فەلسەفەی دەوڵەتداری و عەقڵییەتی حوکمڕانی لە دیدی مەسرور بارزانیدا

فەلسەفەی دەوڵەتداری و عەقڵییەتی حوکمڕانی لە دیدی مەسرور بارزانیدا
فەلسەفەی دەوڵەتداری و عەقڵییەتی حوکمڕانی لە دیدی مەسرور بارزانیدا

لە گۆشەنیگای شیکاریی سیاسییەوە، لەم قۆناخە هەستیار و پڕگۆڕانکارییەکانی ناوچەکە و عێراق، دەرکەوتنی سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، مەسرور بارزانی، لە کەناڵی میدیایی "شمس" و چاوپێکەوتنە رۆژنامەوانییەکەی لەگەڵ میدیاکاری بەتوانا ئیلی ناکۆزی، خوێندنەوەیەکە بۆ ستراتیژ و فەلسەفەی حوکمڕانی لە هەرێمی کوردستان. 

لەم چاوپێکەوتنەدا، کە لە کاتێکدا دێت ناوچەکە و عێراق بە کۆمەڵێك دۆسیەی ئاڵۆز و ململانێی هەرێمایەتی تێدەپەڕن، بە روونی دەردەکەوێت کە فەلسەفەی حوکمڕانی لای سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی لەسەر بنەمای پاراستنی قەوارەی دەستووریی هەرێم، پێشخستنی ژێرخان و خزمەتگوزارییەکان، و بەکارهێنانی دیپلۆماسی و دانوستان وەکوو ئامرازی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان دامەزراوە. 

کاتێك باس لە رۆڵی هێزەکانی پێشمەرگە، قوربانیدانی شەهیدان، و بەرگریکردن لە ماف و دەستکەوتەکانی هەرێمی کوردستان دەکات، جەخت لەوە دەکاتەوە کە پاراستنی ئەم دەستکەوتانە بە هەوڵ و ماندووبوونی هەموو لایەك دەبێت و نابێت هیچ کەسێك ماف و سەروەریی کوردستان پێشێل بکات. 

ئەم روانگەیە لە رووی سیاسییەوە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە حوکمڕانی لە کوردستان تەنیا بەڕێوەبردنی کارگێڕی نییە، بەڵکو پاراستنی ناسنامە و پێگەی دەستووریی قەوارەیەکە کە بە خوێن و خەبات هاتووەتە دی.

لە تەوەری پەیوەندییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و بەغدا، شیکردنەوەی قسەکانی مەسرور بارزانی ئەوە دەردەخات کە کێشەکان زیاتر لەوەی تەنیا کێشەی تەکنیکی یان دارایی بن، ریشەیان لە عەقڵییەتی حوکمڕانی و مامەڵەکردن لەگەڵ پرەنسیپی فیدراڵییەت و دەستووردا هەیە. بەڕێزیان بە راشکاوی ئاماژە بەوە دەکات کە هەرێمی کوردستان بەشێکی فیدراڵییە لە چوارچێوەی دەستووری عێراقدا و خاوەنی ماف و شایستەی دەستووریی خۆیەتی، بەڵام ئەو عەقڵییەتەی کە لە بەغدا هەیە و تەنیا فیدراڵییەت بە شێوەیەکی رووکەش یان بەپێی بەرژەوەندیی خۆی قبوڵ دەکات، دەبێتە هۆی دروستبوونی گرژی و دواکەوتنی چارەسەرەکان. 

لە هەمان کاتدا، ئامادەیی بۆ گفتوگۆ و دانوستان لەسەر بنەمای دەستوور و بەرژەوەندیی هاوبەش وەکوو رێگایەکی عەقڵانی و پێویست دەخاتە روو، و هۆشداریش دەدات لەوەی کە پەراوێزخستن و نادیدەگرتنی مافەکان و پێشێلکردنی دەستوور، ئەزموونی سیاسیی عێراق بەرەو بنبەست و دووبارەبوونەوەی کێشە مێژووییەکان دەبات. 

ئەمەش نیشانەی تێڕوانینێکی واقیعییانەیە کە پێی وایە سەقامگیریی عێراق بەندە بە رێزگرتن لە سیستمی فیدراڵی و مافەکانی هەرێمی کوردستان و پێکهاتەکانی دیکە.

سەبارەت بە دۆخی ناوخۆی هەرێمی کوردستان و چارەسەرکردنی کێشە ناوخۆییەکان، ناوەڕۆکی وتەکانی سەرۆکوەزیران تیشک دەخاتە سەر گرنگیی یەکڕیزی، کاری دامەزراوەیی، و پێشخستنی خزمەتگوزارییەکان وەك وەڵامێك بۆ نیگەرانی و داواکارییەکانی هاووڵاتییان. سەرۆکی حکوومەت ئاماژە بەوە دەکات کە ناکۆکی و ململانێی حزبی نابێت ببێتە هۆی لاوازکردنی دامەزراوە شەرعییەکان یان زیانگەیاندن بە سەقامگیری و ئارامیی هەرێم، چونکە ئاسایش و سەقامگیری گەورەترین سەرمایەی هەرێمی کوردستانە لە ناوچەیەکی پڕ لە ئاڵۆزیدا. 

لەم چوارچێوەیەدا، کاراکردنەوەی پەرلەمان و بەهێزکردنی رۆڵی دامەزراوە شەرعییەکان وەك پێویستییەکی دیموکراسی و یاسایی دێتە بەر باس، بە شێوەیەك کە پەرلەمان لە خزمەت بەرژەوەندیی گشتی و چاودێری و یاساداناندا بێت، نەک ببێتە گۆڕەپانی ململانێی تەسک و پەکخستنی کارەکان. هەروەها جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە حکوومەت لە رێگەی ئەنجامدانی پڕۆژە ستراتیژییەکان، چاکسازی، و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریی باشتر و کەمکردنەوەی رۆتین، هەوڵ دەدات متمانەی هاووڵاتییان بپارێزێت و داهاتوویەکی باشتر بۆ نەوەکانی داهاتوو مسۆگەر بکات.

لە پاڵ ئەمەشدا، چاوپێکەوتنەکە خوێندنەوەیەکی سیاسیی ورد بۆ دۆخی ناوچەکە و لێکەوتەکانی لەسەر هەرێمی کوردستان و عێراق دەخاتە ڕوو، لەوانە دۆخی سووریا و گۆڕانکارییەکانی، مەترسیی هێرشە ئاسایشییەکان و گرووپە چەکدارەکان، و پێویستیی هەماهەنگی و پشتیوانیی هاوپەیمانان و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی سەقامگیری. سەرۆکوەزیران پێی وایە مانەوەی هەرێمی کوردستان بە هێزی و یەکگرتوویی نە تەنیا بۆ کوردستانیان گرنگە، بەڵکو فاکتەرێکی سەرەکیی هاوسەنگی و سەقامگیرییە لە ناوچەکە. 

لە کۆی گشتی، ئەم چاوپێکەوتنە وێنەی حوکمڕانێك دەخاتە روو کە هەوڵ دەدات لە نێوان پاراستنی مافە دەستوورییەکان لە بەغدا، کاراکردنەوەی دامەزراوەکان وەك پەرلەمان، خوێندنەوەی وردی گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە وەک سووریا و هێرشە ئەمنییەکان، و بەهێزکردنی پێگەی ناوخۆیی لە رێگەی پەرەپێدان و خزمەتگوزارییەوە، هاوسەنگییەك دروست بکات کە هەرێمی کوردستان وەک قەوارەیەکی کارا و خاوەن بڕیار بمێنێتەوە.