پەیامنێری کوردستان24، رایگەیاند: 5 درۆن لە ئاسمانی خەلیفان تێکشکێنران.

ئەمڕۆ سێشەممە، 14ـی نیسانی 2026، ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "ئێکس" رایگەیاند، دوێنێ گفتوگۆی لەگەڵ مەسعود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئێران و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا کردووە.

ماکرۆن داوای کردووە دانوستانە هەڵپەسێردراوەکانی ئیسلام ئاباد دەست پێ بکەنەوە و لێکتێنەگەیشتنەکان چارەسەر بکرێن، هەروەها خۆیان لە هەر جۆرە پەرەسەندنێکی نوێ بەدوور بگرن. ئاماژەی بەوە دا، زۆر گرنگە سەرجەم لایەنەکان بە تەواوی پابەندی ئاگربەستەکە بن و لوبنانیش بگرێتەوە.

سەرۆکی فەرەنسا روونیشی کردەوە، بە هەمان شێوە زۆر پێویستە گەرووی هورمز بەبێ هیچ مەرج و کۆتوبەند و باجێک بە زووترین کات بکرێتەوە. ئەوەشی خستە روو، لە ژێر ئەو مەرجانەدا دەبێت دانوستانەکان بە خێرایی و بە پاڵپشتیی لایەنە پەیوەندیدارەکان دەست پێ بکەنەوە.

لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا ماکرۆن ئاشکرای کرد، رۆژی هەینیی داهاتوو، 17ـی نیسانی 2026، فەرەنسا و بەریتانیا لە پاریس لە رێگەی ڤیدیۆکۆنفڕانسەوە میوانداریی کۆبوونەوەیەک دەکەن. تێیدا ئەو وڵاتانە کۆ دەبنەوە بەشداریی جەنگەکەیان نەکردووە، بۆ ئەوەی بەشداری بکەن لە پێکهێنانی ئەرکێکی فرەلایەنەی بەرگری بۆ گەڕاندنەوەی ئازادیی هاتوچۆ لە گەرووی هورمز کاتێک دۆخی ئەمنی رێگەی پێ دەدات.

ئاژانسی "بلوومبێرگ" لە راپۆرتێکدا دەربارەی دەرئەنجامی سەپاندنی گەمارۆکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بەسەر بەندەرەکانی ئێراندا رایگەیاند، ئەگەر دۆخەکە بەم شێوەیە بەردەوام بێت پێشبینی دەکرێت نرخی بەرمیلێک نەوت بۆ 150 دۆلار بەرز ببێتەوە.

ئاژانسەکە ئاماژەی بەوە کرد، چارەنووسی بازاڕی وزەی جیهانی لە بەردەم نادیاریدایە. هاوکات هۆشداری دا لە بەردەوامبوونی گەمارۆکان بۆ سەر گەرووی هورمز و روونیشی کردەوە، گرژییەکانی ئەو ناوچەیە وا دەکەن نرخی نەوت بگاتە بەرزترین ئاستی مێژوویی خۆی.

 یەکێک لە کێشە سەرەکییەکانی هەوڵی کۆنترۆڵکردنی بەندەرەکانی ئێران ناسەقامگیریی بازاڕە و ئەو بەرزبوونەوەیەش گرفتی گەورە بۆ وڵاتانی کڕیاری نەوت دروست دەکات.

 نرخی نەوت لە جیهاندا ناسەقامگیرییەکی زۆری بەخۆیەوە بینیوە. لە دوای شکستهێنانی دانوستانەکانی واشنتن و تاران، هێزی دەریایی ئەمریکا ئامادەکاری دەکات بۆ رێگریکردن لە هاتوچۆی کەشتییەکان بۆ بەندەرەکانی ئێران و گەرووی هورمز.

ئەمڕۆ سێشەممە، 14ـی نیسانی 2026، فاتیمە موهاجەرانی، گوتەبێژی حکوومەتی ئێران بە ئاژانسی تەسنیمی رایگەیاند، خەمڵاندنە سەرەتاییەکانیان بۆ قەبارەی ئەو زیانانەی بەهۆی جەنگەوە بەر وڵاتەکەیان کەوتووە دەگاتە 270 ملیار دۆلار.

موهاجەرانی ئاماژەی بەوە دا، ئەو ژمارەیە کۆتایی نییە و تیمی ئابووری سەرقاڵی هەڵسەنگاندنی وردترن بۆ دیاریکردنی قەبارەی زیانەکان. روونیشی کردەوە، قەرەبووکردنەوەی زیانەکانی جەنگ یەکێکە لە بابەتە سەرەکییەکانی گفتوگۆکان و تیمی دانوستانکاری ئێران لە کۆبوونەوەکانی ئیسلام ئاباد بەدواداچوونی بۆ دەکات.

حکوومەتی تاران جەخت لەوە دەکاتەوە بە رێگەی یاسایی و نێودەوڵەتی کار بۆ وەرگرتنی قەرەبووی زیانە گیانی و ماددییکانی جەنگ دەکات. 

ئەمڕۆ سێشەممە، 14ـی نیسانی 2026، دکتۆر رەزا مووسەوی، بەرپرسی نووسینگەی وەزیری تەندروستیی لوبنان لە لێدوانێکی تایبەتدا بۆ کوردستان24 رایگەیاند، لە سەرەتای سەرهەڵدانی جەنگی ئێران، لە 28ـی ئابی رابردوو، 2089 کەس لە لوبنان، لە ئەنجامی ‌هێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل کوژراون و 6762 کەسیش بریندار بوون.

ئەمڕۆ سێشەممە، 14ـی نیسانی 2026، ئاژانسی رۆیتەرز لە زاری داتاکانی کەشتیوانییەوە رایگەیاند، نەوتهەڵگری "ریچ ستاری" بە گەرووی هورمزدا تێپەڕی.

 ئەوەش دەبێتە یەکەم کەشتی ئاوەکانی کەنداو جێبهێڵێت لە دوای دەستپێکردنی گەمارۆکەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ سەر گەرووەکە. پێشتریش دامەزراوەکانی گرووپی بۆرسەی لەندەن و مارین ترافیک و کێپلەر هەمان زانیارییان بڵاو کردەوە.

ئاژانسی رۆیتەرز روونیشی کردەوە، نەوتهەڵگری ریچ ستاری، نزیکەی 250 هەزار بەرمیل ماددەی میسانۆڵی هەڵگرتووە و بارەکەی لە بەندەری حەمرییە لە ئیمارات بارکردووە. تیمێکی چینی سەرپەرشتی کەشتییەکە دەکەن و ئاڵای وڵاتی مالاوییان لەسەر کەشتییەکە بەرز کردووەتەوە.

لە لایەکی دیکەوە، داتاکانی کەشتیوانی دەریدەخەن، کەشتییەکی دیکەی سزادراو بە ناوی مورلیکیشان هەر ئەمڕۆ بەرەو گەرووی هورمز بەڕێکەوتووە. بڕیارە رۆژی 16ـی نیسان بگاتە عێراق بۆ بارکردنی نەوتی رەش. ئەم پێشهاتانە دەریدەخەن ئاستەنگی زۆر لە بەردەم جێبەجێکردنی گەمارۆکاندا هەیە و کەشتییە سزادراوەکان بەردەوامن لە هاتوچۆکردن.

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند؛ واشنتن لە میانی دانوستانەکانیدا لەگەڵ ئێران سەبارەت بە کۆتاییهێنان بە جەنگی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، هێڵە سوورەکانی خۆی بە روونی خستووەتەروو، و ئێستاش "تۆپەکە لە گۆڕەپانی تاراندا"یە بۆ بڕیاردان.

ئێران بە توندی سەرکۆنەی دەستپێکردنی گەمارۆی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای بۆ سەر بەندەرەکانی لە کەنداو و دەریای عومان کرد و ئەم هەنگاوەی بە "پێشێلکارییەکی مەترسیداری سەروەرییەکەی" وەسف کرد.

ئەنتۆنیۆ گۆتێرێز، ئەمینداری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، داوای لە ئەمریکا و ئێران کرد بگەڕێنەوە سەر مێزی گفتوگۆ و هەوڵێکی جیدی بدەن بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی هەمیشەیی و کۆتاییهێنان بە ململانێکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

ئاژانسی "ئەسۆشیێتد پرێس" (AP) لە زاری بەرپرسێکی باڵای وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا (پێنتاگۆن) بڵاویکردەوە، واشنتن هێزێکی سەربازی و دەریایی گەورەی لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێگیرکردووە. ئەم هەنگاوە بە مەبەستی دڵنیابوونەوە لە جێبەجێکردنی بڕیارەکانی گەمارۆی دەریایی و پاراستنی ئاسایشی ناوچەکە دێت.