ئایا سەردانەکەی ترەمپ بۆ چین کۆتایی بە جەنگی ئێران دەهێنێت؟
لە ساتێکی هەستیاردا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، جیهان چاوی بڕیوەتە بەیژینگی پایتەختی چین، کە تیایدا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، سەردانێکی چارەنووسسازی بۆ ئەو وڵاتە دەستپێکردووە، هاوکات ئەم سەردانە وەک وەرچەرخانێک دەبینرێت بۆ دیاریکردنی داهاتووی ئەو جەنگەی زیاتر لە حەفتا رۆژە لەگەڵ ئێران بەردەوامە.
چوارشەممە 13ـی ئایاری 2026، سەردانەنەکی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بۆ چین، تەنها بۆ باسی دۆسیەی بازرگانی و وزە نییە، بەڵکو پرسیارێکی گەورەتر دەوروژێنێت: ئایا چین دەتوانێت کۆتایی بە جەنگی ئێران بهێنێت؟ ترەمپ خۆی درکی بە گرنگی ئەم ساتە سیاسییە کردووە و رایگەیاندووە، دۆسیەی ئێران و ئاسایشی گەرووی هورمز لە چەقی گفتوگۆکانی لەگەڵ شی جین پینگ، سەرۆکی چین دەبێت.
واشنتن وای دەبینێت بەیژینگ تەنها لایەنە بتوانێت کاریگەریی راستی لەسەر رەفتارەکانی تاران هەبێت، چ بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مێزی گفتوگۆ یان بۆ کۆنترۆڵکردنی پەرەسەندنە سەربازییەکان.
یەکێک لە خاڵە گرنگەکان ئەوەیە چین کلیلی ئابووری لەدەستە:
ئیدارەی ئەمریکا دەزانێت چین تەنها چاودێرێکی نێودەوڵەتی نییە، بەڵکو شادەماری ئابووری ئێرانە، بەیژینگ کڕیاری سەرەکی نەوتی ئێرانە و لە کاتی سزاکانی رۆژئاوادا وەک دەرچەیەک بۆ تاران ماوەتەوە، بەڵام بەهۆی تێکچوونی باری ئاسایش لە گەرووی هورمز، بەرژەوەندییەکانی چین کەوتوونەتە مەترسییەوە، چونکە بەیژینگ پشت بە نەوتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبەستێت و تێکچوونی هاتوچۆی کەشتییەکان زیانی راستەوخۆی بە ئابوورییەکەی گەیاندووە.
واشنتن گوشارەکان دوادەخات:
ئاماژە سیاسییەکان باس لەوە دەکەن، ئیدارەی ئەمریکا هیچ هەنگاوێکی سەربازی گەورە نانێت تا ئەنجامی سەردانەکەی ترەمپ بۆ چین دەرنەکەوێت، هەروەها واشنتن گەیشتووەتە ئەو باوەڕەی کە هەر هەوڵێک بۆ گۆشەگیرکردنی ئێران بەبێ هاوکاری بەیژینگ سەرکەوتوو نابێت، چونکە چین دەتوانێت کاریگەریی سزاکان کەم بکاتەوە، بەڵام لە هەمان کاتدا دەتوانێت گوشاری راستی بخاتە سەر تاران ئەگەر هەست بکات بەردەوامی جەنگ زیان بە بەرژەوەندییە گەورەکانی دەگەیەنێت.
تایوان وەک کارتی فشار:
دۆسیەی ئێران تەنها بابەت نییە لە سەردانەکەی دۆناڵد ترەمپ بۆ چین؛ پرسی تایوانیش لەسەر مێزی گفتوگۆکانە، رەنگە واشنتن هەوڵ بدات پرسی پڕچەککردنی تایوان وەک کارتێکی مامەڵە بەکاربهێنێت، بە جۆرێک کە چین لە دۆسیەی ئێراندا هاوکاری بکات لە بەرانبەر هێورکردنەوەی هەڵوێستی ئەمریکا بەرانبەر تایوان، ئەگەر رێککەوتنێکی لەو شێوەیە روو بدات، نەخشەی هێز لە ناوچەکەدا دەگۆڕێت.
ئەنجامە چاوەڕوانکراوەکان
ئەگەر چین سەرکەوتوو بێت لە نزیککردنەوەی دیدگاکان، رەنگە ناوچەکە بەرەو رێگەیەکی نوێی سیاسی بڕوات کە ئەگەری رووبەڕووبوونەوەی سەربازی کەم بکاتەوە، بەڵام ئەگەر سەردانەکە شکستی هێنا، ئەوا ئەگەری پەرەسەندنی گرژییەکان و توندبوونی جەنگەکە زۆر زیاتر دەبێت، ئەم سەردانە تەنها گەشتێکی دیپلۆماسی نییە، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکی راستییە بۆ توانای هێزە گەورەکان لە رێگری کردن لە هەڵگیرسانی جەنگێکی فراوانتر.
یەکشەممە 10ـی ئایاری 2026، ئانا کێلی، جێگری یەکەمی سکرتێری رۆژنامەوانی کۆشکی سپی رایگەیاندبوو، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئێوارەی رۆژی چوارشەممە، دەگاتە شاری بەیژینگ بە مەبەستی ئەنجامدانی زنجیرەیەک کۆبوونەوە لەگەڵ شی جینپینگ، سەرۆکی چین.
کێڵی ئاماژەشی دابوو، بەیانیی رۆژی پێنجشەممە مەراسیمی فەرمیی پێشوازی و کۆبوونەوەی دووقۆڵیی هەردوو سەرۆک بەڕێوەدەچێت. دواتر پێکەوە سەردانی "پەرستگای ئاسمان" دەکەن و ئێوارەکەشی لە بانگێشتێکی فەرمیدا کۆدەبنەوە.
هەروەها رۆژی هەینی، ترەمپ و شی جینپینگ کۆبوونەوەیەکی دیکە ئەنجام دەدەن، پێش ئەوەی سەرۆکی ئەمریکا بگەڕێتەوە وڵاتەکەی.