لە ساڵیادى ریفراندۆمدا، بۆچى بە بەڵێ دەنگمان دا؟

مرۆڤ بەر لەوەى بیروباوەڕێک هەڵبژێرێت، ئازادى هەڵدەبژێرێت، تەنانەت بێ بوونى ئازادى ناکرێت باس لە هیچ بابەتێکى تر بکرێت، ئازادى دوو ڕەهەندى هەیە، یەکەمیان تاکەکەسییە کە مرۆڤ هەستى ئازاد بوون و سەربەستى هەیە و تەواوى بڕیار و هەڵسوکەوتى گوزارشت لەو قەناعەتە شەخسیانەى دەکەن کە هەیەتى بێ ئەوەى بکەوێتە ژێر کاریگەرى هیچ هەژموونێک لە دەرەوەى خودى خۆى، ڕەهەندى دووهەمیشیان دەستەجەمعییە کە پانتاییە گشتیەکەیە، مرۆڤەکان پێکەوە یەک قەناعەت و ڕایان لادروست دەبێت سەبارەت بە دۆخێک، یان بابەتێک بۆ ئەنجامدانى کارێک بێ ئەوەى ئەم مرۆڤانە لە ژێر کاریگەرى یەکتردابن..

بۆ یەکەمیان کە ئازادى تاکەکەسییە تەواوى فەلسەفەکانى دونیا بە دواى ئەوەوەن کە چۆن مرۆڤ ئازاد بێت تا ئەو ڕادەی مرۆڤ تەسلیم بە غەریزە و نەستەکانیشى نەبێت و خۆى بپارێزێت لە کاریگەریەکانى حەز وتوڕەبوون و تەواو هەستى سەربەستى ڕەنگدانەوەى هەبێت لەسەر هەڵوێست وگوفتار و کردارەکانیشى.

بۆ ئەم مەبەستەش تەواوى ئایینە ئاسمانییەکان و تەواوى قوتابخانەى فەلسەفیە زەمینیەکانیش کۆشش و هەوڵیان بۆ ئەوە بووە مروڤ ئازاد بێت و لە کۆیلەیى ڕزگارى بێت، کە کۆیلایەتى خراپترین داهێنانە، کە مرۆڤ لەسەر زەوى دایهێناوە و هەمیشە پەروردگاریش رەتیکردۆتەوە لەوەى مرۆڤەکان ملەکەچى مرۆڤەکان بن، کە لێرەشدا ڕوانین و تێگەیشتنى ئایینەکان و قوتابخانە فەلسەفیەکان بۆ بابەتى ئازادى تاکەکەسى جیاوازى هەیە، بەڵام هەموویان لەسەر ئەوە کۆکن کە بنەماى ئازادی و بەرپرسیارێتى بابەتى ویست و ئیرادەیە، کە ناکرێت و نابێ لە ژێر هیچ پاساوێکدا زەوت بکرێت مەگەر مەبەست لێى ئەنجامدانى کارێکى فیزیکى نەرێنییە لەسەر خود، یان لەسەر ئەوانى تر..

ڕەهەندى دووهەمیش ئازادى دەستە جەمعیە، کە کۆمەڵێک مروڤ پێکەوە و لەیەک کات و ساتدا ویستێکى هاوبەشیان بۆ دروست دەبێت، کە زۆرجار لە فۆرمى ڕاپرسى خۆى دەبینێتەوە بۆ بڕیاردان لەسەر پرسێکى چارەنوسساز.

لێرەوە ئەگەر بڕوانینە پرۆسەى ڕاپرسى سەربەخۆیى کوردستان، دەبێ تەنها لەو فۆڕمەدا تەماشاى بکەین کە مافێکە تەواوى جاڕنامەو پەیماننامە نێو دەوڵەتییەکان جەختیان لەسەر کردۆتەوە کە ناسراوە بە (مافى چارەى خۆنووسین)

من نامەوێ ڕۆبچمە نێو ئەو بابەتەوە لە ڕووى سیاسى و مێژوویى و یاسایشەوە، چونکە بەدەستهێنانى مافى چارەى خۆنووسین  هێندەى پەیوەستە بە هەلومەرجی نێودەوڵەتى و پشتیوانى زلهێزانى دونیا، نیو هێندە پەیوەست نییە بە ویست و خواستی گەلێک و جاڕنامەى گەردوونیەکانى مافەکانى مرۆڤ و ڕێسا و یاسا نێو دەوڵەتییەکان.

ڕەنگە لە دواى ئەو دۆخە خراپەى لە دواى ریفراندۆمەوە دروست بووە کە بوو بە هۆى لەدەستدانى بەشێکى زۆرى خاکى کوردستان لە ڕووداوەکانى 16ى ئەکتۆبەردا و دۆخى ئێستاى دارایى و سیاسى کوردستان و گەڕانەوەى بەهێزى کورد بۆ بەغداد و هەوڵدانێکى جدییانە بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ بەغدا بۆ چارەسەرکردنى ئەو کێشە و گرفتانەى ساڵانى ڕابردوو، بەتایبەتیش پرسى بەشى بوجەى هەرێمى کوردستان و داهاتى نەوت و خاڵە سنوریەکان، ڕەنگە بگوترێت ریفراندۆم پرۆسەیەکى هەڵە بوو و لەکات وساتى خۆیدا نەبوو.

من لێرەدا هەڵسەنگاندن بۆ ئەوە ناکەم کە تاچەندە کات و ساتەکانى گونجاو بوو؟ ئایا نەدەکرا دوابخرێت بۆ کاتێکى تر؟ یان چەندە گەرەنتى ئەوەمان کردبوو پشتیوانى بکرێین؟  بۆچى تەواوى هێزە سیاسیەکانیش چونە ژێربارى هەڵگرتنى ئەو بەرپرسیاریتیە و بۆچى زلهێزانى دونیا پشتیوانیان نەکردین لەو پرسەدا، لەکاتێکدا مافى خۆمان بوو وەک تەواوی گەلانى ناوچەکە.

ئەوەى من دەمەوێ بیڵێم: ئەوەیە بەدەر لە پێدراوە سیاسیەکان، بەدەر لە هەڵسەنگاندى دۆخەکان و هەلومەرجەکان، مروڤ چۆن دەتوانێ لەبەردەم پرۆسەیەکدا، کە بەڵێ و نەخێر بێت بۆ سەربەخۆیى و ئازادى، نەخێر هەڵبژێرێت؟ ئازادى ئەو بەها گەورەیە، کە هەرگیز مرۆڤ بێ هەبوونى هەست بە ئارامى ناکات، وهەست بە وجود و کیانى خۆى ناکات، سەربەخۆیی ئەو مافە سەرەتاییەیە، کە مرۆڤ بەر لە خواپەرستنیش دەبێت پەیڕەوى بکات و بەتەواوى ویست و ئازادى خۆى تەنانەت خواى خۆشى هەڵبژێرێت.

ئێمە کە بۆ زیاتر لەسەد ساڵ بێ بەش کراوین لەو مافە، لەبەر ئەوە نەبووە کە شایستەى نەبین، یان کوردستان هەلومەرجى دەوڵەت بوونى نەبێت، یان ڕەگەزەکانى دەوڵەتمان نەبێت. ئەگەر

چاوێک بە وڵاتانى دەوروبەر و دونیادا بگێڕین، دەزانین چەندە دەوڵەت و دەوڵەتۆکەى وا هەیە، کە تەواوى ڕەگەزەکانى دەوڵەتیشیان تێدا نییە و کراون بەدەوڵەت، بەڵام بۆ ئێمەى کورد سەرەڕای هەبوونى تەواوى ڕەگەزەکانى دەوڵەت هەر جارە بە بیانویەک تەواوى دونیا ڕوو بەڕوومان دەبێتەوە و شکست بە هەر هەوڵێک دەدرێت، کە بۆ سەربەخۆیى ئەنجامى دەدەین.

ئەگەر ئێستا لە دوخێکى خراپى دارایى و سیاسیداین، نابێ یەخەى ریفراندۆم بگرین و ئەزموونى [سى ساڵ] بخەینە سەر شانى پرۆسەیەک کە مافێکە لە و مافانەى بە تەواوى گەلانى دونیا دراوە و ساڵانە لە چەندین شوێنى ئەو جیهانەدا پەیڕەو دەکرێت، ئەو دۆخەى ئێستا هەیە بەرەنجامى [سى ساڵە] لە سیاسەتکردن و بەڕێوەبردن و حوکمڕانى.

بۆیە ئەگەر ببپرسین بۆ دەنگمان بە بەڵێ دا بۆ سەربەخۆیى کوردستان؟  هەڵبەت لە وەڵامدا دەڵێن بۆ بەدەستهێنانى ئازادیى، بوون بە خاوەن کیانى سەربەخۆ و دامەزراندنى دەوڵەتێکى مۆدێرن و بەهێزکردنى دامو دەزگا دەستووریەکانمان، بۆ سەروەرى مرۆڤى کورد و ڕزگاربوون لە چەوساندنەوە و ڕزگاربوون لە پەرتەوازەیى و تەواوى ئەو خەون و خواستانەى لە دێر زەمانەوە هەمانە.

ئێستاش دواى [سێ ساڵ] بەسەر تێپەڕبوونى ئەنجامدانى ڕاپرسى، هەق وایە لە خۆمان ببپرسین ئێمە چەندە بە جددى هەنگاو بەرەو بەدیهێنانى ئەو ئامانجە دەنێین؟ ئەگەر لەو هەلومەرجەى ڕاپرسی تێیدا ئەنجامدرا و پشتیوانیمان لێنەکرا، یان خوێندنەوەمان بۆ پێدراوە سیاسییەکان وەک خۆى دەرنەچوو، یان دۆستەکانمان لە پەیمان و بەڵێنى خۆیان پاشگەزبوونەوە، لەجێی خۆیدایە بە قوڵى و بەجددی بیر لەوە بکەینەوە کە لە بونیاتناى پایەکانى دەوڵەتدا، هیچ کەس ناتوانێ ڕێگریمان لێ بکات، ئێمە خۆمان بەرپرسیارین لەوەى بتوانین لە وڵاتى خۆماندا، یاسا سەرەوەر بکەین، دادپەروەرى کۆمەڵایەتى فەراهەم بکەین و پێگەى دامودەزگا دەستوریەکانمان بەهێز و قایم بکەین، هیچ کەس وڵاتێک ناتوانێ رێگر بێت لەوەى هەرێمێکمان هەبێت خاوەنى دەستوورى خۆى بێ و یاسا تێدا باڵا دەست بێ، تاکەکانى کۆمەڵگە هەست بە دادپەروەرى و یەکسانى بکەن، ئێمە خۆمان بەرپرسیارین لەوەى بتوانین ئینتمایى هاووڵاتیان بۆ خاک نیشتمان بەهێز و قوڵ و پتەو بکەین، ئەگەر سەرچاوەى ڕاپرسى و سەربەخۆیى هەڵقوڵاوى ئازادى بێت، دەبێت فەزاى ئازادى تاک و کۆمەڵ هێندە بەهێز بکەین، بتوانین شانازى پێوە بکەین.

ئێستاش نەبێت و لە ئایندەى دوور و نزیکدا، دەوڵەتى کوردى و سەربەخۆیى خەون و خواستى هەموو تاکێکى کوردە، بۆیە چەندە گرنگە بە دواى دۆستی بەهێزى دەرەکى بگەڕێین بۆ پاڵپشتى خواستە ڕەواکانمان،  هێندەش گرنگە لە نێوخۆدا دۆستایەتییەکى پتەو بهێنینە ئاراوە و تەواوکەرى یەکتر بین، پێکەوە بەشدارى خۆشى و ناخۆشیەکان ببین، پێکەوە ڕووبەڕووى تەحەدییەکان ببینەوە و پێکەوەش ئەرک و بەرپرسیارێتى سەرکەوتن و شکستەکان هەڵگرین.