سەرۆکی نێجیریا: لە ساڵێکدا 13,000 تیرۆریستمان لەناوبردووە
سەرۆکی نێجیریا رایدەگەیەنێت، لە ماوەی یەک ساڵدا زیاتر لە 13,000 "تیرۆریست" لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە کوژراون و ئاستی توندوتیژییەکان بە رێژەی 81% کەمی کردووە. لە کاتێکدا دەسەڵاتدارانی ئەو وڵاتە هەوڵی سەقامگیرکردنی دۆخەکە دەدەن، نێجیریا هێشتا لەگەڵ قەیرانی ئابووری، رفاندنی قوتابیان و کۆچی بەکۆمەڵی هاووڵاتییانی بۆ دەرەوەی وڵات دەستووەستانە.
بۆلا تینوبو، سەرۆکی نێجیریا سەرکەوتنی گەورەی بەسەر گرووپە چەکدارەکاندا راگەیاند و ئاشکرای کرد کە لە ماوەی ساڵی رابردوودا هێزەکانی حکوومەت توانیویانە زیاتر لە 13,000 چەکدار بکوژن. تینوبو ئاماژەی بەوەش کردووە، لەو کاتەوەی لە ساڵی 2023 پۆستی سەرۆکایەتی وەرگرتووە، رێژەی کوژراوانی دەستی گرووپە جیهادییەکان بە رێژەی 81% دابەزیوە.
سەرۆکی نێجیریا جەختی لە سەرکەوتنی پڕۆژەکانی ئاشتەوایی و دووبارە تێکەڵکردنەوەی چەکداران کردەوە و گوتی، لە ساڵی 2023ـەوە زیاتر لە 124,000 چەکدار و خێزانەکانیان لە رێگەی ئۆپەراسیۆنی "رێڕەوی ئارام"ەوە خۆیان رادەست کردووە. ئەم ململانێیە کە لە ساڵی 2009ـەوە لە باکووری رۆژهەڵاتی وڵات لەگەڵ گرووپی "بۆکۆ حەرام" دەستیپێکردووە، بووەتە هۆی کوژرانی دەیان هەزار کەس و ئاوارەبوونی ملیۆنان هاووڵاتی.
سەرەڕای ئەم ئامارانە، نێجیریا هێشتا رووبەڕووی تەحەددییەکی ئەمنی ئاڵۆز بووەتەوە. توندوتیژییەکان تەنیا گرووپە جیهادییەکان ناگرێتەوە، بەڵکو ناوچەکانی باکوور و ناوەڕاست بەدەست پێکدادانی نێوان جووتیاران و کۆچەرییەکان و گرووپە چەتەکانەوە دەناڵێنن کە بە مەبەستی وەرگرتنی سەرانە خەڵک دەڕفێنن. تەنانەت ناسەقامگیری گەیشتووەتە ناوچە ئارامەکانی باشووریش؛ لە مانگی ئایاری رابردوودا، زیاتر لە 40 قوتابی و مامۆستا لە ویلایەتی ئۆیۆ لە باشووری رۆژئاوای وڵات رفێنراون.
لە لایەکی دیکەوە، دۆخی ئابووری و ئەمنی نێجیریا وایکردووە ملیۆنان هاووڵاتی روو لە دەرەوە بکەن. رۆژی پێنجشەممە، حکوومەتی نێجیریا ناچاربوو یەکەم گرووپی هاووڵاتییانی کە پێکهاتبوون لە 262 کەس، لە ئەفریقای باشوورەوە بگەڕێنێتەوە، دوای ئەوەی لەو وڵاتە کەوتنە بەر شاڵاوێکی توندی توندوتیژی و خۆپیشاندانی دژە کۆچبەران.
بیانکا ئۆدومێگو ئۆجۆکو، وەزیری دەرەوەی نێجیریا رایگەیاند، سەرۆک تینوبو فەرمانی بە گەڕاندنەوەی هاووڵاتییانی داوە بۆ پاراستنیان لەو "ژینگەیەی پڕبووە لە رق و کینە". بەڵام لێۆن شرایبەر، وەزیری ناوخۆی ئەفریقای باشوور باس لەوە دەکات کە ئەم کەسانە بەهۆی نەبوونی بەڵگەی یاساییەوە دەرکراون و بۆ ماوەی 5 ساڵیش گەڕانەوەیان بۆ ئەو وڵاتە قەدەغە کراوە. نێجیریا رەخنە لەم هەڵوێستە دەگرێت و دەڵێت هاووڵاتییەکانیان بە شێوەیەکی سیستماتیک لە مافی نیشتەجێبوون بێبەش کراون.
بۆ ئیدارەی تینوبو، بڵاوکردنەوەی ئامارە گەورەکانی کوژرانی چەکداران هەوڵێکە بۆ دڵنیاکردنەوەی ناوخۆ و وەبەرهێنەرانی نێودەوڵەتی، بەڵام پێویستی گەڕاندنەوەی هاووڵاتییان لە دەرەوە دەری دەخات کە سەرکەوتنی سەربازی بە تەنیا بەس نییە و وڵاتەکە پێویستی بە چاکسازییەکی ریشەیی ئابووری و دامەزراوەیی هەیە.