێ ناڤخوەیی دا. پسیار ئەو بوو مادەم ئەڤە ٣٢ سالە هوین بەردەوام دئالوزی و پرسگرێکادانە و نەشیانە چارەسەر بکەن و مللەتێ کورد هەردەم قوربانە و ئامادەیە، بوچی وەکی هەموو دەولەتێن جیهانێ دو پارتیێن دەسهەلاتدار ئێک حکومەتێ برێڤەدبەت یێن پرانیا دەنگا ئیناین یان پارتیا دی دگەل هندەک پارتیان حکومەتێ پێکبینیت؟

پشتی هەرو ژ بەرسڤێ دوورکەتین و بێدەنگبووین. جارەک دی لبەندا بەرسڤێ مام و من دوبارەکر.

دبەرسڤێدا بەرێز زێباری گۆت: هێشتا ئەم نەگەهەشتینە وێ رەوشەنبیریێ ڤێ بریارێ بدەین، هێشتا زوویە. ل داویێ ژی ئیشارەت دا وێ ئێکێ کو هەردەم کوردا سەرکردایەکا شارەزا هەبوو وەسا دیاردبوو کو مللەت نە ل ئاستێ بویەرادایە. پاشی دانوستاندنێن گەرم لسەر ئەڤرۆیا کوردان و رەوشا هەردوپارتیان هاتەکرن. هەر ئێکی خوە راست ددیت و یێ بەرامبەر خەمسار دکر. لێ مەلا بەختیاری نمونا رەحمەتی مام جەلالی ئینا و گۆت رۆژەکێ د گەرمەگەرما شەرێ ناڤخویی دا پەیوەندی ب بەرێز سەرۆک بارزانی کر و گۆت، ئەڤرۆ نیڤرۆ مێهڤانێ جەنابێ وەمە یێ فراڤینێ و هاتە لایێ وی. هەرچەندە بدلێ گەلەک ئەندامێن سەرکردایەتین هەردو لایان نەبوو لێ د ژورەکێڤە روینشتن و بریارا راوەستانا شەری دا و پاشی ل واشونتون سالا ١٩٩٨ ژ لایێ وەزیرا دەرڤە یا ئەمریکا (مادلین ئولبرایت)ڤە، شەرێ ناڤخویی بداوی ئینا. ما بوچی ئەڤرۆ سەرۆک بارزانی وی رۆلی ناگێریت؟ زێباری ژی هەمان تشت گۆت و گۆت ما بوچی سەرکردایەتیا ئێکەتیێ ڤی رۆلی نابینیت؟ مەلا بەختیاری گۆت پرانیا دەنگا یێن وەنە و سەرۆکێ هەرێمێ و حکومەتێ هوینن پتر بەرپسیاری یا وەیە. لداویێ وەسا دیاربوو دیسان کومبوون بۆ دیارکرنا کومبوونەکا دی دێ هێتەکرن و حەتا ئنیەت یا سافی نەبیت و باوەری ب ئێکدو نەبیت و بەرژەوەندیا گەل پێش یا پارتیا نەبیت دێ هەردەم دڤێ بازنێدا زڤرین و نە ئێکگرتنا کوردان یا بوویە کولتور و هیڤیێن خوە یێن ب قەدەرێڤە گرێداین. وەکی من ددانوستانێن هەردویاندا دیتی هەرێم د مەترسیێدایە و هێزێن نێڤدەولەتی گەلەک جاران هەردو لا ئاگەهدارکرنە. مەترسیا ئەز دبینم هەردو قوناغێن دیرۆکا کوردا دەرەتێن زێرین هاتینە و کوردا ما ژێنەوەرگرتیە. هیڤیدارم ئەڤ دەستکەفت و قوناغا زێرین نەبیتە قوربنێ بەرژەوەندیێن حزبی.

پرۆگرام و دانوستاندن تشتەکێ باش و دجهدایە. لێ دڤێت هندەک گڤاشتن لسەر هێزێن سیاسیێن کوردی بهێنەکرن و بگەهینە ئەنجامێن چارەسەریێ. بدیتنا من بلا ئەڤ بابەتە تایبەت یێ ئەڤرۆیا کوردان بەردەوام بیت حەتا ئەنجامەکی بدەستدئێخیت. بلا هدەک وێرەکی تێدا هەبیت و یێن بەرامبەر ب روهنی بەرسڤێ بدەن؟ حەتا گەل و دەستهەلات ەبن دو خەلەکێن پێکڤەگرێدای و سازیەکا نەتەوی نیشتیمانی نەبیتە سێوانا گەلێ کورد بگشتی. باوەناکەم هێزەک هەبیت مە بپارێزیت. حەتا پارتیێن کوردی بەرژەوەندیا گەل پێش یا حزبی نەبینن، زەحمەتە پێشڤەچوون پەیدا ببیت؟ حەتا هێزا کردی، رێڤەبەری و گۆتارا کوردی نەبیتە ئێک ئارمانج و پاراستنا مافان دێ د مەترسیێدابیت.