بەغدا.. سیاسەتی بانێك و دوو هەوا

چیتر لای کەس شاراوە نییە، کە حکوومەتە یەک لەدوای یەکەکانی عێراق بە حکوومەتەکەی سوودانیشەوە سیاسەتی برسیکردن و گەمارۆ و هێرشکردنە سەر هەرێم و خەڵکەکەیان درێژە پێداوە، بگرە وەکوو ستراتیژییەتێکی شاراوە مامەڵەی لەگەڵ کراوە و بوونەتە باڵی سیاسیی میلیشیا و گرووپ و تاقمە لە یاسادەرچووەکان. 

باڵە سەربازی و تیرۆریستییەکانیان هێرشی سەربازی و درۆن و مووشەک دەکەنە سەر دامەزراوەکانی هەرێم و خەڵکی مەدەنی، باڵە سیاسییەکەشیان تەنیا بە ئیدانە و دروستکردنی لیژنە و لێکۆڵینەوە سەرقاڵمان دەکەن و سیاسەتی بانێک و دوو هەوا پەیڕەو دەکەن.

هەمووان ئەوەمان لەبیرە رێککەوتنی پێکهێنانی حکوومەتەکەی سوودانی لەسەر بنەمای مافە دەستوورییەکان بووە، کەچی هاوپەیمانیی "ئیدارەی دەوڵەت" بەهۆی ئەم عەقڵییەتەی حوکمڕانییەوە لە بەغدا، پابەندی رێککەوتن و بەڵێنەکانیان نەبوون. هەرچی هێرش و دژایەتیکردنی سەرۆک بارزانی و حکوومەتی هەرێم و پارتی دیموکراتی کوردستانیشە بۆ ئەو واقیعە دەگەڕێتەوە کە سەرۆک بارزانی و پارتی دیموکراتی کوردستان وەک جەمسەری سەرەکی و یەکلاکەرەوەی پرسە نیشتمانی و نەتەوەییەکانی کورد دادەنرێن. 

لەولاشەوە هەرچی هەوڵە دیپلۆماسییەکانی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان و پێداگرییەکانی مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان هەیە، وەک هەوڵێک دەبینرێن بۆ چەسپاندنی ئەم پێگە تایبەتەی هەرێم لە ناو سیستەمی نوێی پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا.

ئەوەتا لە ناو ئەو گۆڕانکارییە خێرا و ئاڵۆزانەی رووبەڕووی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بوونەتەوە، پێگەی هەرێمی کوردستان و کەسایەتیی سەرۆک مەسعود بارزانی وەک کۆڵەکەیەکی سەرەکیی پاراستنی بەرژەوەندییەکانی نەتەوەی کورد دەردەکەوێت.

 سەرۆک بارزانی تەنیا رابەرێکی سیاسی نییە، بەڵکوو مەرجەعێکی نەتەوەییی گشتگیرە کە بە لۆژیکی دیپلۆماسی و ئاشتیی دوورمەودا ناسراوە و بۆ چارەسەری پرسی کورد لە هەموو پارچەکان تێدەکۆشێت. 

ئەم هەرێمەی کردووەتە "قەڵایەکی کۆکەرەوە"، نەک تەنیا پەناگەیەکی ئارام و قووڵاییەکی لۆجستییە بۆ کوردانی پارچەکانی دیکە، بەڵکوو سەکۆیەیەکی دیپلۆماسییە بۆ گەیاندنی دەنگی نەتەوەیەکی بێ نوێنەرایەتی بە ناوەندە بڕیاربەدەستەکانی جیهان.

سەرکەوتنی ئەم پڕۆژە ستراتیژییەش بەندە بە گۆڕینی عەقڵییەتی بەرگری بۆ عەقڵییەتی "قەوارەی دەوڵەت و بەرژەوەندیی نەتەوەیی"، کە تێیدا هەولێر ناوەندی بڕیاردانی سەربەخۆ بێت و لە هەمان کاتیشدا خۆی تێکەڵی شەڕی بەرژەوەندیخوازەکان نەکات. 

ئەم تێڕوانینە ژیرانەیە رێگرە لەوەی کوردستان جارێکی دیکە ببێتە سووتەمەنی و قوربانیی شەڕی ئەوانی دیکە. بۆیە هەر جۆرە لاوازییەک لە قەوارەی هەرێم و ناتەبایی، مەترسییەکی راستەوخۆیە بۆ سەر مافەکانی کورد لە رۆژئاوا و باکوور و رۆژهەڵاتی کوردستانیش، چونکە باشوور دڵ و بزوێنەری خەباتی رزگاریخوازیی هەموو پارچەکانە.

ئەمەش بە دڵی هەموو ئەوانە نییە کە بە شۆڤێنی و بیرتەسک و بیرداعش و تیرۆریست و گرووپ و تاقمی مافیا و گەندەڵ و چەکداری دەرچوو لە یاسا دەناسرێن. ئەمانە نایانەوێت کورد وەکوو فاکتەرێکی سەقامگیری و ئاشتییانە لە عێراق و ناوچەکەدا بمێنێت، ئەو سەقامگیری و ئاشتییەی کە سەرۆک بارزانی جەختی لێ دەکاتەوە و دەیەوێت کێشەکان بە ئاشتییانە دوور لە توندوتیژی چارەسەر بکرێن. بەڵام ئەم تاقم و گرووپە شەڕفرۆشانە هەر لەسەر بیری توندڕەوی و رق و کۆمەڵکوژی و ئازاردانی کورد ماونەتەوە.

 هزری توندڕەوی و دژایەتیکردنی کورد وەکوو میراتییەکی رەشی باوک و باپیرانیان بۆیان ماوەتەوە، ئەوەیان لەبیر کردووە کە سیاسەتی حەکیمانەی بارزانی و هەردوو سەرۆکایەتییەکەی هەرێم و حکوومەتی هەرێمی کوردستان وایان کردووە، هەرێم و کورد پەلکێشی شەڕ و کوشتار و تۆڵەکردنەوە نەبن.

لە بەرانبەردا ئەمریکییەکان و ئەورووپی و وڵاتانی کەنداویش خوازیاری هەرێمێکی سەقامگیریی دارایی و سیاسی و سەربازین لە ناو چوارچێوەی دەوڵەتێکی دەستووری و پەرلەمانی و فیدراڵیی عێراقدا. بەڵام بەغدا لەم قۆناغە مێژوویی و وەرچەرخانەدا چی کرد! باڵە سیاسییەکەیان لە ناو حکوومەت و پەرلەمان، رێگەی دادگا و فشاری نێودەوڵەتییان بۆ هەناردەی نەوتی کوردستان گرتە بەر و درێژەیان بە سیاسەتی بڕینی مووچە و بودجەی کوردستان دا. ئەوان لە بەغدا بەردەوام شکستەکانی خۆیان دەخەنە ئەستۆی هەرێم و خوازیاری هەرێمێکی پێشکەوتووی بەهێز نین و بەردەوام جەنگی ئابووری و گەمارۆی ئابووریمان لەسەر دادەنێن.

لەولاشەوە بە درۆنی بۆمبڕێژکراو و مووشەک هێرشی ناڕەوا دەکەنە سەر خەڵکی کوردستان و دامەزراوە ئابوورییەکانی. باڵی سیاسیی ئەم گرووپە تیرۆریستییە تەنیا بە ئیدانەکردن و پێکهێنانی لیژنەیەکی لێکۆڵینەوە وا دەزانێت خۆی لە لێپرسینەوە دەدزێتەوە. پێویستە کورد و سەرکردایەتییەکەی چیتر خۆی سەرقاڵی خۆفرۆشان و گرووپێکی شەڕانگێز نەکات و بە فرمێسکێکی تیمساحانە مەست نەبێت و هەوڵە دیپلۆماسییەکان و فشارەکانی لەسەر کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەتایبەتی ئەمریکا زیاتر بکات، بۆ ئەوەی 40 ملیۆن کورد چیتر بە مەزڵووم سەیر نەکرێت.

ئەوەتا نێردەی ئەمریکا و گەورە بەرپرسانی ئەو وڵاتە جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە چیتر نابێت مووچەی فەرمانبەران وەک کارتێکی فشار یان سزای سیاسی دژی هەرێمی کوردستان بەکار بهێنرێت. ئەمریکا داوای لە بەغدا کردووە کە شایستە داراییەکانی هەرێم بنێرێت بۆ ئەوەی بژێوی خەڵک نەکەوێتە مەترسییەوە. ئەمریکییەکان هەمیشە داوایان کردووە کێشەی بودجە و نەوت لە رێگەی گفتوگۆ و لە چوارچێوەی دەستووردا چارەسەر بکرێت. ئەوان پێیان وایە لاوازکردنی دارایی هەرێمی کوردستان دەبێتە هۆی ناسەقامگیری لە تەواوی عێراقدا، بۆیە فشاریان خستووەتە سەر حکوومەتی سوودانی بۆ دۆزینەوەی رێگەچارەیەکی گشتگیر بۆ پرسی مووچە. نەک هەر ئەوەندە لە ئێستادا ئەمریکا فشارە داراییەکان و راگرتنی هەناردەی نەوت بە هۆکارێکی سەرەکی دەبینێت بۆ قەیرانی مووچە.

نێردەی ئەمریکا هەمیشە داوای کردووە کە بۆڕیی نەوتی هەرێم-تورکیا بکرێتەوە و رانەوەستێت تا هەرێم بتوانێت داهاتی پێویست بۆ مووچە و خزمەتگوزارییەکان دابین بکات. لە بەرانبەردا هەروەکوو چۆن ئەوان لە کاتی پێویستدا هانامان بۆ دەهێنن، هەرواش ئێمە لەم قۆناغ و ئان و ساتەدا فشارە دیپلۆماسییەکانمان زیاتر بکەین و سەقفی داواکارییەکانمان بەرز بکەینەوە. پێویستە چیتر ئەوان بە دووڕوویی و فێڵبازی هەڵسوکەوتمان لەگەڵ نەکەن.

کاتی ئەوە هاتووە بەغدا رێز لەو دەستوور و بودجە و یاسایانە بگرێت کە عێراقی نوێی لەسەر دامەزراوە، بەپێی شەراکەت وڵات بەڕێوە ببرێت و سنوورێکیش بۆ ئەو هێرش و درۆنە بۆمبڕێژکراو و مووشەکانەش دابنرێت کە شەهید و بریندار و قوربانی لە ناو هێزی پێشمەرگە و ئاسایش و هاووڵاتییانی مەدەنی لێکەوتووەتەوە. قۆناغ و شەڕەکە گۆڕانکاریی گەورە بەدوای خۆیدا دەهێنێت و بەغدا بە واقیعی یەک دەوڵەت و دوو سیستەم دەڕوات و ئێمەش فرسەتەکە بقۆزینەوە و سازش لەسەر دەستکەوتە نەتەوەیی و نیشتمانییەکانمان نەکەین، بۆ ئەوانەی چیتر بە دووڕوویی و دووفاقی مامەڵەمان لەگەڵ نەکەن.