نیاز لەتیف: بینەری تیکتۆکچییەکان لە بینەری شانۆگەرییەک زیاترە
دەرهێنەر و نووسەری درامی، نیاز لەتیف، لەو چاوپێکەوتنێکی تایبەتەیدا لەگەڵ کوردستان24، تیشکی خستە سەر ڕەوتی هونەری کوردی لە کوردستان و باسی لە نووسەری باشی دراما و فیلم کرد و گوتی: ئێمە نووسەری درامامان هەیە، بەڵام سیناریۆنووس زۆر دەگمەنە، چونکە سیناریۆ نووسین هەم زانستە هەم هەست و بیر و ڕوانینە.
بۆچی ماوەیەکە کاری هونەریت نییە؟
نیاز لەتیف: لە ڕاستیدا من لەکاری هونەری نەوەستاوم، ساڵی 2025 فیلمی دۆکیۆمێنتەری ئەی ڕەقیب سروودی بەرخودانم دروست کرد، کە 40 خولەکە لە داهاتووێکی نزیکدا بڵاودەکرێتەوە، هەروەها بەشداریم لە کورتە فیلمێکدا کردووە، لەهەمان کاتدا پەرتووکی "ڕوانینی هونەری لەشانۆی کوردیدا"، نووسیوە و لە مانگی سێی ئەمساڵ دەکەوێتە بەرچاوی خوێنەران، هەروەها لەگەڵ گرووپەکەمان گرووپی لەیزین بۆ سەمای بالێ، خولی سێ مانگەمان بۆ منداڵان کردۆتەوە و دووجار نمایشی چەندین سەمای بالێمان کردووە.
درامای بیانی بیر و هۆشی بینەری کوردی داگیرکردووە، هۆکارەکەی چییە؟
نیاز لەتیف: جێگەی داخە هونەر بەگشتی نەبۆتە دیاردە یان وەک دەڵێن نەبۆتە کولتوور، بۆ ئەوەش هۆکار زۆرە، وەزارەت و کەرتی تایبەت هونەر بەلایانەوە گرنگ نییە، ئەگەر گرنگ بوایە پلان و نەخشەی ستراتیژیان دەبوو بۆ بەرهەم هێنانی دراما و زنجیرە و فیلمی کوردی، ساڵی جارێک لێرە و لەوێ درامایەک بەرهەم دەهێنرێت یان دەرهێنەرێک بەرهەمی دەهێنێت، بەڵام ئەو دەرهێنەرە دەبێ زۆر چاوەڕێ بکات تاوەکو سپۆنسەرێکی دەست دەکەوێت کارێکی دیکە بکات، بۆیە ئەوە گرفتە و زۆر خراپە، زۆربەی وڵاتان هانی کەرتی تایبەت و گشتی دەدەن پشتگیری کاری هونەری دراما بکەن تەنانەت هەوڵ دەدرێت بازاڕ بۆ ساغکردنەوە و فرۆشتنی دراماکان بدۆزنەوە و بیفرۆشن بۆ ئەوەی بەردەوامی بە کاری دراما بدەن، ئەوان بەهۆی فرۆشتنی بەرهەمەکانیان دەیان ملیار دۆلار دێننە وڵاتەکەیانەوە، ئەوەش دەبێتە هۆی بەردەوامی لە بەرهەمهێنانی دراما، بەڵام لای ئێمە نەک ئەوکارە ناکەن، بگرە هیچ پلانێک نییە بۆ بەردەوام بوونی درامای کوردی، ئەوەش وای کردووە بەرهەمهێنانی درامای کوردی یەکسانە بەسفربوونی درامای بیانی وەک تورکی و فارسی، بەبەرنامە کاریان لەسەر کردووە بۆ ئەوەی هەژموونی کولتووری خۆیان بەسەر کولتوور و کۆمەڵگەی کوردیدا زاڵ بکەن بۆ لێدانی نەتەوەی کورد، بەداخەوە زۆربەی کەناڵە لۆکاڵی و سەتەلایت و سوشیاڵ میدیای کوردی تاوانبار و هاوکارن بۆ بلاوکردنەوەی درامای فارسی و تورکی، من چەندین خاڵ و پلانم داوە بە وەزارەت کە ئەگەر جێبەجێ بکرایە وەزارەت دەیتوانی بە بەردەوامی پشتیوانی ماددی هونەرمەندان بکات و پارەش بگەرێتەوە خەزێنەی وەزارەت.
بۆ گرنگی زیاتر بە فیلم و دراما دەدەیت، بەڵام بە شانۆ نادەیت؟
نیاز لەتیف: من لە ساڵی 1978 دەستم بەکاری شانۆ کردووە، دەیان شانۆگەریم پێشکەش کردووە وەک دەرهێنەر و نواندن، دەیان قوتابیم لەسلێمانی و هەولێر و دهۆک و زۆربەی ناوچەکان پێگەیاندووە، ئەوان ئێستا لەکوێن؟ دەبوایە ئێستا هەمووان خەریکی کاری شانۆ بوونایە، بۆ نایکەن؟ لەبەرئەوەی کێ شانۆ دەبینێت؟ زیاتر لە سێ مانگ کار بۆ پێشکەشکردنی شانۆییەک دەکەیت، بەڵام ڕۆژانی نمایش 10 ڕۆژ تێناپەرێنێت و ژمارەی بینەرانیش لە شارێکی سلێمانی هەزار کەس تێناپەرێنێت، تۆ سەیر بکە تیکتۆکچییەک یان یوتوبەرێک شتی بێ تام و ناشیرین یان شەڕە جوێنی دوو تیکتۆک چی لەیەک شەودا بینەریان زۆر لەو دە ڕۆژەی شانۆ زیاترە، کاتێک وەزارەت یان کۆمپانیای تایبەت پارە بۆ شانۆ سەرف نەکات، کاتێک بینەری کورد بەگشتی ئامادە نەبێت، بەری ڕەنجت ببینێت و پارەیەکی کەم نەدات بە پلیتێک، ئیتر شانۆ چۆن دەکرێت؟ هونەرمەندی شانۆکار ژیان لەخۆی و خێزانی تێک دەدات بۆ بەرهەمێکی شانۆیی، کەچی کە دەکەوێتە کاتی نمایش لەڕووی ماددی و مەعنەوییەوە ڕەنج بەخەسار دەچێت، لەلایەکی دیکەوە هونەری شانۆ لە کوردستان زۆر لە پاشەکشەدایە، هەموو ئەو کەف و کوڵ و خەم و کەمتەرخەمییەی بۆ شانۆ چارەسەری هەیە ئەگەر پلان و ستراتیژی هەبێت.
دراما و فیلمی کوردی ئەمڕۆ چۆن هەڵدەسەنگێنی؟ نیاز لەتیف: دراما و فیلم، پێویستی بە پاڵپشتی ماددی و مەعنەوی هەیە، لەبەر ئەوە ڕەوشی دراما و فیلم زۆر سستە، بەردەوامبوون لەهەر بوارێک واتە ئەزموون کردن، ئەو ئەزموونەش ڕۆژ بە ڕۆژ دراما و فیلم بەرەوەپێش دەبات و کاری شایستە و باشی لێ بەرهەم دێت، لەبەر ئەوە دراما و فیلمی کوردی بە ساڵی درامایەک یان دوو فیلم بەرەوپێش ناچێت، ئەگەر نا توانای باش هەیە دەشێت کاری باش بکرێت ئەگەر بەردەوامی هەبێت، بەبەردەوامی هەڵەکان نامێنن و سیناریۆ و ستافی کارامە درووست دەبێت.
پێت وایە دەبێت کۆمپانیای بەرهەمهێنانی فیلم و دراما هەبێت و سەپۆرتی فیلم و دراما باشەکان بکات؟
نیاز لەتیف: فیلم و دراما دوو چەمکی هونەرن کە پێویستیان بە بەرهەمهێنەری بەهێز و پڕۆفیشیناڵ هەیە، بێگومان بوونی کۆمپانیای پڕۆکداشن لە کوردستان زۆر پێویستە، من پێم وایە دەبێت کۆمپانیای ئەوروپی و ئەمریکی لێرە بەشی کۆمپانیا پڕۆداکشنەکانیان بێنن لەکوردستان بەرهەمهێنانی فیلم و دراما بکەن، چونکە کوردستان لە هەموو ڕوویەکەوە باشترین و دەوڵەمەندترین چیڕۆک و بابەت و لۆکەیشنی باشی هەیە، دەکرێت کاری درامی و فیلمی هۆلیودی لی بەرهەم بهێنرێت، بۆیە لایەنە پەیوەندیدارەکان دەتوانن میکانیزمێک بدۆزنەوە و بەرهەمهێنەری بیانی و کوردی کاری هاوبەش بکەن لەڕێگەی کۆمپانیا ئەمەریکی و ئەوڕوپیەکانەوە دەتوانرێت بازاری هەمیشەیی بۆ بەرهەمی کوردی دەستەبەر بکرێت بۆ ساغکردنەوەی فیلم و درامای کوردی، لەبەر ئەوە فیلم و دراما زۆر پێویستیان بە کۆمپانیا و بازار ساغکردنەوەی بەرهەم هەیە، لە کوردستان بەداخەوە سەرمایەدار و کۆمپانیاکان هەموو جۆرە بەرهەم هێنانێک دەکەنەوە تەنیا هونەر نەبێت، چونکە ئەوان بیر لە قازانجی خێرا دەکەنەوە.
گەشبینی بە پێشکەوتنی هونەری کوردی؟
نیاز لەتیف: گەشبینی تەنیا وشەیەک نییە بڵێم گەشبینم یان نا، کاتێک کە ئابورییەکی بەهێزت نەبوو، کاتێک بارودۆخ سەقامگیر نەبێت لەڕووی ئابووری و سیاسی و کۆمەڵاییەتییەوە، کاتێک هەموو شتێک لەجێگای خۆیدا بێت و بەسستی بڕوات، کاتێک وەزارەتی رۆشنبیری و ئەو کۆلێژ و پەیمانگەیانەی بزوێنەری هونەرن وەکو سەرمایەی مرۆیی سست و بێ پشتیوان بن، کاتێک سەرمایەداران بیر لە هەموو جۆرە کاڵایەک دەکەنەوە جگە لە پێداویستی سەردەمیانە بۆ هونەر، کاتێک هۆڵی سینەما و شانۆ چۆڵە و بەردەوامی نییە، ئیتر گەشبینی چۆن درووست دەبێت لە ئەقڵ و ناخ و سۆزی هونەرمەند، من شەش ساڵە هەلی کارکردنم بۆ نەڕەخساوە، دەیان گەنجی هونەرمەندی خودان شیان و بەتوانا و بەهرەدار و ئاکادیمی هەیە هەلی کاری بۆ نەڕەخساوە، ئیتر چۆن دەبێت گەشبین بین.
ئێمە نووسەری باشی درامامان هەیە؟
نیاز لەتیف: نووسەری دراما، ئەوە یەکێکە لە کێشە سەرەکییەکانی فیلم، ئێمە نووسەری درامامان هەیە، بەڵام سیناریۆنووس زۆر دەگمەنە، چونکە سیناریۆنووسین هەم زانستە هەم هەست و بیر و ڕوانینە، هەزاران چیڕۆک و بابەت یان ماتریالمان هەیە بۆ فیلم و دراما، بەڵام کە دەکرێت بە سیناریۆ زۆرجار جەوهەری خۆشی لە دەست دەدات، لەهەمان کاتدا نووسەرەکان هەتا پێش کۆلێژی هونەرە جوانەکان خۆرسکانە سیناریۆیان نووسیوە، من نایەتە بیرم کەسێک هەبووبێت سیناریۆی بەزانستی وەرگرتبێت، بەڵکو لێرە و لەوێ خول یان وۆرکشۆپی وەرگرتووە، بەڵام پڕۆفیشناڵ نەبووە، لەوانەیە بڵێن کە مەرج نییە ئەوەی بە ئاکادیمی سیناریۆی خوێند و بووە پسپۆڕ بتوانێت سیناریۆنووسێکی باش بێت، من پێم وایە زۆر جیاوازی هەیە تۆ بەزانستی کارێک بکەیت یان بە خۆرسک و هەڕەمەکی، ئەگەر سەیری درامای دەوروبەر و ئەمەریکی و پەوڕووپی بکەین دەبینین ئێمە لەکوێین و ئەوان لەکوێن، لەئێستادا سیناریۆ وەک وانەیەک لە کۆلێژی هونەر دەخوێنرێت، پێم وایە دەبێت هاوکاری بکرێن بۆ ئەوەی بەردەوام بن، سیناریۆنووسی باش ئەو کەسەیە کە بزانێت چون بیرۆکە و بابەت و کارەکتەر و پلۆت و سەرجەم سترێکچەرەکانی سیناریۆ پێکەوە بگونجێنێت، چونکە ئێمە کێشەی سیناریۆ نووسینمان هەیە.
پڕۆژەی نوێت هەیە؟
نیاز لەتیف:هەموو جارێک زۆر کەسی ئاسایی و بینەران ئەو پرسیارەم لێ دەکەن بەرهەمی نوێت هەیە، هەمیشە هونەرمەند پڕۆژە و خولیا و خەیاڵی هونەری هەیە و پڕە لە پڕۆژە و بەرهەم، بەڵام پارە نەبێت ئەوا خولیا و حەزەکانمان و پرۆژەکانمان دەبن بە حەسرەت و خەم و خەفەت، من چ وەک شانۆ چ وەک دراما و فیلم پڕۆژەم هەیە، من نازانم کەی دەتوانم کارێکی نوێ پێشکەش بکەم، من یەکەم کەسم لە کوردستان زنجیرە درامای 81 ئەڵقەیی بەیەکجار بەرهەم بهێنم، هەروەها یەکەم کەسم لە باشوور درامای کۆمیدی "سیتکۆم" دەربهێنم.
دەرهێنەر و نووسەری درامی، نیاز لەتیف، لەساڵی 1964 لە سلێمانی لەدایک بووە، دبلۆمی لە پەیمانگەی هونەرە جوانەکانی سلێمانی بەشی شانۆی تەواو کردووە، لەساڵی 1993 بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی هونەرە جوانەکانی بەغدا لە بەشی شانۆ تەواو کردووە، وەک دەرهێنەر و نووسەر و ئەکتەر خاوەنی چەندین کاری هونەرییە و بەشداری لە چەندین فێستیڤاڵی هونەری شانۆ و بەرهەمی سینەمایی و تەلەفیزیۆنیدا کردووە.