Associated Press: İran'da internetin kapatılması milyonlarca kişiyi işsiz bıraktı

İran'da aylardır yaklaşık 90 milyon kişi küresel internetten mahrum bırakılmış durumda. Bu durum binlerce çevrimiçi ticari projenin yok olmasına ve milyonlarca kişinin işsiz kalmasına neden oldu. Uzmanlar, hükümetin "savaş durumu" bahanesiyle kararı iptal etmeye yanaşmadığı bu süreçte, günlük doğrudan zararın 40 milyon dolara ulaştığını belirtiyor.

Tahran'da moda tasarımcısı olan ve Associated Press ajansına demeç veren Emin Xademi, ürünleri için yeni bir fotoğraf çekimi hazırlığında ancak dört aydır tek bir satış bile yapamadı. 

Emin Xademi, "İnternetin kapatılması sadece benim işimi değil, sosyal medyaya dayalı tüm işletmeleri tamamen yok etti." dedi.

90 milyon nüfuslu İran, dünyadaki en uzun ve en sert internet kapatma süreçlerinden birini yaşıyor. Ülkenin dijital ekonomisi uzun yıllar boyunca ABD yaptırımlarına ve yerel baskılara direnç göstermeyi başarmış olsa da şu an tamamen felç olmuş durumda.

İran Ticaret Odası üyesi Afşin Kolahi, internet kesintisinin ülke ekonomisine günlük 30 ile 40 milyon dolar arasında doğrudan zarar verdiğini, dolaylı zararların ise bu rakamın iki katı olduğunu açıkladı.

Aynı zamanda İran İletişim Bakanı Settar Haşimi, 10 milyon kişinin geçiminin doğrudan internete bağlı olduğuna işaret etti.

İnternet sansürü uzmanı Mahsa Alimardani ise konuya ilişkin şunları söyledi:

"İran'da yaşananlar emsalsizdir; 90 milyon nüfusu ve gelişmiş bir dijital ekonomisi olan bir ülke, kasten küresel internet öncesi döneme geri döndürülmüş ve sadece yerel bir ağ (intranet) çalışır halde bırakılmıştır."

Büyük şirketler de bu zarardan muaf değil, İran'ın en büyük çevrimiçi perakendecisi olan "Digikala" 200 çalışanını işten çıkardı. Ayrıca binlerce ailenin ana gelir kaynağı olan Instagram platformu şu an tamamen devre dışı kalmış durumda.

Öte yandan İran Hükümeti baskıları azaltmak için sınıfsal bir internet sistemi icat etti. Buna göre yetkililere, bazı gazetecilere ve belirli iş insanlarına küresel internete erişebilmeleri için "Beyaz Sim Kart" veriliyor. Ancak sıradan halk, fiyatları oldukça artan ve çoğu zaman çalışmayan VPN'leri satın almak için kara borsaya yönelmek zorunda kalıyor.

Bu krizin sonuçları Tahran sokaklarında net bir şekilde görülüyor; seyyar satıcıların sayısında gözle görülür bir artış var. Daha önce bir internet servis sağlayıcı şirkette çalışan Rıza Amiri, şu an sokaklarda şemsiye ve şapka satıyor. 

Amiri, "Savaşın başlamasından sonra işimi kaybettim ve henüz geçen ayki maaşımı bile alamadım; şimdi ailemin geçimini burada sağlamak zorundayım." ifadelerini kullandı.