ساڵح زاهیر محەممەد
نووسەر
ئۆپوزسیون و مهترسیێن دهرڤه
د سیستەمێن سیاسیێن دیموکراسی دا ئالیەکێ گرنگ و کاریگەر بۆ بەردەوامیدان ب پێشڤەبرن و بهێزکرنا سیستەمێ دیموکراسی و پاراستنا مەدەنیهت و پێكڤهژیانا وهلاتیان و ئێمناهیا قهواری سیاسی ئهو لایهنهن كو دكهڤنه بهرهیێ ئۆپۆزسیونێ دا، لێ یا گرنگ ئەوە كهسایهتی و لایهنێن ئۆپۆزسیونێ ل دوو خالێن سەرەکی دا، ڕاستیا ڕۆلێ خوو یێ کاریگەر د پروسهیا سیاسی و بهرامبهر جڤاکی دا بزانن، خالا ههره سهرهكی فهره د دەستپێکێ دا هەر پێنگاڤەکا دگرنەبەر ئهڤ لایهنه د چارچۆڤێ دەستور و یاسا و ئێمناهیا وەلاتی بیت و هەروەسا گرنگە لایهن و كهسایهتیێن سهر ب ئۆپۆزسیونێ ڤه ل وێ چەندێ ژی دا شاڕەزایی هەبیت، کو ئۆپۆزسیون ل سەر بنەمایێ بهێزکرنا وەلاتی و کارکرن بۆ بەردەوامیدان ب پڕۆسەیا سیاسی دروست بووینە.
د نها دا و پشتی وی شەرێ ڕاگەهاندن و بکارئینانا سازیێن ڕەسمیێن دەولەتا عیراقێ دههمی ئاستهكێ دا ژلایێ هندەک لایهن و هێزێن عیراقی ڤە تایبهت بهرهیێ (كیلابیسزمی) ب هەڤکاریا ئوپۆزسیونا هەرێمێ، ل دژی قەوارەیێ هەرێما کوردستانێ یێ دەستوری و هەروەسا ل دژی کابینا نەهێ یا حکومەتا هەرێما کوردستانێ كهفتینه كار!. پرسیارەک دروست بوویە ل دەف تاکێ کورد، ئەرێ ئۆپۆزسیون بوون واتا دژی دار و بەرێ وەلاتی؟!
د رۆژهەلاتا ناڤین دا دوو نموونەیان وەربگرین کو د سیستەمێ سیاسی دا ئۆپۆزسیون تێدا یا چالاکە، ئەو ژی کومارا تورکیا و دەولەتا ئیسرائیلە، د ڤان ههردوو دهولهتان دا لایهنیێن ئوپوزسیونێ رولهك كاریگهر و بهرچاڤ ههیه، ههروهسا ههردوو دهولهت خوهدیێ كریزیێن سیاسیێن ئهزهلی نه، توركیا ب دهستێ دۆزا كوردی دنالیت و ئیسرائیل ژی ب دهستێ دۆزا فهلهستینێ، لێره دا چ جارهكی نهبوویه و نابیت ژی چ لایهنهكێ ئۆپوزسیونێ ل هێلا گشتی یا وهلاتی لادابیت و د گهل بهرهیێ دهرڤه سهنگهر ل دهولهت و قهوارێ خویێ سیاسی گرتبیت.
ل توركیا ئۆپوزسیون زێدهتر ل دهستههلاتێ دژی دۆزا كورده! ههروهسا ل توركیا ل سالا (1974ز) هێرشی سهر (قوبرس) كر و پشكهك لێ داگیركر و قهواریهك سیاسی تێدا ئاڤاكر(قورسا توركی) ناڤداره، د وی دهمیدا ههمی ئۆپوزسیونا توركیا د گهل ڤێ پرسێ بوون، ژوانا (نهجمهدین ئهربهكان) ب ههمی شیان پشتگیری ل ڤێ پروسهیێ كر، ل توركیا سالانه پهرلهمانێ وهلاتی بریارێ ل سهر ئۆپراسیونێن لهشكهری ددهت بۆ سهر ههر ئارمانجهكێ كو مهترسیێ ل سهر بهرژهوهندی و ئێمناهیا وهلاتێ توركیا ههبیت ل دهرڤهی وهلاتی، ئێك جار نهبوویه ئۆپوزسیونا وهلاتی دژی ڤێ چهندێ بیت، سهرهرایێ وێ چهندێ كو هژمارهك پارتێن ئیسلامی د توركیا دا ههنه ل قوناغێن ئۆپوزسیونێ بوون و دهستههلاتێ ژیدا، لێ ژبهر بهرژهوهندیا بلندا وهلاتی بۆ ئێك جار ژی دژایهتیا بنهمایێن توركیا یا سكولار نهكریه! د بابهتێن رهگهزپهرستیێ دا ل توركیا ئالیێن ئۆپوزسیونێ هێشتا توندترن ل دهستههلاتێ، بابهت ههمی ژی بهرژهوهندیێن وهلاتی نه. دههان نموونهیێن دی ژی ههنه.
دهولهتا ئیسرائیل ل سالا (1948ز) ب فهرمی هاته ڕاگههاند، ئهڤ پێنگاڤه ب ههولێن ههمی لایهنهكێ وهلاتی بوون، رهوشا نها یا ئیسرائیل تێدا دهرباز دبیت ل شهری دژی بزاڤا حهماس دیڤ ههمی پێشبینی و شروڤهیان خرابترین رهوشه وهلات ریبریی بووی پشتی زێدهتر ژ پێنجی سالان، بهری ڤان روویدان جادهیێن ئیسرائیل پڕ بوون ل خهلكی ب پشتگیریا ئۆپوزسیونێ ل سهر چاكسازیێن كو دبیاڤێ دادوهریێ ژلایێ حكومهتێ ڤه بریار ل سهر هاتبوودان ل (4- 6 – 2023) ب ههمی شێواز نهڕازیبوون، لێ پشتی ئهڤ رهوشه هاتیه پێش ئۆپوزسیون ب ڕادهیهكێ ل حهماس و ڤێ هێرشێ تورهیه داخازا دیڤچوون و سزادانا لایهنێن پهیوهندیدار دكهت، كو نهشیانه وان كهسان ژناڤببهن بهری دهستێ وان بگههیته وهلاتیێن ئیسرائیلی! ههر گرێدای ب ئیسرائیل ڤه، ل (75) سالیێن دهربازبووی دا، ئێك ئیسرائیلی نینه و نهبوویه دانپێدان ب بوستهكا ئاخێ كربیت بۆ فهلهستینیان.
ل داویێ دا سێ نموونه ژ ئۆپوزسیونێ بوون ب گروڤه ڤه هاتنه روونكرن، ئهرێ لێدان ل دهستههلاتێن حكومهتا ههرێمێ و رێككهفتن كرن دگهل لایهنێن ههڤدژێن پرۆسهیا سیاسی و قهوارێ ههرێما كوردستانێ ل ناڤ هێز و لایهنێن عیراقی د ڤێ قوناغا مهترسیدار دا چهند دگونجیت دگهل ئهركێن ئۆپوزسیونا ڕاستهقینه؟