دایکی هەموو بۆمبەکان چییە ؟
هاوکات لەگەڵ ئاشکرابوونی پلانی هێرشکردنە سەر پێگە ئەتۆمییەکانی ئێران، دۆناڵد ترەمپ لە لێدوانێکی نوێدا رەتیدەکاتەوە بۆمبی (MOAB) ناسراو بە دایکی هەموو بۆمبەکان چەکێکی ئەتۆمی بێت و بە بۆمبێکی زەبەلاح وەسفی دەکات؛ ئەمەش سەرنجی ناوەندە جیهانییەکانی خستووەتە سەر ناسینی وردەکاریی گەورەترین چەکی نائەتۆمیی ئەمریکا.
لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ تۆڕی نیوزماکس، سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە راپۆرتەکانی ئەگەری بەکارهێنانی دایکی هەموو بۆمبەکان دژی ئێران، روونیکردەوە: دایکی هەموو بۆمبەکان بە هیچ جۆرێک چەکی ئەتۆمی نییە؛ بەڵکو بۆمبێکی ئێجگار گەورەی تەقلیدییە کە هێزەکەی لە بۆمبێکی ئەتۆمیی بچووک دەچێت. گوتیشی: پێویستمان بە بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی نییە چونکە ئێمە بەهێزترین وڵاتی ئەتۆمین لە جیهاندا
ئەم لێدوانەی ترەمپ دوای ئەوە هات کە راپۆرتە میدیاییەکان ئاشکرایان کردبوو پێنتاگۆن تاوتوێی لێدانی بنکە ئەتۆمی و ژێرخانی وزەی ئێران، بەتایبەت پێگەی ژێرزەمینیی شاخی کۆلەنگ دەکات.
بۆچی ناوی دایکی هەموو بۆمبەکانە (MOAB)؟
کاتێک سوپای ئەمریکا لە ساڵی 2003 ئەم چەکەی بەرهەمهێنا، ناوی فەرمیی لێنا GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast کە کورتکراوەکەی دەکاتە چوار پیتی MOAB. سەربازانی ئەمریکی و میدیاکان هەر زوو ئەم پیتانەیان قۆستەوە و مانایەکی نوێیان پێبەخشی کە لە زمانی ئینگلیزیدا بە (Mother Of All Bombs) واتە دایکی هەموو بۆمبەکان لێکدرایەوە. ئەم چەکە بۆ ساڵانی 2002 و 2003 دەگەڕێتەوە و گەورەترین و کێشسەنگترین بۆمبی تەقلیدی و نا ئەتۆمییە کە تا ئێستا لە جبەخانەی ئەمریکادا بەرهەمهێنرابێت.
قەبارە، کێش و تەقەمەنی
کێشی گشتی: نزیکەی 9 هەزار و 800 کیلۆگرامە (نزیکەی 10 تۆن، کە هاوتای کێشی چوار ئۆتۆمبێلی گەورەیە)
ماددەی تەقەمەنی: زیاتر لە 8 هەزار و 500 کیلۆگرام تەقەمەنیی زۆر چڕ و بەهێزی لە جۆری (H-6) تێدایە کە توانای وێرانکارییەکەی چەندین هێندەی تی ئێن تیی ئاساییە.
درێژی: درێژییەکەی دەگاتە 9.1 مەتر (هاوشێوەی یەختێکی بچووک) و تیرەکەی نزیکەی یەک مەترە.
شێوازی کارکردن و کاولکاری (تەقینەوەی هەوایی
تایبەتمەندیی سەرەکیی ئەم بۆمبە ئەوەیە بەر لەوەی بەر زەوی بکەوێت، چەند مەترێک لەسەرووی زەوی (لە هەوادا) دەتەقێتەوە؛ ئەم جۆرە تەقینەوەیە دوو کاریگەریی وێرانکەر دروست دەکات:
شەپۆلی پەستانی دەنگ و با: پەستانێکی هەوایی سەروو سروشتی بڵاودەکاتەوە کە هەموو ئۆکسجینی ناوچەکە دەمژێت و لە بازنەی یەک کیلۆمەتردا هەرچی بینا، پێکهاتە، زرێپۆش و هێزی مرۆیی سەر ڕووی زەوی هەیە تەختی دەکات.
داڕمانی دەمی تونێلەکان: ئەو شەپۆلە پەستانە توندە بە ئاسانی دەچێتە نێو دەروازەی ئەشکەوت و مۆڵگەکان و دەبێتە هۆی داڕمان و خنکاندنی نێو تونێلەکان.
چۆنیەتی هاویشتن و گواستنەوە
بەهۆی قەبارە دێوەزمەکەیەوە، هیچ فڕۆکەیەکی جەنگی و تەنانەت فڕۆکە بێدەنگە پێشکەوتووەکانیش (وەک B-2) ناتوانن لە کۆگای بۆمبەکانیاندا هەڵیبگرن. بۆیە تەنها لە رێگەی فڕۆکەی بارهەڵگری جۆری (C-130 Hercules / MC-130) دەگوازرێتەوە؛ بۆمبەکە لەسەر سەکۆیەکی تایبەت لە دەرگای دواوەی فڕۆکەکە بە پەڕەشووت فڕێدەدرێت و دواتر پەڕەکانی دەکرێنەوە و بە سیستەمی مانگی دەستکرد (GPS) رێک بەرەو ئامانجەکەی شۆڕ دەبێتەوە.
مێژوو و سنووردارییە سەربازییەکانی:
ئەم بۆمبە لە مێژوودا تەنیا یەک جار بەکارهاتووە، ئەویش لە ساڵی 2017 بوو لەلایەن سوپای ئەمریکاوە دژی تۆڕی ئەشکەوتەکانی رێکخراوی داعش لە پارێزگای نانگەرهاری ئەفغانستان.
سەرەڕای ئەو هێزە زەبەلاحەی ترەمپ باسی دەکات، پسپۆڕانی سەربازی دووپاتی دەکەنەوە کە ئەم بۆمبە کونکەری کۆنکرێت و بەرد - Bunker Buster نییە؛ واتە توانای رۆچوونە ناو ناخی زەوی نییە. بۆیە لە ئەگەری بەکارهێنانیشی دژی ئێران، ناتوانێت بنکە ئەتۆمییە زۆر قووڵەکانی ژێر شاخی بەردین (وەک فۆردۆ و بەشە قووڵەکانی نەتەنز) وێران بکات، بەڵکو زیاتر بۆ تەختکردنی بیناکانی سەر رووی زەوی و دەروازەی بنکەکان کارایی دەبێت.