هەولێر.. لە چەقی زریاندا

لە نووسینگەکەیدا لە کۆشکی کۆنگرەکانی هەولێر، چاوم بە بەڕێز مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان کەوت؛ پیاوێکی هێمن و خاوەن رەوشتێکی بەرزە، کە لە پشت زەردەخەنە و نەرمونیانییەکەیەوە، ئیرادەیەکی بەهێز دەشارێتەوە کە لە باپیرەگەورەیەوە، واتە کاک مستەفا بارزانییەوە بۆی ماوەتەوە، ئەو سەرکردە سەربازییەی کە پاش رووخانی کۆماری مەهاباد، لەگەڵ 500 پێشمەرگەدا بەسەر چیاکاندا و لە ژێر فیشەکدا، بەرەو یەکێتیی سۆڤیەت بەرێککەوت، لە گەشتێکدا کە نزیکەی 50 رۆژی خایاند و شایستەی ئەوەیە ببێتە فیلمێکی سینەمایی کە هاوکات باسی بوێری و بێهیوایی بکات.

بەڕێز مەسرور بارزانی سەر بە نەوەی سێیەمی ئەو خێزانەیە کە حوکمرانیی بەشێکی فراوانی گەلی کورد دەکەن، و کوڕی مەسعود بارزانیی سەرکردە و سیاسەتمەداری دیاری کوردە و زیاتر خەریکی بوارەکانی ئابووری، حوکمرانی و چاکسازیی سیاسی و کارگێڕییە لە هەرێمدا، دوور لەو کێشە مێژوویی و ئاڵۆزانەی کە نەک تەنیا یارمەتیی گەشەسەندن و پێشکەوتنی هەرێم نادەن، بەڵکو لەمپەر لە بەردەم رێرەوی گەشەسەندندا دروست دەکەن.

مەسرور بارزانی گوزارشت لە نیگەرانییەکانی نەوەی نوێی کورد دەکات کە لە ژێر باری یادەوەریدا ناڵاندوویەتی، تێدەکۆشێت لە پێناو ژیانێکی سەقامگیر، ئارام، شایستە و یەکسان بۆ کورد. لە قسەکانیدا هەستم بە شانازییەکی زۆر کرد بە ناسنامەی کوردییەوە، لەگەڵ حاڵەتێکی ئارام و پێکەوەگونجاو لەگەڵ دەوروبەری عێراقی، عەرەبی، تورکی و ئێرانییدا.

مەسرور بارزانی لە ناوچەکانی دەوروبەری هەولێر لەدایکبووە، لە ئێران گەورە بووە، پاشان خوێندنەکەی لە ئەمریکا تەواو کردووە، و لە کۆتایی ساڵی 1998دا گەراوەتەوە هەرێم بۆ ئەوەی رێرەوی سیاسیی خۆی لە شوێنپێی باوکیدا دەست پێ بکات.

ئەو خانەوادەیە کاریگەرییەکی گەورەی لە ناو گەلی کورددا هەیە، هاوکات دژایەتیی خۆیشی هەیە. من زۆرم لێ کرد کە لە سەرەتای دیدارەکەدا بە زمانی عەرەبی قسە بکات، ئەویش بە رێزەوە داواکەی قبووڵ کرد لەگەڵ ئەوەی داوای لێبوردنی کرد کە نەیدەتوانی بە تەواوی چاوپێکەوتنەکە بە عەرەبی بەردەوام بێت، چونکە توانای پێویستی نەبوو بۆ دەربڕینی ئاراستە ئاڵۆزەکان و بابەتە زۆر گرنگەکان بە زمانی عەرەبی، لەبەر ئەوەی لە ئێران و دوور لە ژینگەی عەرەبی گەورە بووە، و دەیویست بە زمانی دایکی خۆی کە کوردییە بدوێت. بەڵام ئێمە داوامان لێ کرد بە زمانی ئینگلیزی قسە بکات لەبەر ئەوەی وەرگێڕانەکەی ئاسانتر دەبێت و وردتر دەتوانرێت قسە و لێدوانەکانی بگوازرێنەوە، ئەویش بە خۆشحاڵییەوە رەزامەندیی نیشان دا؛ ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی پرسیارێک لەلایەن هەندێک کەسەوە سەبارەت بەوەی بۆچی بە زمانی کوردی یان عەرەبی قسە ناکات.

سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بە پێی بنەمای یەکێتی و فیدراڵی بیری لێ دەکاتەوە، کە ئەوی کۆکردووەتەوە لەگەڵ پێکهاتە و ناوچەکانی تری گەلی عێراقدا، لە قسە راستەوخۆ و ناراستەوخۆکانیدا لەم سنوورە لا نادات، و ئەوەی لە هەموو شتێک زیاتر سەرقاڵی کردووە، ژیانی کوردە لە وڵاتی خۆیاندا بە شێوەیەک کە لە ماف و ئەرکەکاندا لەگەڵ هەموواندا یەکسان بن، نەک ئەوەی کەمینە بن یان هاووڵاتیی پلە دوو، بەڵکو لە شوێنێکدا خەریکی هەموو عێراقە، چونکە تێگەیشتووە لەوەی سەختە گەشەسەندن تەنیا لە بەشێکی وڵاتدا بێتە دی و بەشەکانی تری نەگرێتەوە.

مەسرور بارزانی گەورەترین کێشە لە بەرێوەبردنی وڵات و پەیوەندیی نێوان هەرێم و حکوومەتی فیدراڵدا، لە تێگەیشتنی قووڵ بۆ ناوەڕۆکی بابەتەکە، باوەڕی تەواو پێی، جێبەجێکردنی و کارکردن بە پێی ناوەڕۆکەکەی لە هەموو پرسەکاندا دەبینێت، هەروەها پرسی ناوچە جێناکۆکەکان کە لە ماددەی 140ـی دەستووردا هاتوون، یاسای نەوت و گاز و دۆسییەکانی تریش.

مەسرور بارزانی دەڵێت، لە بەغدا و هەولێردا خاڵی هاوبەشی سنوورنەناس هەن، هەرچەندە هەمووان باوەڕیان بەم ئامانجە هاوبەشە هەبێت، زیاتر دەتوانن گەشەسەندن و سەقامگیری لە سەرجەم ناوچەکانی وڵاتدا بهێننە دی، کە ئەمەش خێری بۆ هەموو هەرێمەکە دەبێت.

ژمارەی کورد لە جیهاندا لە نێوان 40 بۆ 50 ملیۆن کەسە یان رەنگە کەمێک زیاتریش بێت، کە گەورەترین بەشیان لە تورکیادایە کە نزیکەی 20 بۆ 30 ملیۆنن، پاشان ئێران کە نزیکەی 10 ملیۆن کەسە، دواتر عێراق و سووریا، ناوچەکانیان هاوسنووری یەکتریشە و دەکەونە سەر سنووری ئەو چوار وڵاتە.

هەرکەسێک بەدواداچوون بۆ رووداوەکانی ئەم دواییەی سووریا بکات، ئەوەی پێش خۆی لە تورکیا لەگەڵ دەسەڵاتی پارتی داد و گەشەپێدان (ئاکپارتی) روویدا، سەرەڕای ئەوەی عێراق لە ساڵی 1991ـەوە و پاش ساڵی 2005 و دەرکردنی بڕیاری فیدراڵی بە خۆیەوە بینیوە، تێبینیی پێشکەوتنێکی چۆنایەتی دەکات لە دوو پرسی سەرەکیدا، یەکەم، تێگەیشتنی لایەنەکانی تر بۆ پرسی کوردی، و دووەم، پێشکەوتنی گەورە بەرەو بەدەستهێنانی مافی هاووڵاتیبوونی یەکسان لەگەڵ هاووڵاتیانی تردا، بێگومان ئەوەی لە هەرێمی کوردستانی عێراقدا روودەدات کاریگەریی هەیە و کاریگەریشی لەسەر دەوروبەرەکەی دەبێت.

لە ساڵانی رابردوودا، مەزەندە سیاسییەکان و توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کورد رێژەی 10% بۆ 15%ی پەرلەمانتارانی پارتی داد و گەشەپێدان لە پەرلەمانی تورکیا پێکدەهێنن، ئەمەش نیشانەیەکی گۆڕانکاری و پێشکەوتنی گەورەیە لە تێکەڵاوبوون و رێککەوتنی نێوان پێکهاتە جیاوازەکاندا لەسەر بابەتەکانی ماف و نوێنەرایەتی، دوو رۆژ لەمەوبەر یاسایەک لە پەرلەماندا پەسەند کرا کە پەیوەندیی بە پرۆسەی ئاشتیی گشتگیر و تێپەڕاندنی رابردووەوە هەیە.

ئەو زانیاری و ئاماژانەی لە سووریاوە لەگەڵ سەرۆک ئەحمەد شەرع دێن، ئاماژەی زۆر دەدەن بۆ هەوڵدان لە پێناو تێپەڕاندنی ستەمکارییەکانی پێشوو کە کورد لە سووریا لە سەردەمی رژێمی پێشوودا رووبەرووی بووەوە، لە عێراقیشدا هەموو هاووڵاتیانی وڵات هەنگاوێکی گورجیان بڕیوە لە پەیوەندی و تەواوکاریدا کە هیچ لێڵییەک و پەڵەیەکی کاتی زیانی پێ ناگەیەنێت، ئەزموونی سیاسی و گفتوگۆی بەردەوام بێگومان دەتوانن بەسەریاندا سەرکەون.

کورد هەڵبژاردەی سیاسیی مێژوویی هەبوو کە لە زۆرێکیدا سەرکەوتوو نەبوو، ئاواتە مێژووییەکەی لە دامەزراندنی دەوڵەتدا لە رابردوودا نەوەستاوە، بەڵام ئاستەنگ و سەختییەکانیش هەرگیز ناوەستن.

لە ئاهەنگێکی گەورە و شکۆمەنددا، لە بەردەم جەماوەرێکی فراوانی کورد لە سەرجەم پێکهاتەکان، دادوەر محەمەد لە گۆڕەپانی چوارچرا لە مەهاباد دامەزراندنی کۆماری کوردیی مەهابادی راگەیاند، ئاڵای کوردی بۆ یەکەمجار هەڵکرد، سەرکردەی کورد وتارێکی جەماوەریی پێشکەش کرد کە تێیدا حەماسی گەلی تینوو بە نیشتمانە چاوەڕوانکراوەکەی جۆش دا، مێژووی نەتەوەی کوردی، ئازارەکان و مافەکانی خستەروو، بانگەوازی کرد بۆ ئەوەی ئەم دەرفەتە مێژووییە بۆ بڕیاردان لەسەر چارەنووس بقۆزرێتەوە.

بەڵام پاش 11 مانگی تەواو، هەمان گۆڕەپان بووە گۆڕەپانی لە سێدارەدانی سەرکردەکەی و ئەوانەی لەگەڵی بوون، ئەوەش پاش ئەوەی سۆڤیەتەکان دەستبەرداری بوون و هێزەکانی ئێران چوونە ناوەوە بۆ لەناوبردنی دەوڵەتە تازە دروستبووەکە؛ ئەم بارودۆخەش چەندین جار پێشتر و دواتریش دووبارە بووەوە، کە ئەمەش نیشانەیەکی روونە لەسەر سەختیی بەدیهێنانی ئامانجە چاوەڕوانکراوەکە.

بەڵام ئەوەی لە سەردانەکەم بۆ هەولێر بینیم و هەستم پێ کرد، رەنگە کەمێک جیاواز بێت، گفتوگۆکان دەورەی نموونە سەرنجڕاکێشەکە دەدەن کە دەبێت کاری لەسەر بکرێت بە پێی بنەما باوەکان، هەموو کەسێک بە پێی ئەوەی لە بەردەستیدایە کار دەکات، هەرێمی فیدراڵی نابێت ببێتە سەرچاوەی ناسەقامگیری بۆ دەوروبەرەکەی، بەڵکو دەبێت ببێتە پایەیەکی سەقامگیری بۆی.

لێرەدا کوردانی عێراق وەک هاووڵاتی بە شایستەیی و رەوایی تەواوی فەرهەنگی و سیاسییەوە مامەڵە دەکەن، بەڵکو زۆربەی لایەنەکانی ژیان و کاروباری خۆیان بە شێوەیەکی ناوازە و جیاواز بەرێوە دەبەن، کە ئەمەش سەدان هەزار هاووڵاتیی عەرەبی عێراقیی راکێشا بۆ ئەوەی لە شارەکانی کوردستانی عێراقدا نیشتەجێ ببن و وەبەرهێنان بکەن، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ نەوە و بیرۆکەیەکی نوێ کە لە هەرێمدا باڵادەستە، و بەڕێز مەسرور بارزانی و تیمی حوکمران و نەوەی گەنجی لە خۆ دەگرێت، قەبارەی وەبەرهێنانەکان و پێشکەوتنی سەرنجڕاکێش لە شاری هەولێر و تواناکانی ئابووری، تەنیا بەڵگەن لەسەر سەرکەوتنی ئەم نموونەیە و دروستیی پشتپێبەستنی.

تەنیا یەک کێشە دەمێنێتەوە کە جێگای تێڕامانە لە دۆسیەی کورد دا و لەهەموو لایەکەوە، بە تایبەت لە گۆشەنیگای ئێمەی عەرەبەوە تێبینیی دەکرێت، ئایا عەرەبەکان کورد دەناسن و بە شێوەیەکی راست تێیاندەگەن؟  ئایا کوردیش هەمان کار دەکەن؟

محەمەد دەروێش رۆژێک نووسیویەتی: "بۆ کورد هیچ نییە جگە لە بایەک کە نیشتەجێ دەبێت و ئەویش لەوێ نیشتەجێ دەبێت، و خووی پێوە دەگرێت و ئەویش خووی پێوە دەگرێت، بۆ ئەوەی لە سیفەتەکانی زەوی و شتەکان رزگاری بێت."

هیچ کورتەیەک بۆ مێژووی عەرەبی و کوردیی ئێمە باشتر نییە لە باوەڕبوون بە یەکسانی و ماف بۆ هەمووان، کە هەرچەندە لە شوێنێکدا گەشە بکات، لە شوێنەکەی تریشدا دەگەشێتەوە، و کێڵگەکە لە سەرتاپاوە دەبووژێتەوە.

بۆبینینی تەواوی چاوپێکەوتنەکە کلیک لەم لینکە بکە