لە کرماشان جووتیاران روویان لە چاندنی بادامی بەراو کردووە

کەرتی کشتوکاڵی کرماشان لە رۆژئاوای ئێران ناچاری کردووە روو لە بەکارهێنانی بژاردەی گونجاو لەگەڵ ژینگەی شاخاوی بکات. ئامار و راپۆرتە فەرمییەکان دەریدەخەن، ئەم پارێزگایە بەرەو فراوانکردنی باخەکانی بادامی بەراو هەنگاو دەنێت.

بەگوێرەی راپۆرتێکی ئاژانسی میهر بڵاوی کردووەتەوە، کەرتی کشتوکاڵ لە پارێزگای کرماشان بەهۆی گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا و سنوورداریی سەرچاوەکانی ئاو، ستراتیژێکی نوێی بۆ فراوانکردنی باخەکانی بادامی بەراو گرتووەتە بەر. ئامارە فەرمییەکان دەریدەخەن، ئەم جۆرە کشتوکاڵە وەک جێگرەوەیەکی گونجاو بۆ ئەو بەرهەمانە دەبینرێت کە پێویستیان بە بڕێکی زۆری ئاو هەیە.

فەرمانگەی کشتوکاڵی کرماشان رایگەیاند، رووبەری زەوییە چێنراوەکان بە داربادام گەیشتووەتە 5,500 هێکتار. چاوەڕوان دەکرێت بۆ وەرزی ئەمساڵ بەهۆی گونجاویی رێژەی بارانبارین و نەبوونی شەپۆلی ساردی کوشندە لە وەرزی گەشەدا، بەرهەمی پارێزگاکە 12 هەزار تەن تێپەڕێنێت.

رەحمان فەیزی قوربانی، بەڕێوەبەری بەشی باخداری لە فەرمانگەی کشتوکاڵی کرماشان گوتی: "لە پێنج ساڵی رابردوودا ستراتیژی ئێمە گۆڕاوە بۆ بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ئاو. ئێستا زیاتر لە 80%ـی باخە نوێیەکان بە سیستەمی بەراو خزمەت دەکرێن."

جووتیارانی ناوچەکانی رەوانسەر، دالاهۆ، جوانڕۆ، سەحنە، کەنگاوەر و دەوروبەری کرماشان بۆ دوورکەوتنەوە لە مەترسیی بەستنی چرۆکان لە وەرزی بەهاردا، پەنایان بۆ چاندنی جۆرە بازرگانییە دێرگوڵەکان بردووە. جۆرەکانی شاهرود 7، 12 و تۆنۆ لەو بەرهەمانەن کە بەرگرییان بەرامبەر سەرما زیاترە.

عیسا ئەرجی، پسپۆڕی زانستە باخدارییەکان لە زانکۆی رازی رایگەیاند، ژینگەی زاگرۆس کە بەرزاییەکەی لە نێوان 1,200 بۆ 2,000 مەتر لە ئاستی دەریاوەیە، شوێنێکی نموونەییە بۆ بادامی بەراو. ئەرجی روونیکردەوە: "بەرهەمی یەک هێکتار لە باخی بەراو نزیکەی 1,100 کیلۆگرامە، لە کاتێکدا لە باخی ئاودێریدا دەگاتە 2,200 کیلۆگرام."

سەرەڕای سەرکەوتنی لایەنی بەرهەمهێنان، کەرتی بادام لە کرماشان بەدەست کێشەی نەبوونی بەهای زیادکراوەوە گرفتارە. جووتیاران بەهۆی نەبوونی پیشەسازیی گۆڕین و کارگەی مۆدێرن، ناچارن بەرهەمەکانیان بە خاوی و بە نرخێکی هەرزان بە نێوەندگیرەکان بفرۆشن، کە ئەمەش داهاتی راستەقینە دەخاتە گیرفانی بازرگانەکان نەک جووتیاران.

پسپۆڕان هۆشداری دەدەن لە مەترسیی ئافاتەکان، بەتایبەت کەروێشکی ناوکی بادام و نەخۆشییە بەکتریاییەکان. ئەم دۆخە پێویستی بە بەرنامەیەکی یەکگرتووی پاراستن و تەکنیکی نوێی کۆکردنەوەی ئاوی باران هەیە.

شارەزایان بۆ چارەسەرکردنی گرفتەکان و گۆڕینی کرماشان بۆ ناوەندێکی جیهانیی بادام چەند پێشنیازێکیان خستووەتەڕوو، دامەزراندنی کۆمەڵەی هاوکاری جووتیاران بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتی نێوەندگیرەکان، دروستکردنی ژێرخانی پیشەسازی وەک کارگەی توێکڵکردن، جیاکردنەوەی لەیزەری و ساردکەرەوە، دروستکردنی مارکەیەکی بازرگانی تایبەت بە ناوی بادامی زاگرۆس و سوودوەرگرتن لە نزیکیی جوگرافی لەگەڵ بازاڕەکانی عێراق بۆ هەناردەکردنی بەرهەمەکان.

دۆخی کرماشان سەلمێنەری ئەوەیە کە تەنیا خۆگونجاندن لەگەڵ ژینگە بەس نییە. پێویستە کەرتی کشتوکاڵ لەگەڵ پیشەسازی و بازاڕکردنی مۆدێرن گرێ بدرێت تاوەکو ماندووبوونی جووتیاران نەبێتە قوربانی دەستی نێوەندگیرە بازرگانییەکان.