ئەنجامێن شەڕێ ئیرانێ دێ چ بن؟ هیڤیا چ بین؟

شرۆڤەکرنا رویدانان دناڤ جەرگێ شەراندا روویێ حەقیقەتا بابەتان نادەتە دیارکرن، لێ ئارمانجا شەرێ “ئسرائیل-ئەمریکا” دگەل رژێما ئیسلامی یا -‘ئیرانێ” نەمانا رژێمێ یە و ئەو داتایێن دڤان رۆژاندا بەردەست و دەرئەنجامێن سەد دەمژمێرێن بوری یێن شەری و کارڤەدانێن جیهانێ وێ راستیێ دەردئێخن رژێم بەرەف نەمانە و شەرەکە نابەرامبەریا هێزا لەشکەری تێدا یا ئاشکەرایە و نافخۆییا ئیرانێ بۆ ڤێ گۆهرانکاریێ یا بەرهەڤە. لێ بۆ پتر ب ناڤچەچوونا رۆیدانان ئەم دێ بەحس ل ڤان ئەگەران و گوهرینێن پشتی نەمانا رژێمێ وەکو ئاستەنگ و دەرفەت و سیناریۆیێن پێشبینیکری کەین: 

1. گۆهرینێن ناڤخۆیی یێن ئیرانێ:

ددەستپێکێدا رەنگە جۆرە ڤالاهیەکا ئەمنی و سیاسی پەیدا ببیت. گروپێن جودا یێن ئۆپۆزسیۆنێ (وەک شاهنشاهی، دیموکرات، و هێزێن نەتەوەیی) دێ هەوڵ دەن جهێ خۆ دیار کەن، هەروەسا نەتەوەیێن وەک “کورد، بەلووچ، و ئازەری” دێ ل سەر مافێن خۆ یێن نەتەوەیی و فیدرالی رژد بن، کو ئەڤە ژی پێدڤی ب دەستوورەکێ نوی و مۆدێرنە. ژلایێ ئابوریڤە ب لابرنا سزایێن نێڤدەولەتی، رەنگە ئیران بەر ب ڤەژاندنەکا بلەز بچیت، ب مەرجەکێ کو سیستەمەکێ جێگیر هەبیت.

2. کارتێکرنا ل سەر رۆژهەلاتا ناڤین: 

لاوازبوونا "هیلا شیعی" گروپێن چەکدار یێن وەک “حزبولا ل لوبنانێ، حوسی ل یەمەنێ، و هندەک گروپێن عێراقی” دێ پشتەڤانیا خۆ یا بهێز و ژێدەرێ دارایی ژ دەستدەن. ئەڤە دێ بیتە ئەگەرێ لاوازبوونا وان یان گۆهرینا ستراتیژی دناڤ وان وەلاتاندا.

و هوسا هەڤسەنگیا هێزێ هەڤرکیا دناڤبەرا ئیران و سعوودیێدا دێ کێم بیت یان شێوازێ وێ گۆهرینێ ب خۆ ڤە بینیت، کو دبیتە ئەگەرێ ئارامییەکا زێدەتر ل کەنداڤی.

3. چارەنڤیسێ دۆزا کوردی:

رۆژهەلاتێ کوردستانێ، پارتێن سیاسی یێن کوردی یێن رۆژهەلات دێ هەول دەن قەوارەیەکێ سیاسی یان ئۆتۆنۆمی د چوارچۆڤێ ئیرانێدا، یان ب شێوەیەکێ سەربەخۆ دابین کەن. ژلایەکێ دی ڤە ب نەمانا فشارێن لەشکەری و ئەمنی یێن ئیرانێ ل سەر هەرێما کوردستانێ، قەوارەیێ هەرێمێ دێ پتر هەناسەیەکا ئازاد کێشیت و دێ ببیتە پرەکا بازرگانی یا بهێز دگەل ئیرانا نوی. 

4. جیهان و رۆژئاڤا: 

ئاریشا چەکێ ئەتومی و مەترسیا چەکێ ئیرانێ دێ ب تەمامی ژناڤ چیت یان دێ کەڤیتە بن چاڤدێریا نێڤدەولەتی یا راستەقینە. بازارێ پەترۆلا ئیرانێ وەک خودان یەدەگەکێ مەزن یێ گاز و پەترۆلێ دێ ڤەگەریتە دناڤ بازارێ جیهانیدا ب شێوەیەکێ فەرمی، کو ئەڤە دێ بهایێ وزێ ل جیهانێ جێگیر کەت.

بێگۆمان ئەڤێ رەوشێ گەلەک دەرفەت تێدانە وەکی هندەک ژوان ل سەری مە دیارکرین لێ یا بێ ئاستەنگ ژی نینە و ژوان ئاستەنگێن دێ هێنە پێش: 

مە دسەریدا بەحسێ ڤالاهیا “ئەمنی-سیاسی” ب تایبەتی ئەگەر “سۆپایێ پاسداران یان بەسیج” رادەست نەبن مەترسیا شەرێ نافخۆی هەیە و دیسان ژ مەترسیان دابەشبوونا ئوپۆزسیۆنێ و نەبوونا سەرکردایەتیەکا ئێکگرتی دناڤبەرا هێزێن کوردی، هێزێن دی دا، رەنگە ببیتە ئەگەرێ پێکدادانێن سیاسی یێن دژوار.
هەروەسا دنافخۆییا ئیرانێدا گەندەلییا سیستماتیک و داکەفتنا بهایێ تمەنی دێ بیتە ئەرکەکێ گران بۆ هەر حکومەتەکا نوی کو ب زووترین دەم ژیانا خەلکی باش کەت.

ئاستەنگا ژ هەمیان مەزنتر وەلاتێن جیران و زلهێزێن جیهانێ دێ هەول دەن ب دویڤ بەرژەوەندیێن خۆ نەخشێ نوی یێ ئیرانێ بکێشن، کو ئەڤە ژی سەروەرییا وەلاتێ دێ ئێخیتە مەترسیێ.

ژ خواندنا ئاستەنگ و دەرفەتان سیناریویێن پێشبینیکری بۆ گوهرینێ دئێخینە بەر بەحس: 

- سیناریویا شۆرەشا سڤیل کو دەم درەنگە و ئەڤە ژی ب رێکا بەردەوامبوونا خۆنیشاندانان و مانگرتنێن گشتی و جێگیربوونا هێزێن ئۆپۆزسیۆنێ رویددەت. ل ڤێرە سیستەمەکێ دیمۆکرات و فیدرال دهێتە ئاڤاکرن کو تێدا دانپێدان ب مافێن کوردان و نەتەوەیێن دی دهێتەکرن. ئەڤە سەقامگیرترین ڕێیه‌ بۆ داهاتی.

- سیناریۆیا هەرفتنا ژنشکەکیڤە، ژبەر قەیرانێن ئابووری یێن گران یان نەمانا سەرکردایەتییا بلەز، دامودەزگەهێن  دەولەتێ و سوپای . لڤێرە ڤالاهیەکا ئەمنی پەیدا دبیت و هێزێن نەتەوەیی (وەک کوردان) دێ نەچار بن ب خۆ دەڤەرێن خۆ بڕێڤە ببەن و بپارێزن.

-سیناریۆیا کودەتایا لەشکەری. هندەک جەمسەرێن هێزێ دناڤ رژێمێدا (وەک هندەک فەرماندەیێن سوپای) بۆ وێ یەکێ وەلاتی ژ ژناڤچوونێ بپارێزن، دەست ب سەر دەسهەلاتێدا بگرن . ئەڤە دبیتە ئەگەرێ دروستبوونا رژێمەکا نەتەوەیی-سەربازی یا توند کو رەنگە دیسا دژایەتییا مافێن نەتەوەیی بکەت.

-سیناریۆیا شەرێ نافخۆ، ئەگەر رژێم ب توندترین شێوە بەرەڤانیێ بکەت و ئۆپۆزسیۆن ژی پەنایێ بۆ چەکی ببەت، کۆمارا ئیرانێ بەر ب شەرەکێ  درێژ دێ چیت. ئەڤە مەترسیدارترین سیناریۆیە چونکی دێ بیتە ئەگەرێ وێرانکاریەکا مەزن و دەستێوەردانا وەلاتێن جیران.

ب گشتی ژ دەرئەنجامێن نەمانا رژێما ئیسلامی ل ئیرانێ: 

- ل سەر ئاستێ سیاسی و نەتەوەیی: کورد ل رۆژهەلات دێ بنە خودان قەوارەیەکێ سیاسی یێ دیار (وەک فیدرالیزمێ). ئەڤە دێ بیتە وەرچەرخانەکا مێژوویی بۆ هەمی پارچەیێن کوردستانێ و دێ گۆشارێن ئەمنی ل سەر هەرێما کوردستانێ ژ ناڤ چن.

- ل سەر ئاستێ جیوپۆلیتیکی: ئەو گروپێن چەکدار یێن کو تەهران  پشتەڤانیێ لێ دکەت (وەک ل عێراق و سووریا و لوبنان) دێ ب تەمامی لاواز بن. ئەڤە دێ هەڤسەنگیا هێزێ ل رۆژهەلاتا ناڤین گوهۆریت و رۆلێ کوردان وەک "هێزا ئارامیێ" بلند کەت.

- ل سەر ئاستێ ئابووری: ب ڤەبوونا بازارێن ئیرانێ و نەمانا سزایان، دەرفەتەکا زێرین بۆ ئابوورییا دەڤەرێ پەیدا دبیت. ئیران دێ بیتە ژێدەرەکێ سەرەکی یێ وزێ بۆ جیهانێ و هەرێما کوردستانێ دێ بیتە دەروازەکێ ستراتیژی بۆ ڤێ بازرگانیێ.

- ل سەر ئاستێ جڤاکی: ئازادییێن کەسی، مافێن ژنان، و مافێ خواندنێ ب زمانێ دایکێ دێ بنە راستی، کو ئەڤە دێ گوهۆرینەکا مەزن د هزرا جڤاکی یا ئیرانێ و کوردستانێ دا پەیدا کەت.