نیترات آمونیوم تاکنون جان هزاران نفر را گرفته است

اربیل(کُردستان۲۴)- مقامات لبنان می‌گویند عامل انفجارهای بیروت حادثه در انبار نیترات آمونیوم بوده است. این ترکیب شیمیایی بسیار خطرناک است و تاکنون حوادث بسیاری را رقم‌زده است. هنوز روشن نیست چرا ۲۷۵۰ تن از آن در بندر بیروت انباره شده بوده است.

نیترات آمونیوم (NH4NO3) ماده‌ی جامد، بی‌رنگ و کریستال مانندی است که از ترکیب آمونیاک و اسید نیتریک تشکیل شده است. این ترکیب به‌راحتی در آب حل می‌شود. کریستال‌های این ماده حتی به دمای اتاق هم واکنش نشان می‌دهند.

نیترات آمونیوم عمدتاً به‌عنوان کود مورداستفاده قرار می‌گیرد. این ماده حاوی مقدار زیادی ازت شیمیایی نیتروژن است که عنصری مغذی و تعیین‌کننده برای رشد گیاهان است. چنین کودهایی از قرن نوزدهم در کشاورزی برای تولید محصول بهتر مورداستفاده قرار می‌گیرند.

اغلب کودهای معدنی غیرآلی قدرت اشتعال بالایی دارند یا قابل‌انفجار هستند. به همین دلیل از این کودها همراه با ترکیبات مقاوم برابر آتش مانند آهک استفاده می‌شود.

نگهداری نادرست نیترات آمونیوم می‌تواند موجب گرم شدن آن و بروز حریق شود. درجه‌ی حرارت این ماده حتی زمانی که مقادیر بسیاری زیادی از آن در یک مکان انبارشده باشد هم بالا می‌رود.

در حرارت بالاتر از  ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد نیترات آمونیوم به اکسید نیتروژن و آب تجزیه می‌شود. حرارت دادن این ماده، فرآیند تبدیل آن به فرآورده‌های گازی ازت، اکسیژن و بخارآب را تسریع و آن را انفجاری می‌کند. این ماده باید از منابع گرما یا آتش دور نگهداری شود.

از نیترات آمونیوم برای تهیه مواد منفجره هم استفاده می‌شود. تا جنگ جهانی دوم این ترکیب کاربرد زیادی داشت. به‌عنوان مثال مین‌های دریایی و کلاهک‌های اژدرهای نیروی دریایی آلمان حاوی نیترات آمونیوم بود.

از این ترکیب  در ساخت موشک‌هایی که سفینه‌های فضایی را حمل می‌کنند یا کاربردهای نظامی دارند، استفاده می‌شود.

چندی پیش ۱۷۳ نفر در پی چند انفجار ناشی از نیترات آمونیوم، در بندر تیانجین چین جان خود را از دست دادند.

در کارخانجات تولید کود نیز بارها انفجارهای تصادفی رخ‌داده است. سال ۲۰۰۱ میلادی سالن یک کارخانه در تولوز فرانسه منفجر شد و ۳۱ نفر را به کام مرگ کشید.

سال ۱۹۲۱ میلادی در بندر لودویک‌هافن آلمان انفجار نیترات آمونیوم در یک شرکت تولید محصولات شیمیایی بیش از ۵۰۰ کشته بر جای گذاشت.

سال ۱۹۴۷ هم یک محموله ۲۳۰۰ تنی نیترات آمونیوم در یک کشتی فرانسوی منفجر شد و حدود ۶۰۰ نفر را به کام مرگ کشید.

عاملان حملات تروریستی هم از این ماده برای تهیه مواد منفجره استفاده می‌کنند. آندرس برویوی نروژی سال ۲۰۱۱ از این ماده برای بمب‌گذاری در اسلو استفاده کرده بود. تیموتی مک‌وی هم سال ۱۹۹۵از این ماده شیمیایی برای منفجر کردن یک ساختمان اداری در شهر اوکلاهما استفاده کره بود.

بعدازاین حمله قوانین نگهداری نیترات آمونیوم در اوکلاهما به‌مراتب سخت‌تر شد. برای مثال بخش‌هایی از تأسیسات شیمیایی که ۹۰۰ کیلوگرم (زیر یک تن) نیترات آمونیوم انبار کردند، مرتب بازرسی می‌شود.

منبع: دویچه‌وله

/ا.م