د. خانزاد ئهحمهد
نووسەر
11ی ئادار و ئهو دهرسهی كه دهبێت لێی فێر ببین
ههر كاتێك حكومهت له بهغدا لاواز دهبێت و تووشی قهیرانی ناوخۆیی یان دهرهكی دهبێ داوای مێزی دانووستان و رێككهوتن له كورد دهكات
رێككهوتننامهی 11ی ئاداری 1970، گرنگترین بهڵگهنامهی مێژووییه له نێوان كورد لهگهڵ دهوڵهتی "بهناوی عێراق". له دهستپێكی دامهزراندنی ئهو دهوڵهته، تا ئهمڕۆ بووهته ههوێنی چهندین دانووستان و رێككهوتننامهی دیكه.
لهبیرمه ساڵی 1973 لهگهڵ باوكم و دایكم بهسهردانێك له دهڤهری چۆمان و حاجی ئۆمهران بووین، بهیانییهكی زوو به ههلههلهی خۆشی دایكم به خهبهر هاتم. ئهوهش بههۆی تێپهڕینی نهمر ژنهراڵ موستهفا بارزانی و ههڤاڵانی بوو كه به دهڤهرهكهدا تێدهپهڕین. ئهوكات ههموو خهڵكی كوردستان خۆشحاڵ بوون و سهقامگیرییهك به كوردستانهوه دیار بوو، بۆیه ئهوانیش به گهشبینییهوه له داهاتوویان دهڕوانی. بهڵام وهك دهزانن حكوومهتی ئهوكاتی عێراق ئاماده نهبوو له پراكتیكدا ههنگاو بۆ جێبهجێكردنی رێككهوتنهكه ههڵبگرێت و رێككهوتنهكهش، بههاری گهشی، به پاییزی نسكۆ سپارد.
له دوای ئهوهش، ماوهیهكی زۆر حكوومهتی بهعس دهستی به دهستگیركردن، كوشتن و گوللـهبارانكردنی گهنجانی كورد كرد، براكانی منیش لهو گهنجانه بوون كه بهدهستی چهپهڵی بهعس گوللـهبارانكران، دواتریش ئهو شهپۆله ترس و تۆقاندنه، به كیمیابارانكردن و ئهنفال و راگواستنهوه درێژهی كێشا تا ئاداری 1991.
راپهڕینی 1991 له كاتێكدا هاته ئاراوه، كه كوردستانیان له بێهیواییهكی چڕدا دهژیان، بهڵام ههلومهرجی سیاسی ناوچهكه له دوای شهڕی كهنداو، كهشێكی له باری رهخساند و له راپهڕیندا، هاریكاری جهماوهری راپهڕیو پێشمهرگهی كوردستان بوو.
من یهكێك لهو كهسانه بووم كه بهشداریم له راپهڕینی ههولێر دا كرد و وهك ژنێك هاتمه سهر شهقام و بهعسییهكانمان شار بهدهر كرد. من تائێستایش ئهو چركهساتانهی ئهو رۆژه لهبیر ناكهم، وزهش لهو رۆژانه وهردهگرم، بهڵام لهگهڵ ئهوهشد، باوهڕی تهواوم به پێكهوهژیان و چارهسهری ئاشتییانه ههیه. هاوكات پێویسته ئێمهی كورد لهو دهستی دهستیپێكردنهی حكوومهته یهك له دوای یهكهكانی بهغدا به باشی تێبگهین و دهرسی لێوهبگرین، چونكه ههر كاتێك حكوومهت له بهغدا لاواز دهبێت و تووشی قهیرانی ناوخۆیی یان دهرهكی دهبێ، داوای دانووستان و رێككهوتن له كورد دهكات، بهڵام كه تۆزێك بههێز دهبێتهوه و قهیرانهكان بهرهو كاڵبوونهوه دهچن، رێككهوتنهكان لهبیر دهكهن، پهلامارمان دهدهن، پیلان له دژی سهركرده و سهرههڵدانهكانمان دهگێڕن.
كێشهی ههره گهوره ئهوهیه، كه تائێستایش ههمان عهقڵیهت له بهغدا كهم تا فرهیهك ههیه و هێشتا كاڵنهبووهتهوه، لهلایهن ههندێك كهس و گرووپهوه پهرهی پێدهدرێت. كۆتا خاڵ ئهوهیه، كه دهسهڵاته فهرمییهكانی ههرێمی كوردستان ههموو هێلكهكانیان نهخهنه سهبهتهی بهغداوه، هاوكات كه لهگهڵ ئهوانیش كار دهكه، بیر له پلانی B و C بكهنهوه.