میراتی ململانێی حزبی و کاریگەرییەکانی لەسەر واقیعی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی

مێژووی هاوچەرخی گەلی کورد، هاوشانی داستانەکانی ڕزگاریخوازی، تژی بووە لە وێستگەی بەئازاری ململانێی ناوخۆیی و هەوڵدان بۆ سەپاندنی هەژموونی تاکڕەوانە. خوێندنەوەی رووداوە مێژووییەکان لە گرژییەکانی ساڵی 1966 و شەڕی ناوخۆی ساڵی 1994 تا دەگاتە شێوازە جیاوازەکانی گوشاری فیکری لە دوای ساڵی 2003 پێویستی بە تێڕامانێکی قووڵ هەیە بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن ئەم ململانێیانە پاشەکشەی گەورەیان بە پڕۆسەی گەشەپێدان لە هەموو کایەکاندا کردووە.

رەهەندی سیاسی: قۆرخکاریی جوگرافی و پەککەوتنی دیموکراتی

گرژبوونی پەیوەندییە سیاسییەکان لە نێوان جەمسەرە سەرەکییەکانی دەسەڵات، لە مێژوودا هەمیشە لەسەر بنەمای سەپاندنی هێز و نەیارترساندن بووە. کاتێک ناوچەیەکی دیاریکراو وەک قەڵەمڕەوێکی حزبی تەماشا دەکرێت و رێگری لە چالاکیی ئازادانەی کادیر و لایەنگرانی هێزەکانی تر دەکرێت، لێکەوتە راستەوخۆکانی بریتین لە:

پەککەوتنی دامەزراوە نیشتمانییەکان: حزبیبوونی دامەزراوە ئەمنیی و کارگێڕییەکان وادەکات یاسا نەک وەک چەترێکی گشتی، بەڵکو وەک ئامرازێکی حزبی بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی باڵادەست بەکاربهێنرێت.
کوژرانی فرەیی سیاسی: نەبوونی کەشێکی ئارام بۆ کارکردنی هەموو رەنگە جیاوازەکان، سیستمی دیموکراسی لە ناوەڕۆک پووچەڵ دەکاتەوە و متمانەی هاووڵاتییان بە سندووقەکانی دەنگدان لاواز دەکات.

رەهەندی ئابووری: پاشەکشەی گەشەپێدان و گرژبوونی ژینگەی وەبەرهێنان

ئابووری و سەقامگیری دوو چەمکی لێکدانەبڕاون؛ هەر شوێنێک ململانێی توندی تێدا بێت، سەرمایە لەوێ کۆچ دەکات. دەرەنجامە ئابوورییەکانی ئەم جۆرە ژینگە گرژانە لە چەند خاڵێکدا کورت دەبنەوە:

ترسی سەرمایەگوزاران: وەبەرهێنەرانی ناوخۆیی و بیانی ناتوانن لە ناوچەیەکدا کار بکەن کە سەقامگیریی سیاسی تێدا نەبێت یان ململانێی حزبی کاریگەریی لەسەر بازاڕ و پڕۆژەکان هەبێت.

سزادانی جوگرافی و دابەشکاریی ناڕەوا: زۆر جار بەهۆی جیاوازی و ملنەدانی سیاسییەوە، ناوچەکان دەبنە قوربانیی سزادانی ئابووری یان پەکخستنی پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان، کە لە کۆتاییدا تەنها هاووڵاتیی ئاسایی باجەکەی دەدات.

رەهەندی کۆمەڵایەتی: درز لە ئاشتیی کۆمەڵایەتی و تیرۆری فیکری

مەترسیدارترین دەرەنجامی ئەم ململانێیانە، تێکدانی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و دروستکردنی کەشێکی پڕ لە دڵەڕاوکێیە. کاتێک جۆرێک لە "تیرۆری فیکری" یان گوشاری دەروونی دژ بە خاوەن بیروڕا جیاوازەکان یان کادیرانی لایەنێکی دیاریکراو پەیڕەو دەکرێت، لێکەوتەکانی بریتین لە:

تێکچوونی رایەڵە کۆمەڵایەتییەکان: جیاوازیی سیاسی لە جیاتی ئەوەی ببێتە هۆی دەوڵەمەندکردنی کۆمەڵگە، دەبێتە هۆی دووبەرەکی لە نێوان خێزانەکان و پێکهاتە جیاوازەکاندا.

سەپاندنی یەکدەنگیی زۆرەملێ: دروستکردنی کەشێک کە مرۆڤەکان تێیدا نەتوانن بە ئازادی گوزارشت لە دیدگای سیاسیی خۆیان بکەن، دەبێتە هۆی کوشتنی ڕۆحی ڕەخنەگری و داهێنان لەناو گەنجاندا و بڵاوبوونەوەی نائومێدی.

دەرئەنجام و رێگەچارە

مێژووی پڕ لە ئازاری رابردوو دەبێت وانەیەک بێت بۆ داهاتوو. بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە، پێویستمان بە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی هەیە لە کولتووری سیاسیدا. ئەمەش تەنها لە رێگەی چەسپاندنی سەروەریی یاسا، جیاکردنەوەی حزب لە حکومەت، رێزگرتن لە ماف و ئازادییەکانی تاک، و قبوڵکردنی فرەیی سیاسی بەبێ هیچ جۆرە ترس و لایەنگرییەک دێتە دەست. پاراستنی کەرامەت و مافی هەموو کادیر، پێشمەرگە و هاووڵاتییەک، بەبێ گوێدانە ئینتیمای حزبییان، بناغەی راستەقینەی قۆناغێکی نوێیە بۆ کوردستان.