پەیمانا رۆژهەلاتا ناڤەراست یا نى: دەما شیانێن دارایى دگەل تەکنولوجیا و هێزا ئەتومى کۆم دبن

ێککەفتنا بەرهەڤکاریا ھەڤپشك د ناڤبەرا سعوودیێ، تورکیا و پاکستانێدا وەكی وەرچەرخانەکا گرنگ د دیرۆکا رێکخستنێن ئەولەھییێ د رۆژهەلاتا ناڤەراست و دەڤەرێن دەوروبەردا دهێتە هەژمارتن. ئەڤ تێگەهشتنا بەرەڤانییێ یا سێقۆلی دهێت وەک تەمامکەر و گەشەپێدان بۆ رێکێن هەڤکاریا دوقۆلی یا د زێدەبوونێ دا و، ل سەرێ وان رێککەفتنا بەرەڤانییێ یا ستراتیژی یا ھەڤپشك یا د ناڤبەرا ریاز و ئیسلام ئابادێ دا ل ساڵا 2025ێ هاتیيه ئیمزاکرن. ئارمانج ژێ هنارتنا پەیامەکا ستراتیژىیە، کۆ وەرچەرخانەکا پەیکەری د تێگەهێ بەربەستکرن (ردع) و ئاسایشا ب کۆمدا ل نک ڤان هەرسێ دەولەتان پەیدا بوویە.

ئەڤ پەیماننامە د دەمەکی دا دهێت کۆ قەیرانەکا کوور ل رۆژهەلاتا ناڤەراست گرتییە، ژ ئەگەرێ زێدەبوونا شەرێن چەکداری و ئالۆزبوونا رێکێن دەریایی و وزەیی د کەنداڤا عەرەبی و تەنگاڤا هورمزێدا، دگەل کێمبوونا باوەریا ئالیێن هەرێمی ب مفای و سەرکفتنا سیوانەیێن ئەولەھییێ یێن کەڤنار ئەوێن ب دەهان سالان رۆژئاڤایێ بۆ دەڤەرێ دابین کرین.

ئەگەر و پالدەرێن ستراتیژی بۆ ئالیێن رێکكەفتنێ

بەرژەوەندیێن جیۆستراتیژی، سەربازی و ئەولەھییێ یێن ڤان هەرسێ دەولەتان گەهشتنە ئێک بۆ ئاڤاکرنا ڤێ هەڤپەیمانیا سێقۆلی:

1.   سعوودییە (جۆراوجۆرکرنا ڤەبژێران و بەربەستکرنا بەرفرەهـ):

- ستراتیژییا خۆپاراستنێ (Strategic Hedging): ریازێ سیاسەتەکا سنۆردارکرنا تێگەهشتنا خۆ یا ئەولەھییێ پەیرەو کر، بۆ دەربازبوونا ژ پشتبەستنا ل سەر پاراستنا ئەمریکی بەرەڤ ئاڤاکرنا هەڤپەیمانیێن ئەولەھییێ یێن پر-جەمسەر.

- پرکرنا ڤالاهیێن ئەولەھییێ: دگەل زێدەبوونا ئارمانجگرتنا دەزگەھێن نەفتێ و دەریایی، سعوودیێ پتر پێدڤى ب ئاڤاکرنا سیوانەیەکا بەربەستکرنێ یا بهێز زێدە بوو، ب هەبوونا شیانێن ئەتۆمی و سەربازی یێن پاکستانێ دگەل پێشکەفتنا تەکنۆلۆجی یا سەربازی یا تورکیا کۆم دکەت.

2.   تورکیا (چەسپاندن وبەرفرەهکرنا دەستهەڵاتێ و پیشەسازییا سەربازی):

- بەرفرەهکرنا دەستهەلاتا خۆ یا هەرێمی: ئەنقەرە بزاڤێ دكەت ئامادەبوونا خۆ وەک ئالیەکێ ئەولەھی و سیاسی یێ گرنگ د ئاسایشا کەنداڤی و رۆژهەلاتا ناڤەراست دا بپارێزیت.

- ئالیێ ئابووری و بەرەڤانییێ: رێککەفتن سیوانەیەكا بەرفرەهـ دابین دکەت بۆ هەناردەکرنا پیشەسازیێن سەربازی یێن تورکی (وەکی فرۆکەیێن بێ فرۆکەڤان (درۆن) و سیستەمێن بەرەڤانییێ) و ئینانا سەرمایەیێن کەنداڤی بۆ پشتەڤانیا ئابۆریێ تورکی.

3.   پاکستان (رەوایەتی یا هەرێمی و پشتەڤانییا ئابووری):

- پشتەڤانییا ئابووری و نەفتی: ئیسلام ئاباد ژ قەیرانێن ئابووری یێن سەخت دناڵینت، و ئەڤ هەڤپەیمانییە دابینکرنا پێدڤیێن وێ ژ وزەی و بهێزکرنا ژێدەرێن دارایی و وەبەرهێنانێ ژ دەولەتێن کەنداڤی زامن دکەت.

- بکارئینانا گرانیا سەربازی و ئەتۆمی: پاکستان وەک یەكانە هێزا ئەتۆمی د جیهانا ئیسلامیدا ڤێ چەندێ بکار دئینت بۆ تەكەزکرنا رۆلێ خۆ وەک ستینەکا سەرەکی یا ئاسایشا هەرێمی ل دەڤەرێ.

کاریگەرى ل سەر ژینگەها رۆژهەلاتا ناڤەراست و یارییا سیاسى یا هەرێمى

1.   دوبارە ئاڤاکرنا هەڤسەنگیا هەرێمی:

- ئەڤ ڕێککەفتنە بناغەیێ چێبوونا بەرەیەکێ ئیسلامی یێ هەرێمی یێ بریاردەر دادنیت کۆ ب ئاستەکێ باش سەربەخۆیا سەربازی هەیە، و ئەڤە ژی ژ ئەگەرێ ڤەقەتیان و پاشەکشەکرنا ئەمریکا ل دەڤەرێ.

- ئەڤ هەڤپەیمانیە سنۆرەکی بۆ شیانێن هێزێن هەرێمی و میلیشیایێن نەدەولەتی دادنیت کۆ ب هێزێ هەڤسەنگیێن مەیدانی بسەپینن.

2.   گهۆرینا تێگەهێ هەڤپەیمانیان ژ (دەمکى) بەرەڤ (دەزگەھییێ): 

- دەربازبوونا هەڤکاریا ژ گرێبەستێن چەکدارکرنێ و راهێنانێن دەمکی بەرەڤ پێگیرییا ب بەرەڤانییا ب کۆم (جماعى)، ب شێوەیەکی کۆ هێرشکرنا ل سەر هەر ئالیەکی دهێتە ژمارتن وەک هێرش ل سەر هەرسێ ئەندامان.

رەنگڤەدان ل سەر هێزێن سەرەکى یێت هەرێمی و ناڤدەولەتى

ئیران:

- سنوردارکرنا ئامرازێن دەستهەڵاتێ: رێککەفتن دیوارەکێ بەربەستکرنێ یێ بهێز چێ دکەت کۆ شیانێن ئیرانێ و هەڤپەیمانێن وێ د (تەوەرێ بەرەڤانییێ) دا دێ سنوردار کەت بۆ ئەنجامدانا فشارێن سەربازی و گەفکرنا راستەوخۆ ل سەر ئاسایشا دەولەتێن کەنداڤی.

- سەپاندنا كەتواری ب ھشیارییا ستراتیژی (الحذر الاستراتيجي): تەھران خۆ د ناڤ هەڤسەنگیەکا ئالۆز دا دبینیت، هەر رووبرووبوونەکا دگەل ریازێ دێ ئەنقەرەیێ ژی (کۆ سنۆر و ئابۆریەکا ھەڤپشك دگەل ئیرانێ هەیە) و ئیسلام ئابادێ ژی (کۆ سنۆرێن راستەوخۆ و هێزا ئەتۆمی هەیە) رابکێشت، و ئەڤە تەھرانێ ئاراستەیی دیپلۆماسیەتێ و هێورکرنێ دکەت بۆ دوورکەڤتنا ژ مەزاختنێ.
ئیسرائیل:

- تێکدانا بالادەستیا سەربازی یا تەمام: ئەڤ هەڤپەیمانیە مەودایا ئازادیا کۆنترۆلا ئیسرائیلێ د دەڤەرێ دا کێم دکەت، چونکی ئەڤ رێککەفتنە تەکنۆلۆجیا فرۆکەڤانی و بێ فرۆکەڤانێن (درۆن) تورکی یێن پێشکەفتی دگەل (كووراتیا) (عومقێ مرۆڤی) و ئەتۆمی یا پاکستانی و شیانێن دارایی یێن سعوودی کۆم دکەت.

- ئالۆزکرنا رێکێن ئاساییبوونێ (التطبیع): ئەڤ هەڤپەیمانیا ستراتیژى پێدڤیا کەنداڤی ب ئیسرائیلێ وەک پارێزەرێ ئەولەھییێ ل دژی گەفێن هەرێمی کێم دکەت و ئەڤە تێچوویێ مەرجێن ستراتیژی یێن گرێدایی ب دووماهیکئینانا ئالۆزیا فەلەستینی-ئیسرائیلی زێدە دکەت.

ئەمریکا:

ئیزدیواجییا (دوئالییا) هەڵویستی (دودلی و قەبیلکرنا بێدەنگ):

- دودلی: ئەڤ هەڤپەیمانییه ئاماژەیێ ب کێمبوونا پشتبەستنا ب سیوانەیا ئەولەھییێ یا ئەمریکیا دکەت و دیار دکەت کۆ سنوورێن شیانێن واشنتن بۆ سەپاندنا رێکخستنێن ئەولەھییێ د رۆژهەلاتا ناڤەراستدا هەنە.

- قەبیلکرنا بێدەنگ: ئەڤ هەپەیمانییه ژ هەڤپەیمانێن کەڤنار یێن واشنتن پێک هاتییە، تورکیا ئەنداما ناتۆیێ یە، سعوودییە و پاکستان دو هەڤپەیمانێن سەرەکی نە ژ دەرڤەی ناتۆیێ و ئەڤە چێ دبێت بارێ بەرەڤانییا راستەوخۆ ل سەر واشنتنێ سڤک بکەت د چوارچۆڤەیێ برێڤەبرنا ئالۆزیان دا ژ دویر ڤە.

جھ و رۆلێ ئەکتەرێن لاوەکى یێن هەرێمى

1.   دەولەتێن جڤاتا هەڤکاریا کەنداڤی (GCC):

- قازانجێن ئەولەھییێ یێن گشتی: پترییا دەولەتێن کەنداڤی مفای ژ بهێزکرنا بەربەستکرنێ د تەنگا هۆرمزێ و دەریایا سۆردا دبینن، کۆ رێکێن هەناردەکرنا نەفت و گازێ بەردەست دکەت.

- جوداھییا بەرسڤدانێن ناڤخۆیی: د دەمەکی دا كو هژمارەکا دەولەتان پێشوازیێ ل هەمبێزکرنا کووراتیا پاکستانی-تورکی دکەن بۆ جێگیرکرنا  تەناھیێ وسەقامگیرییێ، چێ دبیت هندەک ئالیێن دی یێن کەنداڤی ژ سەپاندنا ئاراستەیێن تورکی-پاکستانی ل سەر ستراتیژیا ئەولەھی یا جڤاتێ دودل ببن، دبیته ئەگەرێ هندێ کو ئەو ولات بەرەڤ جهگیرکرنا سیاسی یا نى(الجدید) د ناڤ سیستەمێ جڤاتا هەڤکاریێ دا خۆ ببینن.

2. سووریا:

- دەروازەیەک بۆ هەڤسەنگیێن ھوور: (التوازنات الدقیقة) دیمەشق د ناڤبەرا ئامادەبوونا سەربازی یا راستەوخۆ یا تورکی د باکوورێ خۆ دا و دەستهەڵاتا ئیرانی ل جهێن دی ل دەڤەرێ، ئەڤ رێککەفتنە چێ دبیت لڤینا ئالیێن نەدەولەتی یێن ئیرانی د ناڤ ئاخا سووریێ دا سنۆردار بکەت.

- پالدانا بەرەڤ هەمبێزا عەرەبی: چێ دبیت دیمەشق د ڤێ هەڤپەیمانیێ دا دەلیڤەیێ ببينت بۆ کێمکرنا پشتبەستنا تەمام ل سەر هندەک ئالیان و رێکخستنا ب لەز بۆ ڤەگەریانا خۆ د ناڤ سیستەمێ عەرەبی و هەرێمی دا ل ژێر سیوانەیا پاراستن و هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا تورکیا و سعوودیێ دا.

3. لوبنان:

- کێمکرنا دەستهەڵاتا بەرامبەر ئاڤاکرنا هەڤپەیمانیەکا ئەولەھییێ یا هەرێمی یا یاسا چێکەر، شیانێن ئالیێن چەکدار یێن ناڤخۆیی (وەکی حزب الله) کێم دکەت بۆ چێکرنا کارتا فشارێ یا هەرێمی، ژ بن سیبەرا گهۆرینا یاسایێن بەربەستکرنا مەزن یێن هەرێمی.

- زڤراندن و ئینانا بەهای بۆ دەزگەھێن دەولەتێ: ئەڤ هەڤپەیمانیە دەرفەتەکێ ددەتە ناڤخۆیا لوبنانی بۆ ڤەگەراندنا هەڤسەنگیا سیاسی و دەزگەھی، ب پشتڤەڤانییا ئارەزوویا ھەڤپشك یا سعوودی-تورکیایێ بۆ رێگریکرنا ل کەفتنا لوبنانێ د ناڤ قەیرانێن ئەولەھییێ یێن ڤەکری دا کۆ گەفێ رۆژهەلاتا ناڤەراست بکن.

 ل دوویماهیێ ئەڤ رێککەفتنا بەرەڤانییێ یا سێقۆلی د ناڤبەرا سعوودی و، تورکیا و پاکستانێ دا گهورینەکا ستراتیژى یه، ئەوا پشتبەستنێ ل سەر پشتگیریا (چاڤدێريا دەرەکی) بەرەڤ مۆدێلا (پشتەڤانییا ناڤخۆیی یا هەرێمی). سەرەراى هەبوونا ئاستەنگا ل هەمبەر میکانیزمێن هەماهەنگیا ئۆپەراسیۆنی و بەندێن بەرەڤانییا ھەڤپشك هەبن، بەلێ ئەڤ پەیماننامە نەخشەیەکا نى یا دەستهەڵاتێ دکێشت کۆ ژ نوکه و وێڤە سنووردارکرنا ئالیێن هەرێمی دگریت و دسەپینیت كەتوارەکێ جيۆسیاسی یێ پر-جەمسەر ل رۆژهەلاتا ناڤەراست بەردەست دکەت.