ئاژانسی وزەی ئەتۆم داوا لە ئێران دەکات بەپەلە رێگە بە گەڕانەوەی پشکنەرەکانی بدات
ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم (IAEA) لە نوێترین راپۆرتی خۆیدا داوای لە کۆماری ئیسلامیی ئێران کرد هەنگاوی کردەیی و قۆناخ بە قۆناخ بنێت تاوەکو رێگە بە پشکنەرانی نێودەوڵەتی بدرێت بگەڕێنەوە سەر دامەزراوە و بنکە سەرەکییە ئەتۆمییەکانی، جەختیشی کردەوە دەستڕاگەیشتن بەو بنکانە لەم کاتەدا کارێکی "چارەنووسساز و زۆر بەپەلەیە".
هەینی 13ی تشرینی دووەمی 2026، بە گوێرەی راپۆرتێکی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم کە ئاژانسی فرانس پرێس بڵاوی کردووەتەوە و بڕیارە هەفتەی داهاتوو لە کۆبوونەوەی دەستەی پارێزگارانی ئاژانسەکە تاوتوێ بکرێت، هاتووە؛ زۆر گرنگە بەبێ هیچ دواکەوتنێکی زیاتر پرۆسەی چاودێری و پشکنین لە نێو ئێراندا ئەنجام بدرێت.
بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسەکە هانی تاران دەدات کە رێکاری تەکنیکی و پلەبەپلە بگرێتەبەر بۆ رەخساندنی ئەو مەرجانەی رێگە بە گەڕانەوەی پشکنەران دەدەن، بە مەبەستی دروستکردنی کەشێکی لەبار بۆ بەهێزکردنی متمانە و زەمینەسازی بۆ رێککەوتنێکی فراوانتر.
پشکنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم، لە دوای لێدانە سەربازییەکانی حوزەیرانی 2025 بۆ سەر بنکە ئەتۆمییەکان و هەڵگیرسانی جەنگی ئەم دواییە، دەستیان بە دامەزراوە سەرەکییە ئەتۆمییەکانی ئێران نەگەیشتووە، جیا لە سەردانێکی کورت بۆ وێستگەی ئەتۆمیی بووشەهر لە مانگی ئەیلوولی رابردوودا.
لە راپۆرتەکەدا هۆشداری دراوە کە بەهۆی نەبوونی هاوکاریی پێویست، ئاژانسەکە ناتوانێت دڵنیایی بدات لەوەی ئایا کەرەستە و ماددە ئەتۆمییەکان لە ئێران لە رێڕەوی ئاشتییانەی خۆیان لانەدراون بۆ مەبەستی سەربازی؛ ئەم بێئاگاییەش بووەتە مایەی نیگەرانییەکی زۆر قووڵ لەسەر ئاستی جیهان لەبارەی بڵاوبوونەوە و پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی، کە پێویستە دەستبەجێ چارەسەر بکرێت.
بە گوێرەی خەمڵاندنەکانی ئاژانسەکە پێش دەستپێکردنی هێرشە سەربازییەکان، ئێران خاوەنی نزیکەی 440 کیلۆگرام یۆرانیۆمی پیتێنراو بووە بە رێژەی 60%، کە زۆر نزیکە لە ئاستی 90%ی پێویست بۆ بەرهەمهێنانی بۆمبی ئەتۆمی، بەڵام لە دوای لێدانە سەربازییەکانەوە چارەنووسی ئەو یەدەگە گەورەیە بە نادیاری ماوەتەوە.
لە مانگی ئەیلوولی رابردوودا، دەستەی پارێزگارانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم بەهۆی پابەندنەبوونی ئێران بە بەڵێنەکانی، دۆسیەی ئەتۆمیی تاران بۆ ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان بەرز کردەوە، کە ئەمەش یەکەم هەنگاوی لەو شێوەیە بوو لە ماوەی 20 ساڵی رابردوودا. سەرەڕای ئەم نیگەرانییانە، تاران هەمیشە هەوڵدان بۆ بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمی رەت کردووەتەوە و رایدەگەیەنێت بەرنامەکەی تەنیا بۆ مەبەستی مەدەنی و ئاشتییانەیە.