ملیاران دۆلار خەرجیی ساڵانەی عێراقییەکانە بۆ کارەبای مۆلیدە ئەهلییەکان

زیاتر لە دوو دەیەیە خەڵکی عێراق بەدەست بێکارەبایی و کرێی مۆلیدە ئەهلییەکان و پیسبوونی ژینگە دەناڵێنن، بە گوێرەی بە دوداچوونەکان ساڵانە چەندین ملیار دۆلار لە داهاتی هاووڵاتیان بۆ کرێی مۆلدەکانە دەوات.

لە کەرکووک 850 مۆلیدەی گەڕەک و شوێنە گشتییەکان هەن، کە مانگانە دوو ملیۆن و 500 ئەمپێر کارەبا دەدەنە خەڵک، بە گوێرەی خەملاندنێک دانیشتووانی شارەکە مانگانە نزیکەی 25 ملیار دینار تەنیا پارەی کارەبای مۆلیدە دەدەن. 

بە گوێرەی بەدواداچوونێکی سۆران کامەران پەیامنێری کوردستان24 لە کەرکووک، کرێی هەر ئەمپێرێکی کارەبا لە 8 هەزار دینارەوە تا 14 هەزار دینار دیاریکراوە، واتە بۆ کەمترین کرێی هەر چوار ئەمپێر کارەبا، دەکاتە 32 هەزار دینار، کە ناتوانرێت زۆر کەلوپەل و ئامێرە کارەباییەکانی ماڵان پێداگیرسێندرێت.

هاووڵاتییەکی دانیشتووی کەرکووک بەناوی یادگار محەمەد بۆ کوردستان24 رەخنە لە نرخی کرێی مۆلیدە و نەبوونی کارەبای نیشتمانی و بێ پلانی حکوومەتی فیدراڵ دەگرێت و دەڵێت "من حەمباڵم تا دینارێکم دەست دەکەویت، گیانم دەردەچێت، کەچی 27 هەزار دینارم بۆ سێ ئەمپێر کرێی مۆلیدە داوە، هەر خاوەن مۆلیدەیەک بە ئارەزووی خۆیەتی بۆ هەر ئەمپێرێک چەند کرێی کارەبا وەردەگرێت".

جگە لە کەرکووک، دانیشتووانی بەغدا ساڵانە نزیکەی یەک ملیار و 600 ملیۆن دۆلار پارە دەدەنە مۆلیدە ئەهلییەکان بۆ ئەوەی بێ کارەبا نەبن، ئەمەش هێندەی مووچەی نزیکەی دوو مانگی سەرجەم مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانە.

بە گشتیی هاووڵاتیان گلەییان لە حکوومەتی فیدراڵ هەیە، کە ساڵانە بە ملیار دۆلار لە قوت و داهاتی خەڵکی عێراق بۆ کرێی کارەبای مۆلیدە دەڕوات، کەچی حکوومەتی عێراق نەیتوانیوە لە دوو دەیەی رابردووەوە بە پلانی بنیادنانەوەی ژێرخانی کەرتی وزە و کارەبا، کۆتایی بە بازرگانی مۆلیدەکان و پیسکردنی ژینگە بهێنێت.

عەلی ساعدی گوتەبێژی رابیتەی مۆلیدە ئەهلییەکانی عێراق بە کوردستان24ـی راگەیاند، لە بەغدا 14 هەزار مۆلیدەی ئەهلی هەن، قەبارەی مۆلیدەکان جیاوازن هەندێک لە مۆلیدەکان بچووکن، لە 500 بۆ 750 ئەمپێر کارەبا دەدەن، هەندێکیشیان مامناوەندن و 900 بۆ 1200 ئەمپێر کارەبا دەدەن، بەڵام بەشێک لە مۆلیدەکان گەورەن نزیکەی 1500 ئەمپێر کارەبا دەدەن، لە مانگی نیسان نرخی یەک ئەمپێر لە بەغدای پایتەختی عێراق بە تێکڕا 10 هەزار دیناربووە، بەشێوەیەکی گشتیش خێزانەکان یاخود ماڵەکانی بەغدا 5 بۆ 10 ئەمپێر کارەبا بەکاردەهێنن. 

گوتەبێژی رابیتەی مۆلیدە ئەهلییەکانی عێراق ئاماژەی بەوەشکرد، مانگی رابردوو نزیکەی 200 ملیار دینار وەک پارەی کارەبای مۆلیدە لەلایەن دانیشتووانی بەغداوە دراوەتە مۆلیدە ئەهلییەکان بۆ ئەوەی چەند کاتژمێرێک کارەبایان بۆ دابین بکرێت، هەروەها لە بەغدا رۆژانە نزیکەی 20 ملیۆن ئەمپێر کارەبا دەدرێت بە هاووڵاتییان، لە سەر ئاستی ساڵانەش ئەو پارەیەی کە هاووڵاتییان لە بەغدا بە مۆلیدە ئەهلییەکانی دەدەن نزیکەی 2 تریلیۆن و 400 ملیار دینارە واتە دەکاتە نزیکەی یەک ملیار 600 ملیۆن دۆلار. 

حکوومەتی عێراق لە 2025ـەوە تاوەکوو سەرەتاکانی 2026 چەندین گرێبەستی کڕین و بەرهەمهێنانی کارەبای لەگەڵ چەندی کۆمپانیای گەورە کردووە، لەوانە گرێبەستی لەگەڵ چەند کۆمپانیایەکی سعوودی واژۆکردووە بۆ هاوردەکردنی پەنەلی کارەبایی تیشکی خۆر، وزەی نوێ بووەوە، لەوانە کۆمپانیای ئەکوا پاوەری سعوودیە، تۆتاڵی فەرەنسی کۆمپانیای مەسدەری ئیماراتی.

پێشتریش حکوومەتی فیدراڵ واژۆکردنی گرێبەستێکی لە ئابی ساڵی رابردوو راگەیاند، کە تایبەتە بە جێبەجێکردنی پێنج وێستگەی بەرهەمەهێنانی کارەبا، ئەمە جیا لەوەی پێشتریش جەندین گرێبەستی لەگەڵ میسر، لوبنان، ئوردن و ئێران کردووە بۆ کڕینی کارەبا.