ساڵح زاهیر محەممەد
نووسەر
ڤیستهڤالێن بهرههمێن خۆمالی
(1)
دهمێ رووپهلێن دیرۆكا كوردستانێ ههلددهین چهند شانازیێن مهزن دكهڤنه بهرچاڤێن خۆێنهر و ڤهكۆلهران، د ڤێ گۆتارێ دا دێ ئاماژێ ب ئێك ژ وان شانازی و خهزینهیێن دیرۆكی كهین، كو پهیوهندی ب بابهتی ڤه ههیه، ئهو ژی دهستپێكا دهركهفتنا چاندنێ بوویه ل سهر ئاخا كوردستانێ ب گروڤه و گوتن و دووپاتیا كهسێن بسپۆر د ڤی بیاڤیدا. گوندێ چهرمۆ ل نیزیك چهمچهمال و نهمریك نیزیك ژ فهیدیی و شهمشاره ل دهشتا ڕانیێ و جوخهمامی ل نیزیك مهندهلی و دههان گوند و جهێن شوێنهواریێن دیتر هاتینه دیتن، كو ئاماژێ ب وێ چهندێ دكهن دهستپێكا شورهشا چاندنێ ل كوردستانێ بوویه، كو مروڤی بۆ جارا ئێكێ ئهشكهفت هێلانه و بهرهف ئاڤهدانیێ ڤه چوویه، ئهڤ چهنده ژی بێ ئهگهر نهبوویه و ههبوونا بنهمایێن گرنگێن دهركهفتن و بهردهوامیدان و زێدهبوونا چاندنێ ل كوردستانێ پالدهرێن سهرهكی بووینه ئهڤ شانازیه بۆ كوردان بمینیت، بهردوامیدان ب ژیانا د گهل چاندنێ ل كوردستانێ دیرۆكهك درێژ ههیه و نهریتێن كوردهواری زۆرهك ل سهر ڤی بیاڤی دروست بووینه.
(2)
د جیهانا سهردهم دا ئابورێ پشت بهستنێ دكهته سهر داهاتێن ههمه جۆر ئهو ئابوره یێ گرنگ و بهێز و پاراستی یه ژ كریز و داكهفتن و ژنافچوونێ، لهوما ل سهر ڤی بنهمایی و زانینا مهترسیا ئابورێ تهك بهرههم و داهات، وهلاتێن جیهانا پێشكهفتی ب پشت بهستن ب ئالاڤێن سهردهم دهستكریه ب ئاڤاكرنا ئابورهكێ گرێدای ب چهند بهرههم و داهاتهكێن جۆدا جۆدا دبیاڤین چاندن و گهشتیاری و پیشهسازی، ژبهر وێ چهندێ یه ل دهمێ نهمانا بهرههم و داهاتهكێ ستوینێن دیتر یێن بهرههم ئینانێ ئابورێ وهلاتێ ل كریز و كهفتن و ئیفلاسێ دهرباز بكهن، ئهڤ چهنده ژی سیاسهتا ڕاست و دروسته، كو وهلات یێ پاراستی بیت ژلایێ ئێمناهیا نهتهوهیی ژی ڤه د ههمی قۆناغهكێ دا.
(3)
عیراق ل وان وهلاتێن جیهانا سێی و رۆژههلاتا ناڤینه، كو ههتا نها ئابورێ وێ ب ئابورهك لاواز دهێته هژمارتن ژبهر گهلهك ئهگهران، لێ یا مه مهرهم پێ ب ئازرینین ئهوه، كو ههتا نها ئابورێ وهلاتێ عیراقێ، كو هژمارا خهلكێ وێ زێدهتری (42)ملیون كهسانه و داهاتێ وێ یێ سهرهكی بههرا پتر، كو ژ (90%) زێدهتر ل سهر پترۆلێ یه! لێرهدا چ گهرهنتیهك ههیه ئهڤ پترۆله بهردهوام بیت؟ چ هیڤیهك ههیه ئهڤ بهایێ پترۆلێ وهكی خۆ بمینیت؟ چ بهرچاڤ روونیهك ههیه رێكێن چوونا پترۆلێ بۆ بازاری ههر ب ئارامی بمینن؟ ئهرێ پێتڤیا مروڤی ههتا كهنگی دێ ب پترۆلێ ههبیت؟ دههان پرسیارێن دیتر دهێنه كرن ل سهر ڤی بابهتی و دیتنا شرۆڤهكارێن ئابوری بو وێ بژاردهیێ دچن، كو مهترسیهك مهزن ل سهر ئابورێ عیراقێ و ههر وهلاتهكێ دیتر یێ ب ڤی شێوازی ههیه، كو داهاتێ وهلاتی ههمی ل ئێك بهرههم و ئێك شێوازێ كومكرنا داهاتن بهێت تایبهت ئهگهر ژێرخانا ئابوری د بیاڤێن جۆدا جۆدا دا یا لاواز بیت.
(4)
ئابورێ كوردستانێ وهك پارچهك ژ ئابورێ عیراق و دهڤهرێ گرێدایه ب ئێك داهاتی ڤهیه، ئهو ژی پترۆله و ئهڤ سیاسهتا ئابوری بارگرانیهك ل سهر دهستههلات و خهلكی دروستكریه و ههردهم چاڤهرێ دهێتهكرن كریزیێن دارایێن مهترسیدار ریبریێ كوردستان و عیراقێ ببن ب ئهگهرێ داكهفتنا بهایێ پترۆلێ یان ههر ئهگهرهكێ نهرێنی ژئالیێ سیاسی و لهشكهری ڤه كاریگهریێ ل سهر بهایێ پترۆلێ بكهت. كابینا نههێ یا حكومهتا ههرێما كوردستانێ وهك د كارنامهیێ حكومهتێ دیار دبیت ههست ب ڤێ مهترسیێ كریه و پلانهك گرنگ ل ڤی بیاڤیدا دانایه، بۆ وێ چهندێ بهرههمێن نافخویی زێدهبكهن، كو خهلك ببیته خودان بهرههمێن تایبهت ب خۆ و ههروهسا كار هاتیهكرن رێژا ههژاریێ و بێ كاریێ دابكهڤیت و كاریگهریا نهرێنیا وهلاتێن بیانی نهمینیت ل سهر بازارێ ئابورێ ههرێمێ، ئهڤ چهنده ژی د وی دهمیدا دێ ب دهست هێت دهمێ گرنگی ب بهرههمێن نافخویی بهێتهدان.
(5)
ژ وان كارێن د كابینا نههێ یا حكومهتا ههرێما كوردستانێ دا دهێنه دیتن سهرهڕایێ وێ چهندێ هیڤی و داخازیێن وهلاتیان زێدهترن ل حكومهتێ، لێ یا گرنگ پلانهك ستراتیژی دانایه د بیاڤێ چاندنێ دا، تایبهت پشتی زێدهبووتا هژمارا خهلكێ كوردستان و عیراقێ و كێم بوونا ئاڤێ و ههروهسا كێم بوونا ئهردێ چاندنێ و زێدهبوونا رێژهیا بیابانی بوونێ و مهترسیا شهرێ روسیا و ئوكرانیا و ههروهسا كاریگهریێن نهرێنیێن شهرێ غهزه و پیس بوونا كهش و ههوایی و ههمی ئهو مهترسیێن كاریگهریێ ل سهر بهرههمێن چاندنێ و دهستكهفتنا خارنهك ساخلهم دكهن، حكومهتا ههرێمێ پالپشتیا جۆتیاران كریه و بهرههمێ نافخویی زۆر زێدهكرینه دیڤ سالێن دهربازبووی، بۆ نموونه پهتاته گههشتیه زێدهتر ژ نیڤ ملیون تهن و هزاران تهن بۆ دهرڤه ژی هاتینه هنارتن، ههروهسا كارهك گرنگ دهێته ئهنجامدان ئهو ژی گێرانا ڤیستهڤالێن بهرههمێن نافخوییه وهكی ڤیستهڤالا بهرههمێن خۆمالیێن دهڤهرا بهرواریا و ههروهسا ڤیستهڤالا دانیكا بامهرنیا و هناریێن ههورامانیا و پهتاتیێن دهڤهرا دهشتا ناڤكورێ و ڤیستهڤالا بهرههمێن خۆمالیێن ئاكرێ ل هژیر و هنار و سماق و برنجێ ناڤدارێ ئاكرێ ههر ل ڤی بیاڤی دا ڤیستهڤالا گرنگا هنگڤینی دهێته گێران سالانه، زێدهبارێ چهندین ڤیستهڤالێن دیتر یێن بهرههمێن خۆمالی، كو بهردهوامن دهێنه گێران و كاریگهریهك ئهرێنه زۆر باش ل سهر ڕهوشا جۆتیار و بازارێ بهرههمێن خۆمالی ژی كریه.
ل داویێ ژی فهره ئهو چهنده روون و ئاشكرا بیت ئابورێ بهێز ئهوه، كو ل سهر چهند بهرههم و ستوینهكان هاتبیته ئاڤاكرن و چاندن ئهگهرێن سهرهكی ییێن پێشڤهچوونا ئابورێ وهلاتانه، پالپشتیا حكومهتا ههرێما كوردستانێ ل جۆتیاری باشترین رێكه، بۆ زێدهكرنا داهاتێن نافخویی و گێرانا ڤیستهڤالێن بهرههمێن خۆمالی كاریگهریهك زۆر باش ل سهر زێدهبوونا بهرههمێن چاندنێ ههیه ههروهسا ئهگهرهكێ بۆ وێ چهندێ ب بازاركرنهكا زێدهتر ب ڤان بهرههمێن خۆمالیێن نایاب بهێنه كرن.