چەند بەرپرسێکی باڵای ئەمریکا کە ئاگاداری زانیارییە هەواڵگرییەکانن، ئاشکرایان کردووە کۆماری ئیسلامی ئێران هێشتا خاوەنی توانایەکی سەربازیی زۆرە، ئەمەش پێچەوانەی ئەو لێدوانە فەرمیانەیە کە کۆشکی سپی و وەزارەتی جەنگی ئەمریکا بڵاویان کردووەتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند؛ هیچ گوشارێکی کاتی بۆ واژۆکردنی ئاگربەست یان دیاریکردنی کاتێکی نوێ بۆ گفتوگۆکان لەگەڵ ئێران لە ئارادا نییە. 

وەزارەتی جەنگی ئەمریکا (پێنتاگۆن) رایگەیاند، جۆن فیڵن، وەزیری هێزی دەریایی، بە شێوەیەکی کتوپڕ و دەستبەجێ پۆستەکەی جێدەهێڵێت. پێنتاگۆن هیچ روونکردنەوەیەکی سەبارەت بە هۆکاری ئەم رۆشتنە کتوپڕە نەخستووەتەروو.

رۆژنامەی "واشنتن پۆست" بڵاویکردەوە، وەزارەتی جەنگی ئەمریکا (پێنتاگۆن) بە کۆنگرێسی راگەیاندووە، پاککردنەوەی گەرووی هورمز لەو مینانەی لەلایەن ئێرانەوە چێنراون، شەش مانگی پێویستە.

بەگوێرەی رۆژنامەکە، بەرپرسێکی باڵای پێنتاگۆن لە دانیشتنێکی نهێنیدا لەگەڵ ئەندامانی لیژنەی خزمەتگوزاریی سەربازیی ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئەمریکا، باسی لە ماوەی پاککردنەوەی گەرووەکە کردووە. ئەوەش ئەندامە کۆماری و دیموکراتەکانی نیگەران کردووە لەوەی دوای رێککەوتنێکی ئاشتیش لە نێوان ئەمریکا و ئێران، نرخی نەوت و گاز بە بەرزی بمێنێتەوە.

ئەو بەرپرسەی پێنتاگۆن ئاشکراشی کردووە، بە کۆنگرێس گوتراوە ئێران زیاتر لە 20 مینی لە گەرووی هورمز و دەوروبەری چاندووە، هەندێکیان بە بەلەمی بچووک چێنراون و هەندێکی دیکەشیان بەهۆی سیستمی "جی پی ئێس"ـەوە ئاراستە کراون.

گەرووی هورمز یەکێکە لە گرنگترین رێڕەوە ئاوییەکانی جیهان بۆ گواستنەوەی نەوت و وزە. پێش هەڵگیرسانی جەنگی ئێران، رۆژانە نزیکەی 21%ـی نەوتی جیهان بەو گەرووەدا تێدەپەڕی.

سەرۆکی دیموکراتەکان لە ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریکا، هۆشداریی دەداتە کۆمارییەکان کە دەبێت لە نێوان دڵسۆزی بۆ دۆناڵد ترەمپ و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی گەلی ئەمریکا یەکێکیان هەڵبژێرن، ئەوەش لە رێگەی دەنگدان بەو پڕۆژەبڕیارانەی کە رێگری لە "جەنگی بێباکانە" دەکەن.

سەرۆککۆماری ئێران جەخت لەوە دەکاتەوە، کە وڵاتەکەی هەمیشە دەرگای بۆ دیالۆگ و رێککەوتن کراوە بووە، بەڵام سیاسەتی گەمارۆ و هەڕەشە وەک رێگرێکی سەرەکی لەبەردەم پرۆسەی دانوستاندا دەبینێت.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران هۆشداریی دەداتە ئەمریکا و ئیسرائیل و رایدەگەیەنێت، تاوەکوو گەمارۆی دەریایی سەر وڵاتەکەی هەڵنەگیرێت، گەرووی هورمز بە رووی ئابووریی جیهاندا ناکرێتەوە.

لە پێشهاتێکی نوێی دیپلۆماسیدا، دۆناڵد ترەمپ باس لە ئەگەری دەستپێکردنەوەی گەڕی دووەمی دانوستان لەگەڵ ئێران دەکات و پێشبینی دەکات لە چەند رۆژی داهاتوودا گۆڕانکارییەکی گەورە لەو دۆسیەیەدا رووبدات.

ئەمڕۆ چوارشەممە، 22ـی نیسانی 2026، ئاژانسی هەواڵی "تەسنیم"ـی سەر بە سوپای پاسدارانی ئێران بڵاوی کردەوە، هەنگاوەکەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەست بەبێ دیاریکردنی کات، نیشانەی ئەوەیە ئەمریکا لە شەڕەکەدا دۆڕاوە و دەیەوێت بە کەمترین زیان لێی دەرچێت. 

ئاژانسەکە لە راپۆرتەکەیدا پێنج پەیام لەبارەی پلانەکەی ترەمپ خستووەتە روو و ئاماژەی بەوە کردووە، یەکەم خاڵ ئەوەیە ئێران هیچ داواکارییەکی فەرمیی بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەست پێشکەش نەکردووە و ئەمە هەنگاوێکی تاکی واشنتنە.

لە خاڵی دووەمدا روونیشی کردەوە، لەوانەیە ئەم ئاگربەستە فێڵێکی سەرۆکی ئەمریکا بێت بۆ رەخساندنی هەل بۆ ئیسرائیل تاوەکوو کردەوەی تیرۆریستی بکات. بۆ خاڵی سێیەمیش تاران هۆشداری دەداتە ئەمریکا و دەڵێت، ناتوانێت بە تەنیا لە شەڕ رابکات و ئیسرائیل لەنێو پێکدادانەکاندا دژ بە ئێران و لوبنان بەجێ بهێڵێت.

ئاژانسە ئێرانییەکە لە خاڵی چوارەمدا دەڵێت، تاوەکوو گەمارۆی دەریایی لەسەر تاران بەردەوام بێت، گەرووی هۆرمز بە رووی کەشتییەکاندا ناکرێتەوە و ئەگەر پێویست بکات بە هێز گەمارۆکە تێکدەشکێنن.

 لە کۆتا خاڵیشدا ئەوەشی خستە روو، ئێران پێی وایە واشنتن دەیەوێت سێبەری شەڕ بەسەر ئابووریی وڵاتەکەیەوە بهێڵێتەوە، بەڵام کۆنترۆڵکردنی گەرووی هۆرمز لەلایەن تارانەوە هاوکێشەکەی گۆڕیوە.

 گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی چین دەڵێت، بەهۆی بڕیارەکەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەست، دۆخی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە قۆناخێکی هەستیاردا تێدەپەڕێت.