عێراق لەسەر نەوت مەلە ئەکات، کەچی مووچەی پێ نادرێ

عێراق لەسەر سیاسەتی "یەک ڕۆژ لە یەک کاتدا" بەڕێوە دەبرێت. قەیرانی مووچەی فەرمانبەران ناکۆکی لە نێوان وەزارەتی دارایی و پەرلەمان دروست کردووە.

ترسەکان لە نزیکیی  داڕمانی دارایی لە عێراق لە پەرەسەندندایە و ئاماژە بێوێنەکان دەردەکەون کە دەوڵەت ناتوانێت مووچەی فەرمانبەرانی بدات. لە نێوان لێدوانەکانی پەرلەمانتار ڕائید مالیکی کە "پەردەپۆشکردنی حکوومەت"ی کورتهێنان ئاشکرا دەکات و وەڵامی وەزارەتی دارایی کە هەوڵی کەمکردنەوەی نیگەرانییەکانی داوە، بەبێ ڕەتکردنەوەی جەوهەرەکەیان، قەیرانێکی دارایی دامرکێنەر سەرهەڵدەدات، هەڕەشەی تەقینەوەی کۆمەڵایەتی دەکات ئەگەر خەرجییەکان بەردەوام بن بەبێ ڕووماڵکردنی واقیعی.

قەرزی هەڵاوسان و خەرجکردنی ڕووکەش لە سەردەمی خۆپارێزیدا

پەرلەمانتار ڕائید مالیکی، مشتومڕی بەدوای خۆیدا هێنا و ڕایگەیاند کە قەرزی عێراق 130 ملیار دۆلاری تێ پەڕاندووە، هەروەها داهاتەکانیش بەس نین بۆ دابینکردنی مووچەی مانگانە. ئەو قسانەی ناوبراو، دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ تایف سامی وەزیری دارایی هات، کە بە گوتەی مالیکی دانی بە بێتوانایی وەزارەتەکەیدا ناوە لە ئامادەکردنی خشتەی بودجە، ئەگەر قەیرانی دارایی چارەسەر نەکرێت، بەتایبەتی دوای ئەوەی بانکی ناوەندی ڕەتی کردەوە ڕێگە بە قەرزکردن بدات.

لە گاڵتەیەکی جێی پرسیاردا، مالیکی ڕەخنەی لە تەرخانکردنی بڕی ١٦٠ ملیار دینار بۆ قۆناغی دووەمی پڕۆژەی "بەغدای جوان" گرت، لە کاتێکدا کارکردن لە هەزاران پڕۆژە وەستاون و باجی بەڵێندەران ڕاگیراون، ژێرخانی ئابووریش بە بێدەنگی دەڕووخت!

وەرگرتنی پارەی دانراو و فرۆشتنی سەروەت و سامان؛ دارایی لە گیرفانی دەوڵەتەوە

جددیترین ئاشکراکردن کە ئەلمالیکی کردبووی، پەنابردنی حکومەت بوو بۆ کشاندنەوەی پارەی "متمانە" و فرۆشتنی سەروەت و سامانی دەوڵەت- لەنێویاندا بینایەک لە ناوچەی سەوز- بۆ دابینکردنی خەرجییەکانی کارکردن. بە گوتەی ئابووریناسان، ئەم هەنگاوە نوێنەرایەتی "پێشێلکردنی ئاشکرای یاساکانی بەڕێوەبردنی دارایی" دەکات. تا ئێستا هیچ وڵاتێک سەروەت و سامانی نەگۆڕی خۆی بۆ پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی نەفرۆشتووە، تەنها لە حاڵەتەکانی ئیفلاس یان شەڕی ئابووریی گەورە نەبێت.

لە کاتێکدا ئەم کارانە لە داهاتە نانەوتییەکاندا جێگیرکرابوون، مالیکی، بە ڕەنگدانەوەی قەیرانێکی درێژخایەنی دارایی زانی کە حکومەت هەوڵی شاردنەوەی دەدات بە زمانێکی ناڕوونی بیرۆکراتی، لە کاتێکدا واقیعەکە ئاماژەیە بۆ کەمبوونەوەی دوا یەدەگی ماوەتەوە لە ئامرازەکانی دارایی.

وەزارەتی دارایی وەڵام دەداتەوە و پشتڕاستی دەکاتەوە بەبێ ئەوەی ڕایبگەیەنێت

وەزارەتی دارایی جەوهەری لێدوانەکانی مالیکی ڕەت نەکردەوە، بەڵکو هەوڵی دا لەڕێگەی بەیاننامەیەکی ڕوونکردنەوە کاریگەرییە سیاسییەکانیان کەم بکاتەوە، دووپاتی کردەوە کە "مووچە مسۆگەرکراوە" و "کار بۆ ئامادەکردنی خشتەی بودجە بەردەوامە"، سەرەڕای تێپەڕاندنی زیاتر لە پێنج مانگی ساڵی دارایی بەبێ بودجەیەکی ڕوون.

وەزارەتەکە، ڕوونیشی کردەوە، فرۆشتنی خانووبەرە و دووبارە دابەشکردنەوەی داهاتە غەیرە نەوتییەکان بەشێکە لە دەسەڵاتە یاساییەکانی، ئاماژەی بەوەش کردووە "کاردەکات بۆ کەمکردنەوەی خەرجییەکان و پەیداکردنی زۆرترین سەرچاوە"، بەبێ ئەوەی میکانیزمی جێبەجێکردن و هێڵەکانی کاتی دیاری بکات.

وەڵامی دووەم: پشتڕاستکردنەوەی ناڕاستەوخۆ و پابەندبوون بە هەڵوێستەکە

لە وەڵامی لێدوانەکەی وەزارەتدا، مالیکی، پابەندبوونی خۆی بە هەموو ئەو شتانەی لە لێدوانەکەی پێشوویدا دووپات کردەوە، بە لەبەرچاوگرتنی وەڵامی وەزارەتەکە "بە شێوەیەکی کاریگەر دان بەوەدا دەنێت کە ڕاگەیەندرا"، بەتایبەتی سەبارەت بە ڕاگرتنی گواستنەوە داراییەکان بۆ هەرێمی کوردستان، ڕاگرتنی پشتڕاستکردنەوەی گرێبەستەکان، ڕەتکردنەوەی پلەبەرزکردنەوەکان، و بێتوانایی لە دابینکردنی کورتهێنانەکە.

ئەلمالیکی، هەروەها ئاماژەی بەوە دا کە وەزارەتی دارایی وەڵامی چەند خاڵێکی چارەنووسسازی نەداوەتەوە، لەوانە: ڕادەی ڕاستەقینەی قەرزەکە، چارەنووسی سندوقەکانی پڕۆژەی "بەغدای جوان"، پاساوەکانی ڕاگرتنی پلەبەرزکردنەوە سەرەڕای بڕگە یاساییەکان، و نەبوونی خشتەی دارایی تا ئێستا. لەوەش زیاتر، حکوومەتی تۆمەتبار کرد بەوەی هەوڵی پەردەپۆشکردنی پشێوی دارایی دەدات و داوای لە پەرلەمان کرد بە خێرایی دەستوەردان بکات بۆ وەستاندنی دابەزینەکە.