پارتی و بارزانی؛ هەشت دەیە لە مێژووی نەتەوەیەک

رۆژێک و دوو لەدایکبوون

16ـی ئاب لە مێژووی گەلی کورد دا رۆژێکی ئاسایی نییە. لەم رۆژەدا لە ساڵی 1946، لە سایەی کۆماری کوردستان لە مەهاباد، پارتی دیموکراتی کوردستان دامەزرا و لە یەکەم کۆنگرەیدا بارزانیی نەمر، مەلا مستەفا بارزانی، بە سەرۆکی پارتی هەڵبژێردرا. هەر لەو ڕۆژە و هەر لە شاری مەهاباد، منداڵێک چاوی بە دنیا هەڵێنا کە چارەنووسی بۆ هەتاهەتایە بە چارەنووسی ئەو پارتەوە گرێدرا: سەرۆک بارزانی. ئەم یەکگرتنەی مێژوو وای کردووە 16ـی ئاب لە ویژدانی نەتەوەییدا ببێتە هێمای لەدایکبوونی دوو ئومێد بە یەکەوە؛ پارتێک و رابەرێک کە 80 ساڵە شان بە شانی یەکتری تێدەپەڕن.

ئەمڕۆ، لە 16ـی ئابی 2026دا، پارتی دیموکراتی کوردستان 80مین دەیەی تەمەنی دەست پێدەکات و سەرۆک بارزانیش هەشتا ساڵ تەواو دەکات. کەم پارتی سیاسی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەیە کە توانیبێتی 80 ساڵ بە بەردەوامی، بەبێ پچڕان و بەبێ ئەوەی لەگەڵ رژێمێک لەدایک ببێت و لەگەڵیدا نەمێنێت، بمێنێتەوە و هەر لە خەباتی چیاوە تا حوکمڕانی هەرێمێک درێژە بە رۆڵی خۆی بدات. پارتی دیموکراتی کوردستان یەکێکە لە کۆنترین و بەردەوامترین پارتەکانی ناوچەکە و بێگومان کۆنترین و گەورەترین رێکخراوی سیاسی بزووتنەوەی رزگاریخوازی کورد.

لە مەهابادەوە بۆ چیاکانی کوردستان

دامەزراندنی پارتی لە ساتێکدا هات کە ئەزموونی کۆماری کوردستان لە مەهاباد هیوایەکی گەورەی لە دڵی کوردەکاندا چاندبوو. بەڵام ئەو هیوایە زوو رووبەڕووی تاریکی بووەوە؛ کۆمار کەوت، پێشەوا قازی محەمەد لە سێدارە درا و بارزانیی نەمر لەگەڵ پێشمەرگە دڵسۆزەکانی ناچار بوو رێگا مێژووییەکەی بۆ یەکێتی سۆڤیەت ببڕێت. ئەو کۆچە قورسە کۆتایی نەبوو، بەڵکو دەستپێکی وانەیەک بوو کە 80 ساڵە پارتەکە لەسەری رۆیشتووە: شکست کۆتایی خەبات نییە.

لە ساڵی 1961ەوە، بە هەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلوول بە رابەرایەتی مستەفا بارزانی، پارتی دیموکراتی کوردستان بووە سەرچاوەی سەرەکیی خەباتی چەکداری و سیاسیی کورد لە باشووری کوردستان. بەیاننامەی 11ـی ئاداری 1970کە بۆ یەکەم جار دانی بە ئۆتۆنۆمی کورددا نا، بەرهەمی ئەو خەباتە بوو. دوای ساتە قورسەکانی 1975و رێککەوتننامەی جەزائیر، پارتی جارێکی دیکە لە خۆڵەمێشی خۆیدا زیندوو بووەوە و لە ساڵی 1976دا شۆڕشی گوڵانی هەڵگیرساند، شۆڕشێک کە ناوەکەشی هێمای بەهار و لەدایکبوونەوە بوو.

قوربانی و بەرگری

رێگای ئەم 80 ساڵە بە خوێن و قوربانی نەخشێنراوە. هەشت هەزار بارزانی لە ساڵی 1983 بە کۆمەڵ ئەنفال، کیمیابارانی هەڵەبجە و کارەساتی ئەنفال دەیان هەزار قوربانییان لە گەلی کورد سەند، بەڵام نەیانتوانی ئیرادەی ئەو گەلە و ئەو پارتە بشکێنن. لە بەهاری 1991دا، راپەڕینە مەزنەکەی گەلی کوردستان، کە مەسعود بارزانی یەکێک بوو لە فەرماندە مەیدانییەکانی، رووبەڕووی دیکتاتۆرییەت وەستایەوە و بووە هۆی ئەوەی بۆ یەکەم جار لە مێژووی هاوچەرخدا کورد ببێتە خاوەنی دەسەڵاتی خۆی لەسەر خاکی خۆی.

لە 19ـی ئایاری 1992دا، یەکەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان ئەنجام درا و حکوومەتی هەرێمی کوردستان دامەزرا؛ وەرچەرخانێک کە پارتی دیموکراتی کوردستان لە پارتی شۆڕش و شاخەوە گۆڕی بۆ پارتی حوکمڕانی و بنیاتنان. دواتریش، تیرۆرستانی داعش لە ساڵی 2014دا هەڕەشەی لە بوونی کوردستان و مرۆڤایەتی کرد، پێشمەرگەی کوردستان بە فەرماندەیی سەرۆک بارزانی بووە قەڵغانی ئەو بەرگرییە و رێزی جیهانی بۆ کورد گەڕاندەوە.

مەسعود بارزانی لە هەشتا ساڵیدا

ژیانی سەرۆک بارزانی وێنەیەکی زیندووی مێژووی پارتەکەیەتی. لە تەمەنی 16 ساڵیدا بووە پێشمەرگە و لە ساڵی 1979، دوای کۆچی دوایی بارزانیی نەمر، لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتدا بە سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە 2005 تا 2017 سەرۆکی هەرێمی کوردستان بوو و لە 25ـی ئەیلوولی 2017دا، سەرۆک بارزانی مێژوویەکی دیکە تۆمارکرد بە دانانی ئەو پسیارە چارەنووسزارەی کە هەشتا ساڵە لە دڵی هەر کوردێکدایە: پرسیاری سەربەخۆیی. ریفراندۆمی سەربەخۆیی، کە زیاتر لە 92 لەسەدی دەنگدەران بە "بەڵێ" وەڵامیان دایەوە، هەرچەندە بە هۆی هەڵوێستی وڵاتانی ناوچەکە و جیهانەوە بەرەو دەوڵەت نەچوو، بەڵام وەک بەڵگەنامەیەکی مێژوویی ئیرادەی نەتەوەیەکی تۆمار کرد.

ئەمڕۆ کە سەرۆک بارزانی 80 ساڵ تەواو دەکات، هاوتەمەنی پارتەکەیەتی و هاوتەمەنی ئەو خەونەیە کە لە مەهابادەوە دەستی پێکرد. لەدایکبوونی ئەو لە رۆژی دامەزراندنی پارتدا، لەلای هەوادارانی، تەنیا رێکەوت نییە؛ پەیامێکە کە دەڵێت؛ ژیانی تاکەکان و چارەنووسی نەتەوەکان دەکرێت یەک رێگا بن.

80 ساڵ و ئایندە

80 ساڵ بۆ پارتێک لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە حزبەکان زۆر جار لەگەڵ دەسەڵاتەکان دەردەکەون و لەگەڵیشیاندا دەڕۆن، تەمەنێکی دەگمەنە. لەم 80 ساڵەدا چوار نەوە لە ژێر ئاڵای ئەم پارتەدا خەباتیان کردووە؛ لە شاخ، لە زیندان، لە تاراوگە و لە دەسەڵاتدا. ئەمڕۆ پارتی دیموکراتی کوردستان گەورەترین هێزی سیاسیی هەرێمی کوردستانە و بەرپرسیارێتی ئەوەشی لەسەر شانە کە دەستکەوتەکانی 80 ساڵ خەبات بپارێزێت و بیانگوازێتەوە بۆ نەوەکانی داهاتوو: ئازادی، دیموکراسی، پێکەوەژیان و مافی چارەی خۆنووسین.

لە یادی 80 ساڵەی دامەزراندندا، ئەم رۆژە تەنیا یادکردنەوەی رابردوو نییە؛ پەیمانێکە لەگەڵ ئایندە. هەروەک لە درووشمی دێرینی پارتدا هاتووە، رێباز هەر ئەو رێبازەیە: خەبات بۆ ئەوەی کورد وەک هەموو نەتەوەکانی دیکە بە ئازادی و سەربەرزی لەسەر خاکی خۆی بژیت.

لە 80 ساڵەی پارتی دیموکراتی کوردستان و لە 80 ساڵەی لەدایکبوونی سەرۆک بارزانیدا، 16ـی ئاب هەر وەک هەمیشە دەمێنێتەوە، بۆ رۆژی لەدایکبوونی هیوا.