خانزاد سهعدی
پەیامنێر
مەهاباد و تێزەكەی...
"ئهگهر ههڵگری بڕوانامهی ئهمهریكی یان ئهوروپی با، ئێستا دۆخهكهی زۆر جیاواز بوو"
ئەگەر د. مەهاباد خانمێكی ئەوروپی یان ئەمەریكی بوایە؛ یان كوردێكی خاوەن پاسپۆرت و دانیشووی ئەوروپا و ئەمەریكا بوایە؛ دەمێك بوو كۆنتراكتێكی بە هەزاران دۆلاری لەگەڵ كرابوو، ئۆتۆمبێلێكی لاندگرۆزەری سفر كیلۆمەترى 2020ی بە دیاری پێدرابوو، لە هوتێلێكی 5 ئەستێرەی پایتەخت دانرابوو یانیش ڤێلایەكی بۆ تەرخانكرابوو، شوفێر و چەند گاردێكیشی لەبەردەست دەبوو، لەگەڵ داوەت و سەیران و پیشاندانی رووە جوانەكەی كوردستان.
لەوانەش گرنگتر كەناڵەكانی ڕاگەیاندان بە بینراو و بیستراو و نووسراو و ئەلیكترۆنی میواندارییان دەكرد و بەو میللەتەیان دەناساند، لە بەرامبەر ئەو تێز و زانست و مەعریفەیەی كە بەدەستیهێناوە.
بەڵام چونكە د. مەهاباد ئەوانە نییە كە لە سەرەتاوە ئاماژەم پێدا، ئەو تەنها قوتابییەكی سوودمەند لە پڕۆگڕامی تواناسازی حكومەتە لە كۆتایی ساڵی 2014 لە زانكۆی برایتن/ بەریتانیا دەستی بە خوێندن كردووە و دواتر بڕوانامەی دكتۆرای بەدەستهێناوە، لە بەرانبەر تێزێك بە ناونیشانی ”کارگێڕیی و کار، بە تایبەت بەڕێوەبردن و هەڵسەنگاندنی ئەدا و چۆنیەتی باشترکردنیان لە دامەزراوەی حکومی” كە لێکۆڵینەوەکە تایبەتە بە حکومەتی هەرێمی كوردستان و دامەزراوەیەکی بە نموونە وەرگرتووە و بە پڕۆژەیەكی گەورە وێناكراوە.
د. مههاباد ساڵی رابردوو گەڕایەوە كوردستان و نزیكەی هەشت مانگە لەبەر خەمخۆریی و هەستكردن بە بەرپرسیارێتی بەرانبەر وڵات و میللەت و حكومەتەكەی و بۆ بەجێگەیاندنی ئەركی سەرشانی، كە پێویستە قەرزی حكومەت بداتەوە، ئەوەیش بە گواستنەوەی ئەو زانست و تەكنیكەی كە لە بەریتانیا بەدەستیهێناوە، تا لە كوردستان پیادە بكرێت، روو لە چەند لایەك دەكات تا سوود لە پڕۆژەكەی وەرگرن و دەیەوێ خۆبەخشانە و بێ بەرانبەر، وەك چەندین ساڵە كە خزمەتی حكومەتی كردووە، ئەوجارە سەرەڕای خزمەت، گۆڕانكارییەكی پۆزەتیڤیش بكات، بەڵام ئەو لایەن و بەڕێزانە، تەنها سوپاسنامە و دەستخۆشی پێدەدەن، كە جێگەی پێزانینە، بەڵام ئامانجەكە ئەوە نییە.
ئەگەر دەتەوێ د. مەهاباد بناسى، لێی بكۆڵەوە ئەوجا دەزانى ئەو كچە كوردە هەولێرییە خاباتكارەیە، كە كاتی گەڕانەوەی خانەوادەكەی لە ڕاگوێزانی نێوان رێگەی باشووری عێڕاقەوە بەرەو هەولێر، دەیویست بێتە وجوود، بەڵام نەیویست لە یەكەم هەناسەیدا ئۆكسجینی بیابانەكانی ئەنفال و عەرەبستان هەڵمژێ، بۆیە ئەو ساتەی كە گەیشتنەوە هەولێر، ئەوجا هەناسەی دا و چاوی بە دونیا هەڵێنا، دیارە هەستی بەوە كردبوو كە مەرگ لە ئاوارەیی ڕێگە لە بوون و ژیان دەگرێت، وەك چۆن مەرگ پێشتر لە ئاوارەیی و كەمپەكانی ئێران، خوشك و برایەكی بردبوو.
سەربردەی مەهاباد و خانەوادەكەی، چیرۆكی هەموو پێشمەرگە قارەمانەكانی شۆڕشی ئەیلوولی مەزن و خانەوادەكانیانە، كە مرۆڤ هەست بە شانازییەكی گەورە دەكات، كاتێك ئاوڕ لە ڕابردووی خۆی دەداتەوە.
كوردستان پێویستی بە عەقڵ و ئیدارەی ئافرەتانە، ئەگەر بمانەوێ پڕۆژەی چاكسازی سەركەوتووبێ، پێویستە سوود لە "وزە و توانا، دەستپاكی و شەفافییەت، ڕاستگۆیی و دڵسۆزی، جددیبوون و وردیی ئافرەت" وەربگیرێت، چونكە گەندەڵی و دروستبوونی قەیرانەكان و سەختی ڕەوشی كوردستان لە ئەنجامی ئیدارە و كاری دەیان ساڵەی زۆرینە پیاوان بووە، كاتی ئەوە هاتووە كچ و ژنی بەتوانا بێتە نێوەندی بڕیاردان و هاوشانی پیاوان ئیدارەی وڵات و حكومەت بكەن، وەك چۆن لە ماڵەوە پیاو تێكیدەدا و ژن ڕێكیدەخاتەوە، پێویستە بە هەمان شێوە دەرفەت بدرێتە كچان و ژنان وڵات ڕێكبخەنەوە.
هیوادارم بەڕێزان لە سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران كاتێك تەرخان بكەن و پڕۆژەكەی د. مەهاباد بخوێننەوە، چونكە دڵنیام كە دەبێتە داینەمۆی جێبەجێكردنی پڕۆژەی چاكسازی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان و ئاییندەی وڵاتمان دەگۆڕێ و ئەو قۆناغە سەخت و دژوارە بە سەركەوتوویی تێدەپەڕێنێت.
لە خوارەوە كورتەیەك لەسەر تێزەكەی د. مەهاباد دەخەمەڕوو، تا ناوەڕۆكی بابەتەكە ڕوون و ئاشكرا بێت:
"پێشنیازی پڕۆژەیهك سەبارەت بە بەكارهێنانی ڕێگایەكی زانستی بۆ زیادكردنی داهات و كەمكردنەوەی خەرجییەكان"
بەمەبەستی بەدەستهێنانی حوكمڕانییەكی باش، بەرجەستەكردنی شەفافیەت، فەراهەمكردنی یەكسانی، پیادەكردنی دادپەروەری، بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵیی كارگێڕی و ئەنجامدانی گۆڕانكاریی پۆزەتیڤ لە دامەزراوەكاندا، لە سەرووی ئەمانەش زیادكردنی داهات و كەمكردنەوەی خەرجییەكان، ئەم كورتەیەی خوارەوە تایبەتە بە لێكۆڵینەوەیەكی دكتۆرا، كە لە بەریتانیا ئەنجامدراوە لەسەر حكومەتی هەرێمی كوردستان بەگشتی و یەكێك لە دامەزراوەكان بەتایبەتی.
لە زانستی كارگێڕیدا، پێویستە هەر دامەزراوەیەك ئامانج و ستراتیژیەتێكی روون و ئاشكرای هەبێت. بەڵام لەوە گرنگتر جێبەجێكردنی ستراتیژییەتەكەیە، بە شێوازێكی زانستی بۆ گەیشتن بە ئامانجەكان. ئاشكرایە بەشێك لە دامەزراوەكانی حكومەتی هەرێم پلان و ستراتیژییەتی تایبەت بە دامەزراوەكانیان هەیە، بەڵام تاكو ئێستا نە لە كوردستان و نە لە حكومەتی عێراقی فیدراڵدا پلان و ستراتیژییەت بەو شێوەیە جێبەجێ نەكراوە، كە ئەدای فەرمانبەران و دامەزراوەكە بپێورێت بۆ ئەوەی هەموو ئامانجەكان بپێكێت. لەبەر ئەم هۆكارانە، ئەم لێكۆڵینەوەیە بۆ نزیكەی دوو ساڵ لە یەكێك لە دامەزراوەكانی حكومەتی هەرێم ئەنجامدرا. بۆ ئەم مەبەستە ئامرازی (پسوولەی ئەدای هاوسەنگ) یاخود (Balanced Scorecard)، كە تازەترین و باشترین ئامرازە بۆ هەڵسەنگاندنی ئەدا و جێبەجێكردنی ستراتیژییەتە، لە دامەزراوەكە پیادەكرا بۆ هەڵسەنگاندنی ئەدا و جێبەجێكردنی ستراتیژییەتەكە و لە کۆتاییدا گەیشتن بە ئامانجەكان. دەستكەوتەكانی پیادەكردنی ئەم ئامرازە لەو دامەرزاوەیە ئەمانەی خوارەوەن:
- رێژەی داهات بەرامبەر بە خەرجییەكان لە 10-20% بەرز بۆوە بۆ 50-60%.
- ئەركەكان بە یەكسانی دابەشبوون بەسەر گشت كارمەندان.
- سەرۆكی دامەزراوەكە 80% كاتی زیاتری بۆ فەراهەم بوو بۆ كاركردن لەسەر بابەتە ستراتیژییەكان.
- كارمەندان زانیارییەكی باشیان پەیداكرد سەبارەت بە دیدگە و ستراتیژییەتی دامەزراوەكە.
- هەموو كارمەندانی دامەزراوەكە پێكەوە بەرەو ئامانجەكان دەچوون.
- ژینگەی گشتیی دامەزراوەكە باشتر بوو بەهۆی پیادەكردنی دادپەرەوەرانەی چەمكی هاندان و پاداشت.
- نەك تەنها ئەدا، بەڵكو بیركردنەوەی كارمەندان بۆ باشتر گۆڕا.
- ئەم ئامرازە كێبڕكێییەكی زۆری دروست كرد لە نێوان كارمەندان و بەڕێوەبەرایەتییەكان.
من وەك لێكۆڵەری ئەم بابەتە، ئامادەم بۆ هەموو جۆرە يارمەتی و خستنەڕووی زانیاری زیاتر لەسەر وردەكاریی تەواوی بابەتەكە و خۆشحاڵ دەبم ئەگەر هاوكاربم لە ئەنجامدانی گۆڕانكاری بەمەبەستی بەرەوپێشخستن و سوودگەیاندن بە حكومەتی هەرێمی كوردستان و هاووڵاتییان و وڵاتەكەمان.
تێبینی، ئەگەر ئێمە لە حكومەتی هەرێم ئەم ئامرازە پیادەبكەین ئەوا دەبین بە پێشەنگ لەم بوارە نەك تەنها لە عێراق بەڵكو لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەكەدا.
(د. مەهاباد سەعدی عەلی، دكتۆرا لە كارگێڕی و كار، بەڕێوەبەری جێبەجێكار له وەزارەتی پلاندانان).