بۆچی سەرۆک بارزانی لەم ساتە مێژووییەدا شایەنی پێزانینە

ئەم گوتارەی نووسەر لە رۆژنامەی واشنتن پۆست بڵاوکراوەتەوە.

لە سیاسەتدا، نابێت هەندێک پێشهات تەنیا لە رێگەی رێوڕەسم، دروشم، یان جۆش و خرۆشی حزبییەوە هەڵبسەنگێنرێن. بەڵکو دەبێت لێکەوتە مێژوویی و دامەزراوەییەکانیشیان لەبەرچاو بگیرێن. یەکگرتنەوەی هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان رێک لەم سۆنگەیەوە گرنگە. ئەمە پێشهاتێکی زۆر گرنگە بۆ داهاتووی هەرێمی کوردستان و ساتێکی زۆر تایبەت و مێژووییشە لە ژیانی سیاسیی سەرۆک مەسعود بارزانی دا.

پێش ئەوەی هێزێکی سەربازی یان دامەزراوەیەک بێت، پێشمەرگە هێما و بەهایەکی نەتەوەیی رەگداکوتاوە لە دڵی کورد دا. وەک سەرۆک بارزانی گوتوویەتی: "پێشمەرگە لە فرمێسک و خوێنی گەلی کوردستان لە خەباتیان بۆ مانەوە و رووبەڕووبوونەوەی ستەم و داگیرکاری لەدایک بووە." پێشمەرگە ئاوێتەی کولتووری سیاسی و شۆڕشگێڕیی کوردستانە و وەک بەشێکی دانەبڕاو لە شوناسی کوردی دەمێنێتەوە. بۆیە بەهێزکردنی مانای شتێکی زیاترە لە تەنیا باشترکردنی توانای سەربازی، بەڵکو ئاسایش و سەقامگیریی هەرێمی کوردستانیش بەهێزتر دەکات.
ژیانی تایبەتی سەرۆک بارزانی رەنگدانەوەی ئەم پەیوەندییەیە. لە تەمەنی 16 ساڵیدا، بۆ یەکەمجار وەک پێشمەرگەیەک چەکی هەڵگرت، ئەمەش دەستپێکی کاروانێک بوو کە زیاتر لە شەش دەیە خەبات، جەنگ، دیپلۆماسی و بەرپرسیارێتیی سیاسی لەخۆ گرت. لە میانی کۆبوونەوەیەکدا لە واشنتۆن لە ساڵی 2015، پێی گوتم کە پێشمەرگە خۆشەویستترین شتە لە ژیانیدا. چەندین جار ئەوەی دووپاتکردووەتەوە کە پێشمەرگەبوون گەورەترین شانازییە بۆ ئەو. لای ئەو، پێشمەرگەبوون تەنیا بەشێک نییە لە رابردوو، بەڵکو شوناس و جێگەی شانازییە کە لە سەرووی هەموو شتێکەوە گرنگی پێ دەدات.

ئەمڕۆ، لە تەمەنی 80 ساڵیدا، سەرۆک بارزانی گەواهیدەری یەکێک لە گرنگترین پێشهاتەکانی ژیانیەتی: هەنگاونانی پێشمەرگە بەرەو بوون بە هێزێکی نیشتمانیی یەکگرتوو. ئەم کاروانە مێژووییە گرنگییەکی تایبەت دەبەخشێت بەم ساتەی ئێستا.

دوای پێشهاتەکانی ساڵی 1991 و دامەزراندنی دامەزراوەکانی هەرێمی کوردستان، یەکێک لە سەختترین لێکەوتەکانی رابردوو، بوونی پێکهاتە سەربازییەکان بوو کە بەهۆی دابەشبوونی حزبییەوە دروست ببوون. پێشمەرگە بۆ بەرگری لە کوردستان وەستایەوە، بەڵام پێکهاتەی فەرماندەییەکەی دەرەنجامی ناکۆکییە سیاسییەکانی پێشووتری پێوە دیار بوو. گۆڕینی ئەم هێزانە بۆ دامەزراوەیەکی پیشەیی نیشتمانی لەژێر فەرماندەییەکی یەکگرتوودا، وەک یەکێک لە گرنگترین پڕۆژە تەواونەکراوەکانی کوردستان مایەوە.

شەڕی دژی داعش خاڵێکی وەرچەرخانی یەکلاکەرەوە بوو لەم پرۆسەیەدا. کاتێک داعش لە ساڵی 2014 دەستی بەسەر بەشێکی زۆری عێراقدا گرت و پێکهاتە ئەمنییەکانی عێراق لە ناوچە گرنگەکاندا تێکشکان، پێشمەرگە رووبەڕووی هەڕەشەی مان و نەمان بووەوە. سەرۆک بارزانی لە هێڵەکانی پێشەوەی بەرەی جەنگ ئامادە بوو و راستەوخۆ لەگەڵ فەرماندە و پێشمەرگەکاندا بەشدار بوو. ئامادەبوونی ئەو گرنگییەکی زۆری هێما و سیاسی هەبوو.

جەختکردنەوە لەسەر لابردنی ئاڵا و هێما حزبییەکان لە هێڵەکانی پێشەوە و کۆکردنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لەژێر ئاڵای کوردستاندا هەروەها زۆر گرنگ بوو. پەیامەکە روون بوو: کاتێک کوردستان رووبەڕووی هەڕەشەی مان و نەمان دەبێتەوە، دەبێت شوناسی نیشتمانی پێش ئینتیمای حزبی بخرێت. شەڕڤانانی پاشخانە سیاسییە جیاوازەکان لەژێر یەک ئاڵادا بەرگرییان لە هەمان خاکیان کرد.

ئەم ئەزموونە هاوبەشە لە دەرەوەی بازنەی شەڕی داعشیش گرنگە. سەرەڕای ناکۆکییە بەرچاوەکانی نێوان لایەنەکانی هەرێمی کوردستان، بەتایبەتی لە دوو دەیەی رابردوودا، هێزی پێشمەرگە بۆ یەکلاییکردنەوەی ململانێ سیاسییە ناوخۆییەکانی هەرێم بەکارنەهێنراوە. ئامانجە نیشتمانییەکەی وەک خاڵێکی هاوبەشی پابەندبوون و هاوکاری ماوەتەوە، تەنانەت کاتێکیش کە پێکهاتە رێکخراوەییەکانی رەنگدانەوەی دابەشبوونی حزبی بوون. یەکگرتنەوە دەرفەتێک دەڕەخسێنێت بۆ ئەوەی ئەو پێکهاتانە لەگەڵ ئەو ئەرکەدا بگونجێنرێن کە پێشمەرگە لە مێژە نوێنەرایەتی دەکات.

بە درێژایی ساڵان، لە چاوپێکەوتن و گفتوگۆکانم لەگەڵ سیناتۆرەکانی ئەمریکا، ئەندامانی کۆنگرێس، ژەنەڕاڵەکان و کەسایەتییە دیارە سیاسییە نێودەوڵەتییەکان، چەندین جار رووبەڕووی هەڵسەنگاندنەکان بوومەتەوە بۆ سەرۆک بارزانی کە جەخت لەسەر پێگەی سیاسیی ئەو، توانای دروستکردنی بڕیاری چارەنووسساز لە ساتەکانی قەیراندا، و جێگە و پێگە نەگۆڕەکەی لە مێژووی هاوچەرخی کوردستاندا دەکەنەوە.

درککردن بە گرنگیی مێژوویی سەرکردەیەک بە مانای چاوپۆشیکردن لە ناکۆکی یان ململانێ سیاسییەکان نایەت. سەرکردایەتی دەبێت لە رێگەی بڕیارەکان، دەرەنجامەکانیان و رەوتی رووداوەکانەوە هەڵبسەنگێنرێت. لە خەباتی پێشمەرگە و پێشهاتەکانی دوای 1991 تا عێراقی دوای 2003، شەڕی دژی داعش، ریفراندۆمی سەربەخۆیی و قۆناخی دوای ئەوە، سەرۆک بارزانی لە چەقی زۆرێک لە ساتە یەکلاکەرەوەکانی مێژووی هاوچەرخی کوردستاندا بووە.

یەکگرتنەوەی پێشمەرگە وەرچەرخانێکە، بەڵام جێبەجێکردنی بەڵێنەکەی ئێستا بەندە بە چۆنیەتی بەڕێوەچوونی پرۆسەکەوە. یەکڕیزیی راستەقینە پێویستی بە یەک زنجیرەی فەرماندەیی، مەشق و رێکخستنی پیشەیی، پێکهاتەی کارگێڕی و دارایی شەفاف و جیاکردنەوەی هەمیشەیی دامەزراوە سەربازییەکان لە کێبڕکێی حزبی هەیە.

لێکەوتەکانی ئەم پێشهاتە لە دەرەوەی هەرێمی کوردستانیش رەنگ دەداتەوە. پێشمەرگەیەکی پیشەیی و یەکگرتوو دەتوانێت سەقامگیریی دامەزراوەیی بەهێزتر بکات، هاوکاری ئەمنی نێوان هەولێر و بەغدا باشتر بکات، و بە شێوەیەکی کاریگەرتر دژی تیرۆر و ئەو هەڕەشانەی داعش کە ماون بجەنگێت. هەروەها ئەم پرۆسەیە دەتوانێت بەشداری بکات لە گفتوگۆ فراوانەکەی عێراق سەبارەت بە داهاتووی گرووپە چەکدارەکان: هێزە چەکدارەکان سەقامگیرییەکی هەمیشەیی دروست دەکەن کاتێک وەڵامدەرەوەی دامەزراوە یاسایی و شەرعییەکان دەبن نەک لایەن و پارتە سیاسییەکان.

واشنتن و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانی دیکەی کوردستان ساڵانێکە پشتگیری لە چاکسازی، بەپیشەییکردن و یەکگرتنەوەی پێشمەرگە دەکەن. پێشکەوتن لەم بوارانەدا دەتوانێت پەیوەندییە ئەمنییەکانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانی دیکە بخاتە سەر بنەمایەکی دامەزراوەیی بەهێزتر و پتەوتر.

بۆ سەرۆک بارزانی، ئەم هاوسەنگییە مێژووییە جێی سەرنجە. لە تەمەنی 16 ساڵیدا بۆ یەکەمجار وەک پێشمەرگەیەک چەکی هەڵگرت. ئێستا، لە تەمەنی 80 ساڵیدا، دوای زیاتر لە شەش دەیە لە ژیانێک کە بە خەباتی کورد فۆرمەڵە بووە، دەبینێت ئەو هێزەی کە پێناسەی شوناس و ژیانی کردووە، بەرەو ئەوە دەچێت ببێتە دامەزراوەیەکی یەکگرتووی نیشتمانی. ئەم پێشهاتە لەوانەیە یەکێک بێت لە گرنگترین ساتەکانی کاروانە سیاسییە درێژەکەی.

هەر لەم چوارچێوەیەدایە کە دەکرێت لە پیرۆزبایی و پێزانین بۆ سەرۆک بارزانی تێبگەین: نەک تەنیا وەک دەستکەوتێکی سیاسی، بەڵکو وەک وەرچەرخانێک لە کاروانێکی درێژدا کە دەتوانێت هەرێمی کوردستان بەهێزتر بکات، پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەغدا و واشنتۆن قووڵتر بکاتەوە، و دڵنیایی بدات لەوەی کە ئەرکە نیشتمانییەکەی پێشمەرگە لە رێگەی دامەزراوەیەکی نیشتمانییەوە بەردەوام دەبێت.