ئاشنا بابان
نووسەر
کاریگەریی نوێبوونەوەی سیاسیی لەسەر زیادکردنی کاریگەریی لایەنە سیاسییەکان
نوێکردنەوەی پارتە سیاسییەکان واتە نوێکردنەوەی دیدگا، پێکهاتە و شێوازی کارکردنیان بۆ ئەوەی هاوسەنگ بن لەگەڵ گۆڕانکارییە سیاسی، کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان و وەڵامدانەوەی خواستەکانی هاووڵاتییان. پارتى سیاسی بریتییە؛ لە ڕێکخراوێک کە کۆمەڵێک تاک لە خۆ دەگرێت و دیدگایەکیان هەیە و هەمان ئایدۆلۆژیاى هاوبەش کۆیان دەکاتەوه کە کار بۆ کۆکردنەوەی ڕای گشتی لە بەرژەوەندیی خۆیان دەکات بە مەبەستى گەیشتن بە دەسەڵات یان کاریگەری لەسەر سیاسەتی گشتیی لە ڕێگەی دیموکراسییەوە وەک هەڵبژاردن و بڵاوکردنەوەی بیرۆکەکانی.
پارتهكان بە زۆری هەوڵ دەدەن نوێنەرایەتیی كۆمهڵه یان چینە کۆمەڵایەتییە تایبەتەکان بکەن و بەرنامەی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتیی پێشکەش بکەن بۆ ئهوهی ئاراستەکانیان دەرببڕن. پارتی سیاسیی کاریگەریی تایبەتى هەیە لە ڕێگەى ئەو ڕۆڵە گرنگەى لە سیستەمە دیموکراسییەکاندا دەبینیت هەر وەک "نوینەرایەتىی خەڵک دەکات لە پەرلەمان و پەروەردەى سیاسیی هاووڵاتییان و بەشداریکردن لە گواستنەوەی دەسەڵات بە شێوەیەکی ئاشتییانە و چاودێریکردنی ئەدای حکوومەت و دابینکردنی جێگرهوه - ئاڵتهرناتیڤ). پارتە سیاسییەکان لە ئەنجامی پەرەسەندنی سیستەمی سیاسی و کۆمەڵایەتییدا سەریان هەڵدا و وردە وردە لەگەڵ گەشەی بیرۆکەی دیموکراسی و نوێنەرایەتیی جەماوەری دهركهوتن لە ماوەی سەدەی حەڤدە و هەژدەدا لە ئەورووپا بەتایبەت لە بەریتانیا پارتی سیاسی دەستیان بە سەرهەڵدان کرد.
-سەرەتا بە سەرهەڵدانی بزووتنەوە سیاسییەکان لەنێو پەرلەمانەکاندا دەستی پێکرد، وەک ویگ و تۆرییەکان لە بەریتانیا، کە دواتر گەشەیان کرد و بوون بە پارتی سیاسی.
-شۆڕشە گەورەکان، وەک شۆڕشی فەرەنسا (1789)، یارمەتیدەر بوون لە پێشخستنی بیرۆکەی بەشداریی جەماوەری و ڕێکخستنی هێزە سیاسییەکان.
پارتهكان لە سەرەتادا دامەزراوەیەکی ڕێکخراو نەبوون وەک ئەوەی ئەمڕۆ دەیانناسین، بەڵکوو کۆبوونەوەی تاکەکان بوون کە تێڕوانینی سیاسیی هاوشێوەیان هەبوو. بە تێپەڕبوونی کات گەشەیان کرد و بوون بە دامەزراوەی ڕێکخراو بە بەرنامە و ئامانج و پێکهاتەیەکی ڕێکخراوەیی، بە تایبەت لەگەڵ فراوانبوونی بنکەی دەنگدەران.
پارتى سیاسیی چەند تایبەتمەندی هەیە ئەوانیش:
1-ڕێکخستنی فەرمی: پارت پێکهاتەیەکی ڕێکخراوەیی ڕوونی هەیە کە سەرکردە و ئەندام و بنکە لە خۆ دەگرێت.
2-بەرنامەی سیاسی: پارتی سیاسیی بەرنامەیەکی هەیە کە دیدگای خۆی لە بوارە جیاجیاکاندا دەخاتە ڕوو.
3-هەوڵدان بۆ بەدەستهێنانی دەسەڵات: ئامانجێکی سەرەکی پارتی سیاسی بەشداریکردنە لە حکوومەتدا لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە.
4-کاریگەریی لەسەر ڕای گشتی: پارتی سیاسیی کار دەکات بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی هاووڵاتییان.
بۆ نوێکردنەوەی پارتە سیاسییەکان دەتوانرێت بە چەند ڕێگایەک بەدەست بهێنرێت، لەوانە:
-نوێکردنەوەی گوتاری سیاسی و نوێکردنەوەی بەرنامە سیاسی و ئابوورییەکان بۆ هاوسەنگبوون لەگەڵ گۆڕانکارییە نوێیەکانی کۆمەڵ.
-گرنگیدان بەو بابەتانەی کە بەڕاستی بۆ هاووڵاتییان گرنگن، وەک دامەزراندن و خوێندن و تەندروستی.
-کردنەوەی ڕێگا بۆ بەشداریی گەنجان و ئافرهتان لە سەرکردایەتی و بڕیاردان لەنێو حیزبدا و ڕاهێنانی کادیری نوێ بە توانای سیاسی و ڕێکخراوەیی.
-کراوەیی بەرانبەر کۆمەڵگا و بەرزکردنەوەی پەیوەندی لەگەڵ هاووڵاتیان لە ڕێگەی پلاتفۆرمی سۆشیال میدیا و کۆبوونەوەی مەیدانی.
-پەسەندکردنی پرەنسیپی دیموکراسیی ناوخۆیی و شەفافیەت لە هەڵبژاردنی کاندیدەکاندا.
-گوێگرتن لە کێشەکانی خەڵک و کارکردن بۆ دابینکردنی چارەسەری واقیعی.
-بەکارهێنانی تەکنەلۆجیا و سوود وەرگرتن لە گۆڕانی دیجیتاڵی لە بەڕێوەبردنی بانگەشەی هەڵبژاردن و پەیوەندیکردن لەگەڵ خەڵک.
-پەرەپێدانی ئامرازی بەشداری ئەلیکترۆنی بۆ ئەندامان و هاوسۆزانی حیزب.
-باشترکردنی متمانە و کاریگەریی پابەندبوون بە بەڵێنەکانی هەڵبژاردن و پتەوکردنی متمانە لە نێوان حزب و هاووڵاتییان.
-جار جار هەڵسەنگاندن بۆ ئەدای کارکردن و ڕاستکردنەوەی هەڵەکان.
ئامانجی لایەنە سیاسییەکان لە پارتێكهوه بۆ پارتێكی دیكه بە پێی ئایدۆلۆژیا و ئاراستەکانی دەگۆڕێت، بەڵام بە گشتیی دەتوانین ئامانجە هاوبەشەکانی زۆربەی لایەنە سیاسییەکان بەم شێوەیە کورت بکەینەوە:
1-دەستڕاگەیشتن بە دەسەڵات: پارته سیاسییهكان هەوڵی سەرکەوتن لە هەڵبژاردن و وەرگرتنی پۆستهكانی حکوومەت دەدەن بۆ جێبەجێکردنی بەرنامەکانیان.
2-نوێنەرایەتیی هاووڵاتییان: پارتهكان کار دەکەن بۆ نوێنەرایەتیکردنی بەرژەوەندیی توێژە تایبەتەکانی کۆمەڵگە (وەک چینە کۆمەڵایەتییەکان، ناوچە جوگرافییەکان، یان كۆمهڵە فیکرییەکان).
3-پەرەپێدانی سیاسەتی گشتی: ئامانجی کاریگەریی لەسەر بڕیاردان و پەرەپێدانی ئەو سیاسەتانەیە کە ڕەنگدانەوەی دید و ئامانجەکانی بێت.
4-پەروەردەی سیاسی: بەرزکردنەوەی هۆشیاریی هاووڵاتییان لە پرسە گشتییەکان و پێشخستنی بەشداریی سیاسی لە ڕێگەی گفتوگۆ و پەروەردەوە.
5-گەیشتن بە گەشەپێدان و دادپەروەری: زۆربەی لایەنەکان دروشمی پەیوەندیدار بە باشترکردنی ئابووری، پەروەردە، تەندروستی، دادپەروەری کۆمەڵایەتی و ئەوانی تر بەرز دەکەنەوە.
6-پاراستنی سەقامگیری و نەزمی دیموکراسی: لە ڕێگەی کێبهرکێی ئاشتییانە و بەشداریکردن لە پرۆسەی سیاسییدا.
کاریگەریی نوێبوونەوەی سیاسی لەسەرلایەنە سیاسییەکان سوودێکی زۆر لە کۆمەڵایەتیبوون و نوێبوونەوەی سیاسی وەردەگرن، لەبەر چەند هۆکارێکی گرنگ کە فراوانکردنی بنکەی جەماوەری و کۆمەڵایەتیکردنی سیاسی بەشدارە لە ئاشناکردنی تاکی نوێ بە ژیانی سیاسی، ئەمەش یارمەتی حزبەکان دەدات بۆ بەدەستهێنانی لایەنگر و داکۆکیکاری نوێ بەتایبەت لە نێو گەنجاندا. هەوەها دەستەبەرکردنی بەردەوامی ونوێکردنەوەی کۆمەڵایەتیی سیاسی دڵنیای دەدات لەوەی کە حزب بە ژیانی و پەیوەست بە نەوە نوێیەکانەوە دەمێنێتەوە، ئەمەش مەترسی چەقبەستن یان لەناوچوونی سیاسی کەمدەکاتەوە لە ڕێگەى گواستنەوەی بەها و بیرۆکە و بەکۆمەڵایەتیکردنی سیاسی وا لە حزبەکان دەکات کە بیرۆکە و ئایدۆلۆژیاکانیان بۆ نەوەی نوێ بگوازنەوە، بەمەش ناسنامەی حزبی بەهێزتر دەبێت. بونیاتنانی سەرکردایەتیی نوێ لە ڕێگەی کۆمەڵایەتیکردنی سیاسییەوە، حزبەکان دەتوانن سەرکردایەتی نوێ بدۆزنەوە و پەرەی پێ بدەن کە توانای هەڵگرتنی پرۆژەی سیاسی هەبێت بۆ داهاتوو.
کارلێک لەگەڵ گۆڕانکارییەکان و خۆ گونجاندن و نوێکردنەوەی کۆمەڵایەتیکردن یارمەتی پارتی سیاسیی دەدات لەگەڵ گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی، کولتووری و سیاسییەکاندا هاوسەنگ بێت، ئەمەش وا دەکات زیاتر توانای خۆگونجاندنی لەگەڵ داخوازییەکانی سەردەمدا هەبێت. ئەزموونی پارتی سیاسی لە وڵاتاندا دەیسەلمێنێت بەکۆمەڵایەتیکردنی سیاسی و نوێبوونەوەی پارت دوو هۆكاری بنهڕهتیی مانەوە و گەشەیانن. پارته سیاسییهكان بەبێ کۆمەڵایەتیکردنی کاریگەر توانای کاریگەربوونیان لە دەست دەدەن و بەبێ نوێبوونەوەیش دهوستن و بچووک دەبنەوە. بۆیە یەکخستنی ئەم دوو ڕێبازە پایەی ستراتیجی بۆ دەستەبەرکردنی بەردەوامی و سەرکەوتنی کاری حیزبی پێک دەهێنێت.