تنفس عمیق در کوردستان؛ کاهش ۱.۱ میلیون تنی دیاکسید کربن
توجه به محیط زیست، یکی از پایههای اصلی برنامهها و پروژههای کابینه نهم دولت اقلیم کوردستان عراق است. دولت اقلیم با وجود موانع و بحرانهای مالی ایجاد شده از سوی بغداد، توانسته است با توسعه فضاهای سبز و اجرای پروژه روشنایی (رووناکی)، میزان انتشار گاز دیاکسید کربن در هوای کوردستان را حدود ۱.۱ میلیون تون کاهش دهد و شهرهای این منطقه را از فهرست شهرهای آلوده جهان خارج کند.
کابینه نهم دولت اقلیم کوردستان، راهبردی چندبعدی را برای حفاظت از محیط زیست، بهبود کیفیت هوا و افزایش سرانه فضای سبز در پیش گرفته است. بر اساس آخرین آمار و گزارشها، وضعیت محیط زیست اقلیم کوردستان در یک مرحله گذار مثبت قرار دارد و نرخ فضای سبز در آن با رشد چشمگیری همراه بوده است.
وضعیت فضای سبز در شهرهای اقلیم کوردستان
دکتر "صنعان عبدالله"، سخنگوی سازمان محیط زیست اقلیم کوردستان در گفتگوی اختصاصی با وبسایت "کوردستان۲۴" اعلام کرد: نرخ کلی فضای سبز در اقلیم کوردستان به ۲۰ درصد رسیده است؛ اما در شهر اربیل با تکمیل کمربند سبز، کاشتن نهال و احداث پارکها و بوستانهای جدید، این میزان به بالای ۲۵ درصد افزایش خواهد یافت.
سخنگوی سازمان محیط زیست درباره وضعیت فضای سبز در شهر سلیمانی افزود، "اگرچه هیچ آمار و اطلاعات رسمی در این زمینه به سازمان ما ارائه نشده است، اما بر اساس گزارشهای محلی، نرخ فضای سبز در این شهر بین ۲۲ تا ۲۳ درصد تخمین زده میشود.
وی، همچنین خاطرنشان کرد که شهر دهوک پیش از این نیز از طبیعت و فضای سبز مناسبی برخوردار بوده، اما با اجرای پروژههای توسعهای، این میزان گسترش یافته و اکنون نرخ فضای سبز این شهر بین ۲۰ تا ۲۲ درصد است.
صنعان عبدالله، در درباره وضعیت فضای سبز در شهر حلبچه به کوردستان۲۴ گفت: نرخ فضای سبز در حلبچه در حال حاضر کمتر از ۲۰ درصد است.
تغییر در شاخص جهانی کیفیت هوا (IQAir)
صنعان عبدالله اعلام کرد: در پی اجرای "پروژه روشنایی" و اعمال ضوابط و دستورالعملهای جدید بر پروژهها، شاخص کیفیت هوای شهرها به طور چشمگیری بهبود یافته است. وی، در این باره گفت: بررسیها نشان میدهد که همزمان با ارتقای کیفیت هوای شهرها، میزان انتشار گازهای آلاینده و ذرات معلق (PM) در هوا نیز کاهش یافته است.
وی در ادامه افزود: شهر اربیل به طور کامل از فهرست شهرهای آلوده خارج شده و در حال حاضر کیفیت هوای این شهر در وضعیت "سالم" و "متوسط" قرار دارد؛ به این معنا که شاخص کیفیت هوا به زیر عدد ۵۰ رسیده است.
عبدالله همچنین تصریح کرد: این دستاورد مستقیماً به پروژه روشنایی مرتبط است؛ چرا که ضوابط و معیارهای زیستمحیطی اعمالشده از سوی نهادهای ذیربط بر کارخانهها، واحدهای صنعتی و پالایشگاهها، موجب پاکسازی و بهبود کیفیت هوای شهرها، به ویژه شهر اربیل شده است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود یادآور شد: در کابینه نهم دولت اقلیم کوردستان، تلاش کردیم تا ایستگاه سنجش کیفیت هوا را در شهر اربیل مستقر کنیم. این اقدام خدمت بزرگی به شهر اربیل و شهروندان آن محسوب میشود، چرا که از این طریق میتوان مشکلات و چالشهای زیستمحیطی مربوط به اتمسفر را شناسایی و برای حل آنها اقدام کرد.
پروژه روشنایی و جهش کیفی در شاخصهای هوا
سخنگوی سازمان حفاظت از محیط زیست اقلیم کوردستان با اشاره به اینکه کیفیت هوای شهرها پس از اجرای "پروژه روشنایی" بهبود یافته است، اظهار داشت: تا پایان سال ۲۰۲۶، فعالیت ۷ هزار ژنراتور برق محلی متوقف (خاموش) خواهد شد که این اقدام روند پاکسازی و بهبود کیفیت هوای شهرها را شتاب بیشتری خواهد بخشید.
گزارشها حاکی از آن است که تنها با خاموش شدن ۲ هزار و ۵۰۰ ژنراتور، هوای منطقه به طور ملموسی پاکتر شده است؛ اربیل که پیش از این در فهرست شهرهایی با هوای آلوده قرار داشت، اکنون کاملاً از این لیست خارج شده است.
بر اساس گزارش کمیته پروژه روشنایی، متوقف کردن فعالیت ژنراتورهای محلی در محلات شهری، تاثیر بسزایی داشته و موجب کاهش سالانه نزدیک به ۱.۱ میلیون تن گاز دیاکسید کربن در آسمان کوردستان شده است.
اهمیت کابینه نهم در درختکاری و توسعه فضاهای سبز
صنعان عبدالله، درباره نهضت درختکاری و توسعه پارکها اظهار داشت: در کابینه نهم، کارزار کاشت نهال و احداث باغها و پارکها به طور مستمر ادامه داشته که این امر منجر به افزایش چشمگیر سرانه فضای سبز شده است. دولت در کابینه نهم اهمیت ویژهای برای توسعه فضاهای سبز قائل شده است؛ به طوری که اگر مقایسهای میان وضعیت فعلی و گذشته انجام دهیم، شاهد رشد ۵ تا ۶ درصدی سرانه فضای سبز هستیم. امیدواریم اجرای این پروژهها که در راستای خدمت به محیط زیست اقلیم کوردستان است، همواره تداوم یابد.
برخورد قاطع با پالایشگاههای غیرمجاز
سخنگوی اداره محیط زیست اقلیم کوردستان فاش کرد که در حال حاضر تنها سه پالایشگاه رسمی و قانونی در حال فعالیت هستند. وی افزود: در مدت گذشته، ۸۵ پالایشگاه غیرمجاز پلمب و تعطیل شدهاند. همچنین در استان دهوک نیز اکثریت قریب به اتفاق پالایشگاهها که تعداد آنها به حدود ۱۴ واحد میرسید، تعطیل شدهاند.
این اقدامات متعاقب دستور صریح نخستوزیر و نهادهای ذیربط دولتی برای الزام پالایشگاهها به رعایت ضوابط و دستورالعملهای زیستمحیطی صورت گرفته است. بر همین اساس، پالایشگاههای فاقد زیرساختهای لازم و واحدهایی که عامل اصلی آلودگی هوا بودند، تعطیل شدند. واحدهای باقیمانده نیز موظفند وضعیت خود را با استانداردهای زیستمحیطی تطبیق دهند.
وی در ادامه اشاره کرد: این واحدها از منابع اصلی آلاینده محیط زیست بودند که بخش اعظم آنها تعطیل شدهاند. آن دسته از پالایشگاههایی که همچنان فعال هستند نیز باید پروتکلهای سختگیرانه زیستمحیطی را اجرا کنند؛ اقداماتی نظیر: نصب فیلترهای تصفیه هوا، راهاندازی سیستمهای تصفیه فاضلاب صنعتی، مدیریت و بازیافت پسماندها، توسعه فضای سبز در محوطه پالایشگاه، ایجاد آزمایشگاههای تخصصی و تأمین سایر ملزومات زیستمحیطی.
رویکرد ویژه دولت به فناوریهای نوین و دوستدار محیط زیست
راهبرد جدید دولت اقلیم کوردستان تنها به جریمه و تعطیلی واحدهای آلاینده محدود نشده، بلکه رویکرد خود را به سمت واردات و بهکارگیری فناوریهای نوین سوق داده است. در حال حاضر، دولت حمایت تمامعیاری از واردات و استفاده از خودروهای دوستدار محیط زیست (برقی و هیبریدی) به عمل میآورد تا از این طریق، میزان انتشار گازهای آلاینده و مضر ناشی از بخش حملونقل را کاهش دهد.
این مقام مسئول در سازمان محیط زیست اقلیم کوردستان تأکید کرد: حفاظت از ارکان اصلی محیط زیست (آب، خاک و هوا) نیازمند یک همکاری دوجانبه است. شهروندان، صاحبان مشاغل و سرمایهگذاران باید پا به پای دولت، خود را با دستورالعملهای زیستمحیطی وفق دهند تا تضمین شود که هر پروژه اقتصادی یا عمرانی در آینده، پروژهای کاملاً سازگار با محیط زیست خواهد بود.
محیط زیست در کارنامه کابینه نهم اقلیم کوردستان
در آغاز به کار کابینه نهم دولت اقلیم کوردستان در ژوئیه ۲۰۱۹، جایگاه و اهمیت محیط زیست در برنامههای این کابینه با یک شعار کلیدی تبیین شد: "محیط زیست کوردستان، بزرگترین سرمایه این اقلیم است".
بر این اساس، تمامی نهادهای دولتی موظف شدند توجه ویژهای به مسائل زیستمحیطی داشته باشند و در جهت کاهش مخاطرات پیشرو گام بردارند.
اقدامات عملی برای حفاظت و بهبود محیط زیست
به منظور ارزیابی وضعیت آبوهوا، توسعه فضای سبز و احیای خاک کوردستان، اقدامات راهبردی زیر به مرحله اجرا درآمده است:
- سنجش کیفیت هوا: راهاندازی ۴ ایستگاه تخصصی برای پایش و ارزیابی کیفیت هوا.
- حفاظت از جنگلها: ایجاد ۳۴ میلیون مترمربع آتشبُر جهت پیشگیری از آتشسوزی در اراضی جنگلی.
- پاکسازی خاک: پاکسازی ۱۱.۴ میلیون مترمربع از اراضی اقلیم کوردستان از لوث مینهای زمینکوب.
- الزامات قانونی پروژهها: ملزم ساختن پروژههای صنعتی و مسکونی به تخصیص حداقل ۲۵ درصد از مساحت خود به فضای سبز.
پروژه بزرگ کمربند سبز اربیل
در تاریخ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کوردستان، نخستین نهال پروژه استراتژیک "کمربند سبز اربیل" را کاشت. این طرح کلان زیستمحیطی به عرض ۲ کیلومتر و طول ۷۸ کیلومتر، به صورت حلقوی در حومه بزرگراه ۱۵۰ متری اربیل اجرا میشود.
مشخصات و دستاوردهای اصلی این پروژه عبارتند از: کاشت ۷ میلیون اصله درخت زیتون و پسته، احداث ۱۰ حوضچه و بند خاکی برای ذخیرهسازی آب، کاهش سالانه ۱۴۰ تا ۲۱۰ هزار تن گاز دیاکسید کربن در منطقه.
اهداف اصلی پروژه کمربند سبز اربیل:
- کاهش دمای شهر: کاهش اثرات پدیده "جزایر حرارتی شهری" و بهبود شرایط آبوهوایی در داخل محیطهای شهری.
- بهبود کیفیت هوا: جذب گازهای آلاینده نظیر دیاکسید کربن و اکسیدهای نیتروژن، همچنین تصفیه و حذف ذرات معلق در هوا.
- ارتقای سلامت عمومی و کیفیت زندگی: تأمین فضاهای سبز کافی برای فعالیتهای ورزشی و تفریحی و کاهش بیماریهای ناشی از آلودگی محیط زیست.
- حفاظت از اکوسیستمها (زیستبومها): مشارکت در مقابله با پدیده بیابانزدایی، تثبیت خاک، حفظ پوشش گیاهی و تقویت تنوع زیستی در منطقه.
- پشتیبانی از اقتصاد محلی: ایجاد فرصتهای شغلی پایدار در زمینههای کشاورزی، نگهداری، بازسازی و بازاریابی.
- ایجاد فرصت در بازارهای کربن: بر اساس برآوردها، این پروژه پتانسیل کاهش سالانه ۱۴۰,۰۰۰ تا ۲۱۰,۰۰۰ تن دیاکسید کربن را دارد که میتواند درآمد سالانه فرضی بین ۱.۱۲ میلیون تا ۲.۵۲ میلیون دلار آمریکا را به همراه داشته باشد.