هەستانەوەی چیا

لە شانزەی ئابدا، کاتێک خۆر گەردنی چیا سەرکەشەکانی لە ئامێز دەگرت و لە تیشکە زێڕینەکانی، چیرۆکی گەلێکی دەچنی کە هەرگیز سەری بۆ ستەم دانەنەواند، پارتی دیموکراتی کوردستان لەدایک بوو. ئەمە تەنها لەدایکبوونی ڕێکخراوێکی سیاسی لە تۆمارەکانی مێژوودا نەبوو، بەڵکو سەرهەڵدانی بەرەبەیانێکی نوێ بوو لە نێو جەرگەی ئازارە درێژخایەنەکاندا؛ هاوارێکی ئازادیخوازانە بوو کە لە نێو دۆڵە قووڵەکاندا دەنگی دایەوە تا بە جیهان ڕابگەیەنێت کە کورد، وەک داربەڕووە دێرینەکان، ڕەگیان لە قووڵایی زەویدا کوتیوە و لوتکەیان ئامێز بۆ ئاسمان دەگرێت.

پارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی 1946دا دامەزرا، لە ساتەوەختێکی مێژوویی یەکلاکەرەوەدا، کاتێک ئاواتەکانی کورد چاویان لە ئاسۆیەکی گەش بوو تا پەرتەوازەیی ناسنامەی نەتەوەیی کۆبکاتەوە و تاریکیی پەراوێزخستن بڕەوێنێتەوە. ئەم دامەزراندنە بە ڕێبەرایەتیی باوکی ڕۆحیی نەتەوەی کورد، مەلا مستەفا بارزانیی نەمر بوو، تا ببێتە ئەو چەترە گەورەیەی کە خەونی بەشخوراوەکان و ئاواتی تینووانی دادپەروەری و کەرامەت لە ژێر سێبەرەکەیدا کۆبکاتەوە. هۆکارەکانی دامەزراندن هێندەی برینە ساڕێژنەبووەکانی کورد قووڵ بوون؛ پێویستییەکی مێژوویی هەبوو بۆ قەوارەیەکی ڕێکخراوەیی پتەو کە پارێزگاری لە بوونی نەتەوەیی کورد بکات لە بەرانبەر ڕەشەبای سڕینەوەدا، و ئەو ناسنامەیە بپارێزێت کە ستەمکاران هەوڵی شاردنەوەیان دەدا. پارتی هات تا قوربانییە تاکەکەسییە پەرتەوازەکان بگۆڕێت بۆ خەباتێکی دامەزراوەیی ڕەسەن کە توانای ڕووبەڕووبوونەوەی گەردەلوولەکانی سیاسەت و گۆڕانکارییەکانی زەمەنی هەبێت، و داهاتوویەک دابین بکات کە پێگەی شایستەی گەلی کورد لە نێوان نەتەوەکاندا مسۆگەر بکات.

پارتی دیموکراتی کوردستان هێز و پتەویی خۆی لە "ڕێبازی بارزان"ی نەمرەوە وەرگرت؛ ئەو قوتابخانەیەی کە تەنها ڕێبازێکی سەربازی بۆ بەرگری نەبوو، بەڵکو فەلسەفەیەکی مرۆیی گشتگیر و پەیامێکی ئەخلاقی بوو کە لە سەر بنەماکانی لێبوردەیی، پێکەوەژیانی ئاشتییانە، و بڕوای ڕەها بەوەی کە ئازادی بە خێر نابەخشرێت بەڵکو بەهێز و خۆڕاگری بەدەست دەهێنرێت. ئەمە ئەو ڕێبازە بوو کە فێری "پێشمەرگە"ی کرد کە چەک ئامرازێکی پیرۆزە بۆ پاراستنی ئاشتی نەک بۆ وێرانکاری، و خەباتکاری ڕاستەقینە ئەو کەسەیە کە تۆوی ئومێد لە دڵی گەلەکەیدا دەچێنێت پێش ئەوەی بەرهەمی سەرکەوتن لە مەیدانی جەنگدا بدوورێتەوە. ئەم قوتابخانەیەی کە کوردستانی کردە ناوەندێکی ئارام بۆ هەموو ستەملێکراوان، بێ گوێدانە ناسنامەکانیان، ئەمەش بە ئیلهام وەرگرتن لە بیری بارزانی کە بڕوای وابوو کەرامەتی مرۆڤ باڵاترین ئامانجە، و بەرگری لە خاک و نیشتمان ئەرکێکی پیرۆزە.

لە ماوەی هەشت دەیەی ڕابردوودا، پارتی بە خوێنی ڕۆڵەکانی و ئارەقەی خەباتگێڕانی، داستانگەلێکی پاڵەوانانەی تۆمار کرد کە وەسف ناکرێن. لە شۆڕشی ئەیلوولی مەزنەوە کە تەختی ستەمی هەژاند و نەیارانی ناچار کرد دان بە مافی کورددا بنێن، تا شۆڕشی گوڵان پێشکەوتنخواز کە گیانی بەرگری لە سەختترین بارودۆخدا نوێ کردەوە، تا دەگاتە بەدیهێنانی دەستکەوتە مێژووییەکان کە ئەمڕۆ وەک واقیعێکی بەرجەستە دەیانبینین. ڕێککەوتنامەی یانزەی ئازاری ساڵی 1970 یەکەمین بەرهەمی ئەم خۆڕاگرییە ئەفسانەییە بوو، و ئەمڕۆش، هەرێمی کوردستان وەک شایەتێکی زیندوو لە سەر لێهاتوویی ئاوەدانکردنەوە وەستاوە؛ کاتێک ئەو چیایانەی کە پەناگەی خەباتگێڕان و سەنگەری ڕووبەڕووبوونەوە بوون، گۆڕان بۆ منارەی بەرزی زانست، ئاوەدانی، و وەبەرهێنانی جیهانی، لە سایەی حکومەتێکدا کە پارتی بە دیدگایەکی سەردەمیانەی پڕ لە ئومێد ڕێبەرایەتیی دەکات، کە بە وردی هاوسەنگی لە نێوان ڕەسەنایەتیی نەتەوەیی و نوێگەریی شارستانیدا ڕاگرتووە، و بازدانی جۆریی لە هەموو بوارەکاندا بەدیهێناوە.

ئەمڕۆ، پارتی دیموکراتی کوردستان تەنها ژمارەیەکی قورس نییە لە هاوکێشەی سیاسیەکانی عێراقدا، بەڵکو "سەنگەری سەرەکی" و تەوەرەی بنەڕەتیی سەقامگیرییە لە تەواوی ناوچەکەدا. حکومەتی هەرێمی کوردستان بە دانایی و لێهاتوویی بەڕێوە دەبات، و دەستکەوتی گەورەی لە خزمەتگوزاری و ژێرخاندا بەدیهێناوە، و ڕۆڵێکی دیپلۆماسیی باڵا لە بەغدا دەگێڕێت، بە شێوەیەک کە بووەتە یەکێک لە بڕوا نەگۆڕەکان کە ناکرێت نەخشەی داهاتووی عێراق بکێشرێت یان بڕیاری چارەنووسساز بدرێت بێ ئامادەیی کارا و کاریگەریی دەنگی کوردستان و دانایی سیاسیی ئەو، کە توانای خۆی لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئاڵۆزترین ئالەنگارییەکاندا سەلماندووە.

لە سەر ئاستی ناوچەییش، پارتی دیموکراتی کوردستان بە ڕێبەرایەتیی سەرۆک مەسعود بارزانی بووەتە ناوبژیوانێکی جێی متمانە بۆ ئاشتی و منارەیەک بۆ میانڕەوی لە ناوچەیەکی پڕ لە قەیراندا. پارتی دیموکراتی کوردستان ڕۆڵێکی دیار و بەرچاوی هەبووە لە لێکنزیککردنەوەی دیدگاکان و بڵاوکردنەوەی بەهاکانی گفتوگۆ لە وڵاتانی دراوسێدا، بەتایبەت لە تورکیا و سووریا، کە هەمیشە هەوڵی داوە بۆ ڕێگریکردن لە ڕشتنی خوێن و مسۆگەرکردنی مافی گەلان لە ڕێگەی دیموکراسی و گفتوگۆی شارستانییەوە، چونکە لە قووڵایی دڵەوە بڕوای وایە سەقامگیریی دراوسێکان بەشێکی جیانەکراوەیە لە سەقامگیریی ناوخۆ، و ئاشتی تەنها زمانێکە کە دەبێت لە نێوان گەلانی ناوچەکەدا باڵادەست بێت، تا ئاسایش و گەشەسەندن هەمووان بگرێتەوە.

پارتی دیموکراتی کوردستان، کاتێک مۆمێکی نوێ لە یادی هەشتا ساڵەی دامەزراندنیدا دادگیرسێنێت، پەیمان بۆ گەلەکەی و بۆ مێژوو نوێ دەکاتەوە کە وەک پاسەوانی دڵسۆزی خەونی بارزانی دەمێنێتەوە، کە خەونی گەڵی کوردە و ئەو پردە پتەوە دەبێت کە نەوەکان بە سەریدا بەرەو داهاتوویەکی پڕ لە ئازادی، خۆشگوزەرانی، و سەروەری دەپەڕنەوە. ئەمە چیرۆکی گەلێکە کە مێژووی خۆی بە دڵۆپە خوێنی پاک نووسیوەتەوە، و ئێستاش خۆی بە بیرێکی کراوە بە ڕووی جیهاندا دادەڕێژێت، و چاوەڕوانی داهاتوویەکی گەش دەکات بە بڕوایەکی پۆڵایین کە خۆری شانزەی ئاب هەرگیز ئاوا نابێت، تا ڕێگەی ئازادی بۆ هەموو تینووان ڕووناک بکاتەوە، و جەخت بکاتەوە کە کاروانی خەبات بەرەو سبەینێیەکی باشتر بەردەوامە.