ترەمپ: لەگەڵ پووتین و شی جین پینگ باسی چەکی ناوەکی دەکەم
کۆشکی سپی رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە میانی کۆبوونەوەی هەفتەی داهاتووی لە چین لەگەڵ ڤلادیمیر پووتین، سەرۆکی رووسیا و شی جینپینگ، سەرۆکی چین، پرسی کەمکردنەوەی چەکی ناوەکی دەورووژێنێت.
ئەمڕۆ شەممە، 14ـی تشرینی دووەمی 2026، ئۆلیڤیا وێڵز، گوتەبێژی کۆشکی سپی بە رۆژنامەنووسان گوتی: "پرسی کەمکردنەوەی چەکی ناوەکی لە جیهاندا تاوتوێ دەکرێت، کە سەرۆک ترەمپ پێیوایە بڵاوبوونەوەی ئەو چەکانە زۆر مەترسیدارە".
گوتەبێژی کۆشکی سپی روونیکردەوە، کۆبوونەوەکە پێنجشەممەی داهاتوو لە چین بەڕێوەدەچێت.
پێداگریی بەردەوامی سەرۆکی ئەمریکا بۆ ئەوەی کۆبوونەوەی نێوان هەر سێ سەرۆکەکە تیشک بخاتە سەر کەمکردنەوەی چەکی ناوەکی، نیگەرانیی لای بەرپرسانی بەیژینگ دروستکردووە، لە کاتێکدا میوانداریی لووتکەیەک دەکات کە سەرنجی سەرەکی لەسەر دۆسیەکانی بازرگانی و ئابوورییە. هاوکات چین هەوڵەکانی بۆ تاوتوێکردنی چەکی ناوەکی لەگەڵ رووسیا و ئەمریکا رەتکردەوە، کە خاوەنی گەورەترین جبەخانەی ئەو چەکانەن لە جیهاندا.
پێشبینی دەکرێت پووتین، شی و ترەمپ لە پەراوێزی کۆڕبەندی هاریکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای هێمن (ئاپیک) لە شێنجین کۆببنەوە. دووشەممەی داهاتوو، ترەمپ بۆ گەشتێکی چوار رۆژە بەرەو ئاسیا بەڕێ دەکەوێت کە وێستگەیەکی لە فلیپینیش دەبێت.
بەرپرسێکی باڵای ئیدارەی ترەمپ لەبارەی دۆسیەی ناوەکییەوە گوتی: "پێشبینی ناکەین هیچ جۆرە رێککەوتنێک بەدەست بهێنین".
بەرپرسەکە گوتیشی: "ئەمە بابەتێکی سەختە بۆ چین، بەڵام پێمانوایە کاتی ئەوە هاتووە چین بێتە سەر مێزی گەورەکان و گفتوگۆی پێگەیشتووانە لەسەر بابەتە پێگەیشتووەکان بکات".
ئەو بەرپرسە روونیکردەوە: "ئەمە سەرەتایەکە بۆ ئەوەی هیوادارین لە داهاتوودا ببێتە گفتوگۆیەکی بەرهەمدار".
چین چەندین ساڵە دژی ئەوەیە راستەوخۆ لەگەڵ واشنتن لەسەر بەرنامە ناوەکییەکەی گفتوگۆ بکات، بەو پێیەی پێیوایە باشترە رووسیا و ئەمریکا بەهۆی گەورەیی جبەخانەکانیانەوە راستەوخۆ قسە بکەن. بەگوێرەی پەیمانگەی ستۆکهۆڵمی نێودەوڵەتی بۆ توێژینەوەکانی ئاشتی، مۆسکۆ خاوەنی زۆرترین ژمارەی کڵاوەی ناوەکییە و لە دوای ئەویش واشنتن و بەیژینگ دێن.
ئەمساڵ پەیماننامەی کەمکردنەوەی چەکی ستراتیژیی نوێ لەنێوان ئەمریکا و رووسیا کۆتایی هات. هاوکات هێشتا روون نییە ئایا مۆسکۆ یان بەیژینگ نیازیان هەیە لەگەڵ ترەمپ لەبارەی کەمکردنەوەی چەک بچنە ناو دانوستانەوە یاخود نا.
ئەو بەرپرسەی کۆشکی سپی راشیگەیاند، سەرۆکی ئەمریکا لە کۆبوونەوەکەدا شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران دەورووژێنێت، بەڵام پێشبینی ناکرێت باسی شەڕی رووسیا لە ئۆکرانیا بکات. هەروەها چاوەڕوان ناکرێت ترەمپ کۆبوونەوەیەکی دووقۆڵی لەگەڵ پووتین ساز بکات یان باسی دەستکەوتنی خزمەتگوزاریی پەیوەندیی ئاسمانی لە رێگەی کۆمپانیای سپەیس ئێکس-ی ئیلۆن ماسک بۆ ئۆکرانیا بکات.
بەگوێرەی ئەو بەرپرسە، ماسک لە گەشتەکەیدا بۆ چین هاوڕێیەتیی سەرۆکی ئەمریکا دەکات، بەڵام بەشداری لە کۆبوونەوە هاوبەشەکەی لەگەڵ شی و پووتین ناکات.
بەرپرسەکە گوتی: "لە ماوەی رابردوودا کۆبوونەوەی زۆرمان لەگەڵ روسەکان ئەنجامداوە، بەڵام چین بەشێکی کردەیی ئەو رێڕەوە نییە، بۆیە گونجاو نییە لەوێ گفتوگۆ لەسەر ئۆکرانیا بکرێت". هاوکات گوتیشی، پێشبینی ناکات ترەمپ لە میانی گەشتەکەیدا بۆ ئاسیا لەگەڵ کیم جۆنگ ئون، سەرۆکی کۆریای باکوور کۆببێتەوە.
بەگوێرەی ئەو بەرپرسانەی هەینیی رابردوو لێدوانیان داوە، ماسک وەک سەرۆکی کۆمپانیای سپەیس ئێکس و تێسلا، خاوەنی بەرژەوەندیی ئابووری و دۆسیەی ئاسایشی نیشتمانییە کە وای لێدەکات راوێژکارێکی گرنگ بێت بۆ سەرۆکی ئەمریکا.
ئەم سەردانە هاوکاتە لەگەڵ کاردانەوە بەرفراوانەکانی لەکارلادانی جێنسن هوانگ لە سەرۆکایەتیی کۆمپانیای ئێنڤیدیا بەهۆی پەیوەندییەکی دەرەوەی هاوسەرگیری لەگەڵ ئالیس هوانگ، کە بەرپرسانی ئەمریکی گومانی ئەوەیان هەیە بۆ چین سیخوڕیی کردبێت، سەرەڕای ئەوەی بەیژینگ ئەو تۆمەتانەی رەتکردەوە.
لەگەڵ ئەوەشدا، ترەمپ نیازی نییە لەو بارەیەوە رووبەڕووی سەرۆکی چین ببێتەوە، بەرپرسانی ئیدارەکەش پێشبینی ناکەن بەیژینگ هیچ رێوشوێنێکی تۆڵەسەندنەوە بەرامبەر بەو هەنگاوانەی واشنتن بگرێتە بەر کە بۆ رێگریکردن لە قاچاخچێتی یان بەکارهێنانی چیپی پێشکەوتووی کۆمپیوتەر گرتوونییەتییە بەر.
ئیدارەی ئەمریکا پێیوایە دۆخی کۆمپانیای ئێنڤیدیا نابێت هیچ کاریگەرییەکی لەسەر گەشتەکە هەبێت، چونکە واشنتن لەگەڵ وڵاتانی بیانی لەسەر چۆنییەتیی کۆنترۆڵکردنی هەناردەکردن دانوستان ناکات.