جیۆپۆلیتیکی تێکەڵبوونی هەسەدە و سوپای سووریا و پاشەڕۆژی کورد

ئەو بڕیار و گۆڕانکارییانەی ئەم دواییە لە رۆژئاوای کوردستان و سووریا، هاوکێشەی سیاسی و ئاسایشیی ناوچەکەیان گۆڕیوە، ئەمەش وایکردووە پێویستمان بە هەڵسەنگاندنێکی زانستی بێت بۆ هاوسەنگییە نوێیەکان. 

لێکۆڵینەوە لە پێشهاتی تێکەڵبوونی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) لەگەڵ پێکهاتە سەربازی و ئاسایشییەکانی حکوومەتی سووریا لە روانگەی تیۆریی ریالیزمی پێکهاتەیی ئەوە روون دەکاتەوە، کە رەفتاری ئەکتەرەکان لە سیستەمێکی ئەنارکیدا زیاتر بەپێی فشاری پێکهاتەییی ناوچەکە و شێوازی دابەشبوونی تواناکان دیاری دەکرێت نەك بە پێی خواستە ئایدۆلۆژییەکان. 

ئەم هەنگاوە نەخشەی دابەشبوونی دەسەڵات لە رووی مەیدانییەوە دەگۆڕێت و لە چوارچێوەی هەوڵێك بۆ ئاڵوگۆڕکردنی بەشێك لە سەروەری لە پێناو پاراستنی مانەوەدا، کاریگەرییەکی درێژخایەنی لەسەر پاشەڕۆژی ستاتۆ و مافە دەستوورییەکانی گەلی کورد لە سووریا دەبێت.

تێکەڵبوونی هێزەکان لەوانەیە لە کورتخایەندا توانای راگرتنی هاوسەنگیی ئاسایشی بە هەسەدە ببەخشێت و چوارچێوەیەکی یاسایی و دانپێدانراوی نێودەوڵەتی بۆ بەردەوامیی بوونی چەکداری لە ناوچەکە دابین بکات، جگە لە کارئاسانی لە بەڕێوەبردنی سەرچاوە داراییەکانی رۆژئاوای کوردستان بە هاوکاری دەسەڵاتی حکوومەتی دیمەشق، بەڵام لە روانگەی شیکاریی زانستیی و لە درێژخایەندا، زیانە ستراتیژییەکانی ئەم تێکەڵبوونە زۆر سەنگینتر دەردەکەون، بەتایبەت کاتێك پاشەکشەی هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان هەسەدە ناچار دەکات لە ستراتیژیی هاوسەنگکردنەوە بگوێزێتەوە بەرەو خۆگونجاندن لە ژێر چەتری هێزی ناوەندی. 

ئەم گۆڕانکارییە مەترسیی سەرەکیی داخورانی خێرای خۆبەڕێوەبەریی سیاسی و لەدەستدانی سەربەخۆیی بڕیاردانی ئاسایشی دەهێنێتە ئاراوە، کە رەنگە ببێتە هۆی توانەوەی گشت ئەو دەستکەوتە ئیداری و کەلتوورییانەی لە دواساڵانی جەنگدا بەدەستهاتوون، و جارێکی دیکە ناوچەکە بەرەو ناوەندگەراییەکی توند بباتەوە کە تێیدا بڕیاری ئیداری و سەربەخۆیی ناوچەیی سڕ دەکرێت.

لە هەمان کاتدا، ئەم پرۆسەیە هێمایە بۆ دروستبوونی کێشەیەکی ئاسایشیی نوێ، چونکە هەوڵەکان بۆ کەمکردنەوەی هەڕەشەی سەربازیی دەرەکی، راستەوخۆ دەبنە هۆی بەدەستەوەدانی توانای بەرگریی خۆیی لە بەرامبەر دیمەشق. 

بەمەش رۆڵی داهاتووی کورد لە بونیادنانەوەی پێکهاتەی سیاسیی سووریا دەکەوێتە ژێر کاریگەریی ئەم هاوکێشەیەوە. 

سەرباری ئەوەی کورد وەك ئەکتەرێکی سەرەکی لە دۆسیەی ئاسایشی و دژەتێرۆر سەلمێنراوە، بەڵام بێ پاساوکردنی مافە نەتەوەییەکان لە چوارچێوەی دەستوورێکی نوێدا لەوانەیە پێگەی کورد لە دانوستاندنکارێکی بەهێزەوە دابەزێنێت بۆ لایەنێکی پاشکۆ و بێکاریگەر لە داڕشتنەوەی سیستەمی فیدراڵی یان لامەرکەزی لە سووریا.

سەرکەوتنی ئەم پرۆسەیە لە چوارچێوەیەکی دەستووریی تۆکمە و سەقامگیر، دەکرێت پشتی بە مۆدێلی هاوشێوە لە وڵاتانی تر ببەستێت، بەتایبەتی ئەزموونی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی عێراقی فیدراڵ. 

مۆدێلی باشووری کوردستان نیشانی داوە کە رێکخستنی توانای سەربازییی خۆیی (هێزی پێشمەرگە) لە ناو دەستووری عێراق وەکوو بەشێك لە سیستەمی بەرگریی نیشتمانی، نەك تەنیا رێگەی لە توانەوەی سەربازی گرت، بەڵکو بووە پارێزەری سەرەکیی خۆبەڕێوەبەریی سیاسی و مافە دەستوورییەکان. 

چەسپاندنی مۆدێلێکی لامەرکەزیی بەهێز یان فیدراڵی لە سووریاشدا دەکرێت هاوشێوەی ئەزموونی سەرکەوتووی نەمسا یان کانتۆنەکانی سویسرا بێت، کە تێیاندا ناوەند دەسەڵاتی بەرگریی نیشتمانی و دەرەوە بەڕێوەدەبات، بەڵام هەرێمەکان سەرپەرشتیی ئاسایشی ناوخۆیی و ئادمیراڵی خۆیان دەکەن.

لەم نێوەندەدا، هەرێمی کوردستان وەك قەوارەیەکی دەستووری و ئەکتەرێکی سەقامگیر لە ناوچەکەدا، ئەگەر ئەم پرۆسەیە بە شێوەیەکی سەرکەوتووانە و لەسەر بنەمای یاسایی بەئەنجام بگات، بە چەندین شێواز سوودمەند دەبێت. 

یەکەم، دروستبوونی سەقامگیری لە باکووری رۆژهەڵاتی سووریا مەترسیی کشانەوەی ناڕێکخراوی هێزەکان و بەهێزبوونەوەی تیرۆر لەسەر سنوورەکانی هەرێم کەم دەکاتەوە. دووەم، زەمینەی گەشەکردنی جیۆئابووری و رێڕەوی بازرگانی نێوان هەردوو هەرێم دەبووژێنێتەوە. 

سێیەم، دروستبوونی قەوارەیەکی دانپێدانراوی فیدراڵی یان لامەرکەزی بۆ کورد لە سووریا، پێگەی جیۆپۆلیتیکی کورد لە تەواوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەهێزتر دەکات و قورسایی دیپلۆماسیی هەرێمی کوردستان لە بەغدا و ئاستی نێودەوڵەتیشدا زیاتر دەکات.

تێکچوونی دابەشبوونی تواناکان لە باکووری سووریا بە بێ رێککەوتنی دەستووری، هاوسەنگیی جیۆپۆلیتیکی لە سەرانسەری ناوچەکە بە زیانی پێگەی هەرێم دەگۆڕێت، لەوانە لەدەستدانی سەقامگیریی سنوورەکان و دروستبوونی شەپۆلی نوێی ئاوارەبوون، کە یەکەی بنەڕەتیی ئاسایشی نەتەوەیی هەرێمی کوردستان پێکدەهێنن. 

لە روانگەی ریالیزمی پێکهاتەیییەوە، هەرێمی کوردستان بەرژەوەندی لەوەدایە، کە کورد لە سووریا بتوانێت ببێت بە خاوەنی پێگەیەکی یاسایی و سەربازیی دانپێدانراو، کە لە رێگەی دیالۆگی سیاسیی هاوسەنگ و لەسەر بنەمای فیدراڵیزم یان مۆدێلی لامەرکەزیی بەهێز بەدەستبێت، نەك لە رێگەی رادەستکردنی بێ مەرج و توانەوە لە ناوەندی سیاسیی دیمەشقدا، تا بژاردەکانی هاوکاریی هەرێمایەتی و گەشەی ئابووری بۆ گشت ناوچەکە بە پارێزراوی بمێننەوە.

مانەوەی نەتەوەکان لە سیستەمێکی ئەنارکیدا، بەندە بە هاوسەنگکردنی عەقڵانیی لەنێوان پشت بەخۆ بەستن لە ناوخۆ و فیدراڵیزمی دەستووری، چونکە ئازادییەك سەرچاوەکەی لە رێککەوتنی ناچارییەوە بێت، تەنیا مۆڵەتێکە بەرەو ناوەندگەرایی نوێ.