لاپەڕەیەكی تازە، بۆ پەیوەندییەكی دێرین و گلەییەكی برایانە

رەنگە نەتوانین بەچەند دێڕێكی كەم و بە چەند وشەیەك، وەسفی هێز و پتەویی پەیوەندیی دێرینی نێوان كورد و ماڵی (ئەلحەكیم) بكەین، بە هەموو حزب و لایەنەكانی نێو بەرەی كوردستانیی پێش راپەڕێن و دوای دامەزراندنی پرۆسەی سیاسیی هەرێمی كوردستان، ئەو خانەوادە بەڕێزە كە هەر تاكێكیان، خۆی وەكو (پرۆژەی شەهید) تەرخان كردبوو لە سەردەمی رژێمی بەعس، هەر كەسێكیش لە دەیەكانی پێش راپەڕین ژیابێت یانیش رووپەلەكانی مێژووی خوێندبێتەوە، ناتوانێت خۆی لە هەڵوێستی مرۆڤانەی سەماحەتی سەید موحسین ئەلحەكیم لابدات، كاتێك لەساڵی 1964، هەموو داوا و گوشار و هەڕەشەكانی عەبدولسەلام عارفی سەرۆكی ئەوسای عێراقی رەتكردەوە، بە دەركردنی فەتوای حەڵاڵكردنی كوشتنی كورد و لەناوبردنیان، بەبیانووی لادانیان لە رەوتی نیشتیمانی و بۆ شەڕعییەتدان بەو تاوانەی عارف دەیویست لەدژی كورد ئەنجامی بدات، ئەوكات سەماحەتی حەكیم بەبێ گوێدان بەو هەموو هەڕەشە و گوشارانە و بەیەك دەنگ رایگەیاند: ئەو كارە جێگەی قبوول نییە و كورد گەلێكی موسڵمانە و كوشتنی ئەو گەلە، تاوانە.

ئەو پەیوەندییە مرۆییە هەر لەو ئاستەدا نەوەستا، بەڵكو سەماحەتی شەهید محەمەد باقر ئەلحەكیم و خوالێخۆشبوو سەید عەبدولعەزیز ئەلحەكیم، رۆڵێكی بەرچاویان لە پێشخستنی ئەو پەیوەندییە لەگەڵ تێكڕای لایەنە سیاسییەكانی كوردستان گێڕا، بەتایبەتی پارتی دیموكراتی كوردستان، لەسەرتای شۆڕشی ئەیلوولەوە و دواتر سەردەمی بەرەی كوردستانی و یەكخستنی بەرەكانی شەڕ و تێكۆشان لەدژی دیكتاتۆرییەت و پاشان قۆناخی ئامادەسازی بۆ رووخانی ئەو رژێمە، تا گەیشتن بە سەردەمی رووخانی رژێم و دانانی بناغەی دەستپێكردنی پرۆسەی تازەی سیاسیی عێراق لە ساڵی 2003، بە هەموو ئەو قۆناغانەی پێیدا تێپەڕی.

هاوكات لە سەردەمی خەباتی سیاسی و تێكۆشانی چەكداری، لە كۆنفڕانسی پشتیوانیی گەلی عێراق لە تاران لەساڵی 1986 تا سەردەمی دوای ئازادیی عێراق، سەماحەتی شەهید محەمەد باقر ئەلحەكیم، یەكێك بوو لەو سیاسەتمەدارانەی كە هەمیشە جەختی لەسەر سیستەمی فیدراڵی دەكردەوە، بۆ بونیادنانی عێراقێكی دیموكراتی یەكگرتوو كە تیایدا مافی هەموو پێكهاتە نەتەوەیی و ئایینییەكانی عێراق زامن بكرێت. هەروەها لەیادمە لە كانوونی دووەمی 2005 كاتێك خوالێخۆشبوو سەماحەتی سەید عەبدولعەزیز ئەلحەكیم سەردانی هەرێمی كوردستانی كرد و لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیی هاوبەش لەگەڵ سەرۆك بارزانی، سەرۆك وئەلحەكیم، لەبارەی چەسپاندنی فیدرالیزم بۆ عێراق كۆك بوون و بە سیستەمێكی سەركەوتوویان بۆ ئەم وڵاتە لەقەڵەم دا، ئەمە لە كاتێك دا هەر لەدوای رووخانی رژێم و سەرەڕای رێككەوتنی پێش وەختە بۆ بە دەستووریكردنی فیدراڵیزم بۆ دەستپێكردنەوەی پرۆسەی سیاسی، چەندین كەسایەتی و لایەنی سیاسیی عێراق، لەپاڵپشتیكردنی فیدرالیزم پاشەكشەیان كرد و تەنانەت رێگریشیان لەجێبەجێكردنی كرد و چەندین لەمپەریشیان بۆ دانا.

بە رەچاوكردنی ئەم پێشینە بەهێزەش و لە كاتێك دا كە عێراق و ناوچەكە، بە دۆخێكی هەستیار و مەترسیدار تێدەپەڕن، دوایین سەردانی سەماحەتی سەید عەممار حەكیم، بۆ دووپاتكردنەوەی ئەم هەڵوێستە هات، وەكو پەیامێكی چەسپاو و نەگۆڕ بە بەردەوامبوونی ئەو پەیوەندییە و بەردەوامیی پێشخستنی لەهەموو تەوەر و چوارچێوە سیاسییەكانی نێو فەزای سیاسیی عێراقی، بێگومان هۆكاری ئەو بەردەوامییەش، ئەو رەوت و رێبازە پڕ لە حیكمەتەیە كە هەردوولا بۆ پتەوتركردنی بناغە و ئایندەی ئەو رایەڵە دێرین و گرنگە گرتیانە بەر.

ئەو سەردانەی حەكیم، ئەو راستییەی سەلماند كە هەر لایەن و رەوتێكی سیاسی كە لەلایەن رۆڵەكانی سەماحەتی موحسین حەكیمەوە رێبەرایەتیی بكرێت، هەمیشە بەوپەڕی گەرمییەوە لە عێراق و بەتایبەتی لە هەرێمی كوردستان، بە هەموو پێكهاتەكانییەوە پێشوازیی لێ دەكرێت و ئەگەرچی ئەم سەردانەش بۆ هەرێمی كوردستان، یەكەم سەردان نییە، بەڵام ئەو دۆخەی ئێستا ناوچەكە و جیهان تیایدایە كە كاریگەریی زۆر نەرێنیی بەسەر عێراقەوە هەبووە و هێشتاش چەندین كێشەی زۆر قووڵ بەبێ چارەسەر لەنێوان هەولێر و بەغدا ماون، ئەو راستییە دەسەلمێنێت كە دەستپێشخەری بۆ چارەسەركردنی كێشەكان و نزیككردنەوەی لایەنە ناكۆكەكان، ئاساییە لەدەرەوەی چوارچێوەی فەرمی و حكوومییەوە بێت، بە پشت بەستن بەو رەهەندە مرۆییەی ئەو پەیوەندییە بەتینەی دروست كردووە، بۆ هێنانەدیی سەقامگیری بۆ عێراق.

بەڕەچاوكردنی دۆخی سیاسیی عێراقیش، هەبوونی ناكۆكیی سیاسی لەنێوان لایەنە پێكهێنەرەكانی حكوومەت و ئەوانەی لەدەرەوەی كابینەن، ئەگەرێكی زۆر ئاسایی و پێشبینی كراوە، هەبوونی ناكۆكی و جیاوازیی بۆچوونیش لەو چوارچێوەیەدا لەنێوان لایەنە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان و رەوتی حیكمە، كە سەید عەممار حەكیم سەركردایەتیی دەكات، ئەوەشیان شتێكی ئاساییە، بەڵام ئیدارەدانی ئەو ناكۆكییە بە رەوشتێكی بەرزی سیاسییەوە، لەخۆیدا سەركەوتنێكی گەورەیە كە خۆی لەو پێشوازییە گەرمەدا بینی كە لەهەولێر و دهۆك و سلێمانی لە سەماحەتی حەكیم كرا، چ لەسەر ئاستی سیاسی یانیش جەماوەری، ئەو هەڵوێستەش دەمانگەیەنێتە ئەو ئەنجامەی كە چارەسەركردنی كێشە و ناكۆكی و ئاڵۆزیی سیاسی كارێكی مەحاڵ نابێت، بە هەبوونی كاراكتەری بەهێز و كاریگەری سیاسی كە ببێتە شوێنی متمانە و باوەڕی وقبووڵكردن لەسەر ئاستی سیاسی و جەماوەری.

دەتوانین بڵێین سەردانەكەی حەكیم ئەوەی نیشان دا كە سەقامگیریی پەیوەندیی سیاسی و دەستپێشخەری بۆ چارەسەری، مەرج نییە پشت بە ئەنجامی هەڵبژاردن ببەستێت، كێبڕكێی سیاسیش نابێ لەسەر حیسابی ئەو رێبازە نەگۆڕ و پتەوە بێت كە لایەنە سیاسییەكان بەیەكەوە گرێ دەدات، كە لە ئەنجام دا كاریگەریی بەسەر ناسنامەی نەتەوەییشەوە دەبێت، كە گەورەترین مەترسییە بۆ سەر ئێستا و ئایندەی عێراق، ئەو مەترسییەش بەپێی لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونی چەندین دەزگای ئەكادیمی، لەدوای خۆپیشاندانەكانی مانگی تشرینی یەكەمی 2019 بەڕوونی دەركەوت و ئێستاش واقیعی عێراق دەیسەلمێنێت كە ناسنامەی نیشتیمانی، دوایین خەمی هاووڵاتیانە، ئەو ئامانجەی كە یەكەمین رستەی شۆڕشی ئەیلوول جەختی لەسەر كردەوە، بە پاراستنی ئەو ناسنامە نیشتیمانییە لەڕێگەی چەسپاندنی دیموكراسییتەوە.

بە گەڕانەوەش بۆ ئەو هەڕەشە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییانەی كە بوونەتە مایەی هەڕەشە بۆ عێراق، زۆر گرنگە هێز و لایەنە سیاسییەكانی ئەم وڵاتە، ئەگەر بیانەوێ بە یەكگرتوویی بمێنێتەوە، درك بە قەبارەی ئەو مەترسییانە و كاریگەرییەكانی بكەنەوە، كە لەوانەیە ببێتە هۆكارێك بۆ قەیرانێكی قووڵ ئایندەیەكی مەترسیدار و گەیشتن بە بنبەست، بە گریمانەی هەوڵنەدان بۆ چارەسەری، یان نەبوونی ئیرادە بۆ چارەسەری. بە تێڕوانینیش لەم خوێندنەوەیە، هەرێمی كوردستان لەو سەردانەكەی حەكیم بۆ دوو پەیامی ئاراستە كرد، یەكەمیان: عێراق لە مەترسییەكی زۆر گەورەدایە و پێویستە هەرچی زووە، چارەسەری خێرا و بەپەلە بۆ كێشە نێوخۆییەكان بدزۆرێنەوە و ببنە هەوێنی چارەسەریی هەمیشەیی.

دووەمیشیان: نیگەرانیی كوردە لەپرۆسەی سیاسی و هەڕەشەی نەهێشتنی بەشداریی سیاسیی ئەم نەتەوەیە و جێبەجێ نەكردنی هەرسێ بنەمای (سازان، هاوبەشی، هاوسەنگی)، لە وەڵامی ئەو نیگەرانییەش و لە میانەی لێدوانە رۆژنامەوانییەكانی دا، سەید حەكیم جەختی لەوە كردەوە، خۆی و رەوتەكەی هەمیشە وەكو هاوبەشی ستراتیژیی هەرێمی كوردستان دەمێننەوە و دەبنە زامنكاری بەشداریی سیاسیی لە كایەكانی دەوڵەت، بێگومان هەرێمیش چاوەڕوانی ئەو هەڵوێستە لە حەكیم دەكات.

بە هەبوونی ئەو هەموو فاكتەرە ئەرێنییانەی پێشكەوتنی پەیوەندیی نێوان هەرێمی كوردستان و رەوتی حیكمە و سەماحەتی حەكیم بەتایبەتی، دەكرێ بە گلەییەكی برایانەوەش، باس لە هەندێك رەفتاری نابەجێ بكەین كە زۆر جار لە لایەن چەند كەسایەتی و دەزگا میدیاییە تایبەتیەكانی ئەم رەوتە، لەدژی هەرێمی كوردستان ئەنجام دەدرێت، بە قۆستنەوەی چوارچێوەی ئازادیی بیروڕا و رادەربڕین، كە بێگومان كاریگەریی لەسەر جەوهەر ئەو پەیوەندییانە نابێت، بەڵام دەبێتە مایەی گلەیی و نیگەرانییەكی دیكە بۆ جەماوەری هەرێمی كوردستان.

بەڵێ، كەسانێك هەن هەموو دەرفەتێك دەقۆزنەوە بۆ درز خستنە نێو ئەو پەیوەندییە دێرینەی كە لەسەردەمانێك دروست كرا، تەنها یەك وشە بەس بوو بۆ چوونە ژێر پەتی سێدارە، بۆیە لێرەدا گرنگە سەید عەممار حەكیم درك بەو مەترسییە بكات و رێگە لە هەر كەسێك ببڕێت بۆ سوودێكی كاتی و لە چوارچێوەیەكی تەسك دا، و لە مینبەرەكانی رەوتی حیكمەوە، هێرش بكاتە سەر ئەو رایەڵە مرۆییە بەتینە و سووكایەتی بە موقەدەساتی هەرێمی كوردستان و پێشمەرگە بكات.

پەیوەندیی نێوان كورد و ماڵی حەكیم، ئەو خاڵە گەشەی مێژووی هاوچەرخی عێراقە، كە بۆ نەوە لەدوای نەوە بۆتە نموونەی سەركەوتن، ناكرێ بۆ بەرژەوەندیی چەند كەسێكی نەفس نزمەوە هەڕەشەی لەناوچوونی لێ بكرێت، بە ئەنجامدانی چەند كارێكی ناشیاو كە لەئەنجام دا ببێتە هۆی كاردانەوەی نابەجێ، پێویستە زۆر بەجدیش بیر لەوە بكرێتەوە، تا پەیوەندیی نێوان هەرێم و ماڵی ئەلحەكیم بەردەوام بێت، ئەو عێراقە دێتەدی كە بنەماكانیمان لە دەستووردا چەسپاند.