سزاکانی ئەمریکا هەناردەی وشکانیی ئێران بۆ پاکستانی راگرت

ئێران بەهۆی پەککەوتنی رێگاکانی بازرگانیی وشکانی رووبەڕووی فشاری زیاتری ئابووری دەبێتەوە، چونکە پاکستان لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی سزاکانی ئەمریکا رێگەی بە تێپەڕبوونی ئەو بارهەڵگرانە نەداوە کە لە خاکی ئێرانەوە دەچنە ئەو وڵاتە و بەو هۆیەوە هاتوچۆ لە دوو دەروازەی سنووری راگیراوە.

وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە راپۆرتێکدا ئاشکرایکردووە، فشارەکانی ئەمریکا کاریگەریی راستەوخۆیان لەسەر بازرگانیی وشکانیی ئێران داناوە و ئەمەش بووەتە هۆی پەککەوتنی هەناردەکردن و تێکچوونی پرۆسەی گواستنەوەی کاڵا لە سنوورەکان. بەرپرسانی پاکستان بەمەبەستی پابەندبوون بە سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر تاران، رێگرییان لە تێپەڕبوونی ئەو بارهەڵگرانە کردووە کە لە ئێرانەوە دەگەنە سنوورەکانی پاکستان.

بەرپرسێکی ئێرانی بە رۆژنامەکەی راگەیاند، هەناردەکردنی وڵاتەکەیان بۆ پاکستان بەهۆی ئەو سزایانەوە راگیراوە. ئەو بەرپرسە قەبارەی ئەو هەناردەیەی کاریگەریی لەسەر دروست بووە یان کاتی دەستپێکردنەوەی روون نەکردەوە.

وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە زاری هەمان بەرپرسەوە گواستییەوە، نزیکەی 17,000 بارهەڵگر لەسەر سنوورەکانی ئێران لەگەڵ تورکیا، ئەفغانستان و ئازەربایجان گیریان خواردووە. ئەو ژمارەیە فراوانیی ئەو کێشانە دەردەخات کە رووبەڕووی گواستنەوەی بازرگانیی ئێران بوونەتەوە و تەنیا دەروازەکانی سنووری پاکستان ناگرێتەوە. بەپێی زانیارییەکان، ئەو بەرپرسە ماوەی گیرخواردنی بارهەڵگرەکان و جۆری ئەو کاڵایانەی هەڵیانگرتووە، دیاری نەکرد.

بەهۆی فشارەکانی پەیوەست بە جێبەجێکردنی سزاکانی ئەمریکاوە، بەکارهێنانی رێگا وشکانییەکان بۆ گواستنەوەی کاڵا لە ئێران و بۆ ئەو وڵاتە، رۆژ بە رۆژ سەختتر دەبێت. فشارە ئابوورییەکان تەنیا بازرگانیی دەرەکییان نەگرتووەتەوە، بەڵکو راپۆرتی رۆژنامەکە باس لەوە دەکات نرخی خۆراک لە ئێران 128%ـی بەرز بووەتەوە. لە زانیارییەکاندا کاتی تۆمارکردنی ئەم بەرزبوونەوەیە دیاری نەکراوە و روون نییە ئایا هەموو جۆرەکانی خۆراک دەگرێتەوە یان تەنیا سەبەتەیەکی دیاریکراو.

ئێران لە سایەی سزاکان و پەککەوتنی بازرگانی، رووبەڕووی ئاستەنگی ئابووری بووەتەوە. بەرپرسێکی ئەمریکی بە وۆڵ ستریت جۆرناڵ-ی راگەیاند، سزاکانی ئەمریکا یارمەتیدەرن بۆ گۆشەگیرکردنی ئێران و تووشکردنی ئەو وڵاتە بە نائومێدی. ئەمە وێناکردنی هەڵوێستی واشنتنە بەرامبەر بە ئەنجامەکانی سیاسەتی فشاری ئابووری.

تاران و ئیسلام ئاباد لە هەوڵدابوون قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی ساڵانەی نێوانیان بۆ 10 ملیار دۆلار بەرز بکەنەوە، بەڵام لەسەر ئەمری واقیع پرۆسەی گواستنەوەی کاڵا لە نێوان هەردوو وڵاتدا رووبەڕووی پەککەوتنێکی گەورە بووەتەوە. ئەم قەیرانە کاتێک قوڵتر بووەوە کە پاکستان لە چوارچێوەی پابەندبوون بە سزاکانی ئەمریکا و بە پاساوی ئەمنی و بەرەنگاربوونەوەی قاچاخ، بڕیاری پێشووی بۆ ئاڵوگۆڕی بازرگانی لە دەروازەکانی "تەفتان و گەبد – ریمدان" هەڵوەشاندەوە و جووڵەی بارهەڵگرەکانی لە خاکی ئێرانەوە بە تەواوی راگرت، هەرچەندە هاتوچۆی گەشتیاران لە ریمدان بەردەوامە.

ئەم بڕیارەی ئیسلام ئاباد بووە هۆی پەککەوتنی گواستنەوەی کەلوپەل لەسەر سنوور و بە سەدان بارهەڵگری هەڵگری خۆراکی سەرەکی، وەک برنج، میوەی فرێش و گازی شل و نەوت (LPG) لە هەردوو دیوی سنوور گیریان خواردووە. شارەزایانی کەرتی وزە هۆشداری دەدەن کە راگرتنی ئەم هێڵە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی بەرچاوی گازی LPG لە شاری کەراچی و چەندین ناوچەی دیکەی پاکستان. تەنیا لە دەروازەی ریمدان نزیکەی سێ هەزار بارهەڵگر لە چاوەڕوانیدا وەستاون و کێشەی نەبوونی ژێرخانی پێویست و شوێنی راگرتنی بارهەڵگرەکان تەنگژەکەی هێندەی تر قورستر کردووە.

کێشە بازرگانییەکانی ئێران تەنیا لە سنوورە وشکانییەکاندا قەتیس نەماون و پەڕیوەتەوە بۆ بەندەرە دەریاییەکانیش. بەپێی وتەی بەرپرسانی ژووری بازرگانیی تاران، نزیکەی 17 هەزار بارهەڵگری بازرگانانی ئێرانی لە بەندەری کەراچیی پاکستان گیریان خواردووە بەهۆی ئەو ئاستەنگانەی خراونەتە بەردەم رێڕەوی وشکانیی میرجاوە – تەفتان و نەتوانراوە کاڵاکان بۆ ناو خاکی ئێران بگوازرێنەوە.

راپۆرتە نێودەوڵەتییەکان، لەوانە رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ، ئاماژە بەوە دەکەن، ئەم قەیرانە تەواوی دەروازەکانی ئێرانی گرتووەتەوە و نزیکەی 17 هەزار بارهەڵگر لە سنوورەکانی ئێران لەگەڵ تورکیا، ئەفغانستان و ئازەربایجانیش پەکیان کەوتووە، کە تەنیا لە دەروازەی بازرگان لەگەڵ تورکیا نێوان چوار بۆ پێنج هەزار بارهەڵگر وەستاون. ئەم دۆخە نیشانەی ئەوەیە کە بەهۆی سزاکانی واشنتن لەسەر کەرتی دەریایی و ئاسمانی، ئێران زیاتر پشتی بە رێگەی وشکانی بەستبوو، بەڵام ئێستا ئەو رێگایانەش لەبەردەمیدا بەرتەسک دەکرێنەوە.

لێکەوتەی ئەم فشار و پەککەوتنە بازرگانییە راستەوخۆ لەسەر ژیانی هاووڵاتییانی ئێرانی رەنگی داوەتەوە، بەوپێیەی نرخی خۆراک لەو وڵاتەدا بە رێژەی 128% بەرز بووەتەوە. ئەمەش بە تەواوی لەگەڵ لێدوانی بەرپرسانی ئەمریکادا یەکدەگرێتەوە کە رایانگەیاندووە ئامانجی سزاکان گۆشەگیرکردنی تاران و خستنەژێر فشاری توندی ئابوورییە، بەمەش ئامانجە ئابوورییە گەورەکانی نێوان تاران و ئیسلام ئاباد لەبەردەم بەربەستی سزاکان، رێکارە ئەمنییەکان و لاوازیی ژێرخانی لۆجستیدا رووبەڕووی بنبەست بوونەتەوە.