له‌نێوان سازشی ناچارەکی و مەترسییەکانی زیندەبەچاڵکردنی پرسی نەتەوەییدا

رووداوە سیاسیی و سەربازییەکانی ئەم دوواییەی ڕۆژئاوای کوردستان و دەستپێکی پرۆسەی هەڵوەشاندنەوە یان تێكەڵکردنەوەی هێزەکانی سوپای سووریای دیموکرات (هەسەدە) لەگەڵ دەستەڵات و پێکهاتەی نوێی سوپای سووریا لەدیمەشق، ئاماژەن بۆ وەرچەرخانێکی مێژوویی ئاڵۆز لە نەخشەی سیاسیی ناوچەکەدا. 

تێگەیشتن لەم دۆخە پڕ لەگۆڕانکارییە، بەبێ رامان لە پاشخانی ئایدیۆلۆجی، بەرژەوەندیی زلهێزەکان و کایە ناوچەیییەکان ئەستەمە.

- دابڕان لەبنەمای نەتەوەیی و سەرەنجامی پرۆژەی "برایەتی گەلان"

ئەزموونی دەیەی رابردوو ئەوە دەسەلمێنێت کە داڕشتنی ستراتیجی سیاسی لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆجیایەک کە دان بەمافی سەربەخۆیی و قەوارەی فەرمیدا نەنێت، ئاکامەکەی دەستبەرداربوونی دەستکەوتەکان دەبێت. بەخشینی هەزاران قوربانی لەناوچەکانی دەرەوەی جوگرافیای کوردستان بەناوی "برایەتی گەلان"و دواتریش رەتکردنەوەی فیکریی پرسی دەوڵەت، زەمینەی بۆ داماڵینی کورد لە شوناسی نەتەوەیی خۆی خۆشکرد.

لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کە فەلسەفەی دەستەڵاتدارییەتی لەسەر بنەمای "بەهێز، لاواز دەخوات" بونیاتنراوە، نەبوونی کیانی سەربەخۆو سەروەریی نیشتمانی و یاسایی، کۆمەڵگە بەرەو لێکترازانی شوناس و توانەوە لەناو نەتەوەی سەردەستدا دەبات.

- چەپگەرایی ئایدیۆلۆجی و هاوپەیمانیی دژبەیەکە ناوچەییەکان

یەکێک لە پارادۆکسە سیاسییە سەرنجڕاکێشەکان لە رەفتاری پەکەکە و ئەجێندا سیاسییەکانیدا، بەکارھێنانی لۆجیکێکی دووفاقییە بەرامبەر پرسی نەتەوەیی؛ لەکاتێکدا هەڵوێستێکی توندو دوژمنکارانەی بەرامبەر پارچەکانی دیکەی کوردستان و هێزە نیشتیمانییەکان پیشان دەدا، بەڵام لە ئاست دەستەڵاتە ئیقلیمییەکاندا نەرمی و پاشەکشەی بێ مەرجی دەنواند. تێپەڕبوونی ئەزموونی شنگال سەلماندی کاتێک پارتی هەوڵی یەکخستنی هێزەکانی دەدا لەپێناو پرسی نەتەوەییدا دەستبەجێ رێگریی لێکراو هێلی سووری بۆ کێشرا، بەڵام هەمان ئەم رەوتە بەفەرمانێک ناوچەکەی رادەستی هێزەکانی حەشدی شەعبی کرد.

شاراوە نییە کە جڵەوی ئاراستەکردنی ئەم جۆرە لە چەپگەرایی ساڵانێک لە ژێر سێبەری دەستەڵاتی تاران و هاوکێشە شیعییەکاندا بوو، کەچی بەوەرچەرخانێک بوونەتە ئامرازێکی گوێڕایەڵ بۆ ئیسلامییە سوننەکانی سووریا بەسەرپەرشتی دەستەڵاتی ئیسلامیی - پراگماتی لەئەنقەرە. دروست لەم خاڵەدایە کە رەوتی چەپی توندڕەو و رەوتی ئیسلامیی کوردی بەیەک دەگەنەوە؛ کاتێک پرسی نەتەوەیی دەبێتە قوربانیی بەرژەوەندیی ئەوانی دیکە، ئەم دوو ئاراستەیە دەبنە پاڵپشت و بەکارهێنراوی ئەجێندای تورک و فارس و عەرەب، کە ئێستا شەپۆلی ئیسلامیی سیاسی بەسەریاندا زاڵە.

- وانەی ئۆکرانیاو وەهمی گەرەنتی نێودەوڵەتی

مێژووی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان ئەوەمان فێر دەکات کە پشتبەستن بەبەرژەوەندیی کاتی زلهێزەکان بەبێ بوونی پەیماننامەی نووسراو، یاسایی و فەرمی، داڕمانی گەورەی لێ دەکەوێتەوە. وەک چۆن لەنۆهەتەکانی سەدەی رابردوودا ئۆکرانیا بەبەڵێنی ئەمریکاو رووسیا دەستی لە چەکی ناوەکی هەڵگرت و ئەنجامەکەی لەمڕۆدا دەبینین، کوردیش لە رۆژئاوا بەبێ گەرەنتی یاسایی بووە هاوپەیمانی مەیدانی زلهێزەکان. کاتێک هاوکێشە گەورەکان گۆڕان، ئەو هاوپەیمانییە هەڵوەشایەوەو کورد تەنیا بووە ئامرازێک لەکایەی سیاسیی دەستەڵاتە ئیقلیمییەکاندا.

- رێککەوتنەکانی ئیمراڵی و لێکەوتەکانی لەسەر پرۆسەی دانوستان

پرۆسەی رێککەوتن و لێک تێگەیشتنەکان کە رەگییان لەپەیامەکانی ئیمراڵیی و هێلە فیکرییەکانی پەکەکەدایە، رووبەڕووی رەخنەی قووڵی زانستی بوونەتەوە. چەمکەکانی وەک "تێکەڵکردنەوە"و رازیبوون بەدەستەڵاتی ئیداریی خۆجێیی لە بری مافی رەوای نەتەوەیی، پاشەکشەیەکی ستراتیجییە. شەڕکردن بەرامبەر رێکخراوە پەڕگیرەکان و دوواتر رادەستکردنی دەستکەوتەکان بەپێکهاتەیەک کە هەمان پاشخانی فیکرییان هەیە، بەخشینی شەرعییەتە بەشکست، نەک دەستکەوتێکی سیاسیی.

- سیناریۆ ناوچەییەکان: ئیسرائیل، دەوڵەتانی عەرەبی و گەمەی گۆڕینی ئاراستەی شەڕ

هەڵوێستی هاوبەشی دەوڵەتانی ناوچەکە بەرامبەر دۆخی کورد، بەشێکە لەستراتیجی رێگریکردن لە بەهێزبوونی سەربەخۆی کورد. ترسی ئەم دەوڵەتانە لە ئەگەری نزیکبوونەوەی بەرژەوەندییەکانی کورد لەگەڵ ئیسرائیل، وای کردووە رێگە بە دروستبوونی دەستەڵاتێکی ناوچەیی بێ هێزو کۆنترۆڵکراو بدەن تا دەستکەوتی گەورەتر لەدەست کورد دەربچێت؛ دەستەڵاتێک کە لەیەکەم وەرچەرخانی سیاسیی ناوچەکەدا بەئاسانی هەڵتەکێنرێت، رێک وەک ئەوەی لە مێژوودا لەسەردەمی مەلیک مەحموودی حەفیددا روویدا.

لەلایەکی دیکەوە، دەرهێنانی هەندێک گروپ لە لیستی تیرۆرو بەهێزکردنەوەی سوپای ناوەندیی، دەکرێت ئامادەکاری بێت بۆ بەکارهێنانی ئەو هێزانە لەشەڕی بەوەکالەتدا بەرامبەر جەمسەرەکانی ئێران، مەگەر ئەوەی گۆڕانکاریی ریشەیی لەتاران هاوسەنگییەکان بگۆڕێت و تێکبدات.

- دۆخی بەرگریی و دابەشبوونی هەڵوێستی سیاسی

لەکاتێکدا هەندێک ئەم هەنگاوانەی فەرماندەیی هەسەدە بە "سەودایەکی ناچاریی" لەنێوان مانەوەو لەناوچوونی یەکجارەکیدا دەبینن - بە لەبەرچاوگرتنی گۆڕانکاری لەسێبەری هاوپەیمانییە دراوسێکان و پشتیوانییە داراییەکان - بەڵام ئەنجامی مەیدانی گوزارشت لە دۆڕانێکی قووڵی ستراتیجی دەکات.

شکست یان سەرکەوتنی رۆژئاوا دەرسێکی مێژوویی گرینگە؛ پرسی نەتەوەیی بە دروشم، گوێڕایەڵی بێ مەرج بۆ ئایدیۆلۆجیای حزبی و خەیاڵ پڵاوی سیاسیی بەڕێوە ناچێت. پاراستنی کیانی سەربەخۆ، بەهێزکردنی ناوماڵی باشوورو داڕشتنی ستراتیژ لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی نەتەوەیی، تاقە رێگەن بۆ رێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی ئەم کارەساتە سیاسییانە لە پارچەکانی دیکەی کوردستاندا. 

مێژووی گەلان زنجیرەیەکی بەردەوامی سەرکەوتن و شکست هەڵگرە. شکستەکان کاتێک دەبنە مەرگەساتی هەمیشەیی کە تەنیا وەک شین و رۆڕۆ، گریان گوزارشتییان لێ بکرێت؛ بەڵام ئەگەر ببنە هەوێنی وشیاریی و رەخنەگرتن لەخۆ، دەکرێت ببنە سەرەتایەک بۆ داڕشتنەوەی ستراتیجێکی نیشتیمانیی تۆکمەترو واقیعییانەتر.