کۆڕۆنا سەرکردایەتی جیهان لە ئەمەریکا دەستێنێتەوە؟

كۆڕۆنا ڤایرۆس تەنیا رەهەندی تەندروستی و ئابووری نییە، بەڵکو رەهەندی سیاسی و فکری و دەروونیشی هەیە، رووە سیاسیيەکەی پەیدابوونی یان بەشێوازێکی تر تۆختربوونی ناکۆکیيەکانی هەردوو زلهێزی دنیا ئەمەریکا و چینە، تا ئێستا سەرکردایەتیکردنی جیهان بۆ ئەمەریکا یەکلابۆتەوە، هەرچەنده لەو گەڕەی سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپ تا رادەیەکی زۆر ئەمەریکا رۆڵی لەم سەرکردایەتیە بەرتەسك بۆتەوە، بەهۆی ئەو پرەنسیپه سیاسیيانەی ترەمپ بڕوای پێیەتی، وەک دروشمی یەکەم ئەمەریکا و رێگرتن لە پەنابەران و کشانەوەی لە زۆر شوێنی دنیا و لایەنگری بێ چەندوچۆنی بۆ ئیسڕائیل لە گواستنەوەی باڵوێزخانەکەی بۆ قودس و داننان بە جۆلان وەک زەوی ئەبەدی ئيسرائیل، هەروەها مامەڵە کردنی لەگەڵ هەر رووداوێک لە سەر بنچینەی قازانجی ئابووری وڵاتەکەی و دانەنانی هیچ بەهایەک بۆ رای هاوپەیمانە ئەوروپیيەکانی لە مەسەلەی رێککەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران،  وای کردووە  سەرکردایەتییە جیهانییەکەی ئەمەریکا لاواز بکات.

دوای پەیدابوون و هاتنی کۆڕۆنا ڤایرۆس ترەمپ مامەڵەیەکی مرۆڤانەی لەگەڵ ئەم کێشە جیهانییەدا نەکرد و خستیە قاڵبی ململانێی سیاسی لەگەڵ چین رکابەرە زەبەلاحەکەی، سەرەتا گرنگی پێنەدا و هەمیشە مەترسیيەکەی بەکەم دەزانی، پێیوا بوو ئەمە تەنها کاریگەریيەکانی لە سەر چین دەمێننەوە، ئێستاش کە وڵاتەکەی ئەو و  نزیکەی هەموو جیهانی گرتۆتەوە، گیرۆدە بووە و دووچاری رەخنەی ناوخۆ و هاوپەیمانەکانیشی بووەتەوە،  سەرباری دەرخستنی سیستەمی سەرمایەداری بەلاوازی و بێ ئەخڵاقی مامڵەکردن لەگەڵ دۆخەکەدا وەک ئەوەی لە ئەوروپا کردیان بەرامبەر بەساڵاچووان، هەروەها گرنگینەدان بە کەرتی تەندروستی گشتی کە بتوانێ لە کاتێکی وادا هەموو خەڵک بگرێتە خۆو چارەسەر بۆ هەموان بێ، بۆیە ئێستا چین دەیەوێت ئەم کەموکوڕیانەی سیستەمی سەرمایەداری ئەمەریکی نیشانی جیهان بدات بۆ لاوازکردن و نەهێشتنی رۆڵی ئەمەریکا لە سەرکردایەتی کردنی جیهان.

بردنە پێشەوەی خۆی و سیستەمە تاک حیزبیەکەی، وێڕای ئەوەی دەیەوێت سوود لە رەخنەی ئەو بیرمەندو فەیلەسوفانەی دژی سەرمایەداری وەرگرێت کە ئێستا لە هەموو کاتێک زیاتر خەڵک ئەو تێزانەیان دەخوێنێتەوە، هەروەها بەهۆی زاڵبوونی بەسەر ئەو ڤایرۆسەدا لە ماوەیەکی کەمدا و یارمەتیدانی وڵاتانی تریش لەم بارەیەوە، ناوبانگێکی باشی بۆ چین پەیدا کردووە، بەڵام لەو بڕوایەدام هێشتا چین ئەو مەرجانەی تێدا نییە بتوانێت سەرکردایەتی جیهان بکات، یەک لەو خاڵا لاوازانەی ئایدۆلۆژیاکەی کێشەیە و ناتوانێت جیهان وەک گشتێک ببینێ، هەروەها مەسەلەی ئازادی تاک و تایبەمەندایەتی مرۆڤ زۆر گرنگە و ئایدۆلۆژیا ناتوانێ رێز لە ئازادی تاک و ئازادیيە گشتيیەکان بنێت، هەمیشە دەست دەخاتە نێو تایبەتمەندیيەکانی و ئازادی تاک، کە ئەم خاسیەتانە تەنیا لە سیستەمی سەرمایەداری و لیبڕاڵی دا هەن، کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان ناتوانن بەبێ ئازادی بژین، ئەمە تەنیا لە کۆمەڵگە دواکەوتووەکاندا هەیە.

سیستەم دەتوانێ دەستبخاتە نێو ورد و درشتی ژیانی تاک و کۆمەڵگە، سەندنەوەی ئازادی لە مرۆڤی وشیار زۆر زەحمەتە، ئەوەی ئێستا لە چین بەڕێوە دەچێ ئەو سیستەمەیە کە رێگە نادا تاکەکانی  بە سەربەستی پیاسەیەکی ناو گووگڵ بکەن، ئایا کۆمەڵگە ئازاد و پێشکەوتووەکان دەتوانن قوربانی بەم دەستکەوتانە بدەن لە پێناوی پاراستنیان لە  مەترسی کۆڕۆنا ڤایرۆس؟ باوەڕناکەم. ئەوەی تا ئێستا شارستانیەتی رۆژئاوای بە یەکەم هێشتۆتەوە ئەو بەهایانەیە کە قوربانییەکی زۆریان لە پێناو داوە، هەر ئەم بەهایانەش وایانکردووە نەتوانن زۆر رێگە لە هاتوچۆی خەڵک بگرن، کۆڕۆنا ڤایرۆسیش سوودی لەم دەرفەتە وەرگرتووە و بڵاو بۆتەوە، بەڵام هەموو ئەو هۆکارانەش ئەوە ناگەینێ کە سیستەمی سەرمایەداری رووبەڕووی رەخنە نەکرێتەوە و هەوڵی لغاوکردنی نەدرێ، چونکە ئەم سیستەمە تێکەڵ بە سوسیال نەکرێ و دەوڵەت لە پێناوی گشتدا سنوورێکی بۆ دیار نەکات، وەک گورگ بەردەبێتە گیانی هەژاران، بەڵام لە ئەوروپا بەهۆی پارتە چەپەکان و سۆسالیستەکان توانراوە تا ڕادەیەکی باش لە قازانجی عەوام بشکێتەوە، هەرچی ئەمەریكاشە بە شێوەی ئەوروپا نییە.

لە هەردوو سیستەمی سەرمایەداری ئەمەریکى و کۆمەنیستی چینیدا خەڵکێکی زۆری هەژار هەیە، بەڵام ئەوەی جیاوازە هەژاری ئەمەریکا لانی کەم دەتوانێت بڵێ هەژارم و رەخنە بگرێ و بتوانێ بچێتە وڵاتێکی ترو شارێکی تر، بەڵام لە چین ناتوانێ ئەمە بڵێت و بکات، وێڕای هەژاريیەکەی دەبێ رۆژانە لەبەردەم پەیکەری سەرۆکدا بچمێتەوە.