راهآهن حجاز؛ پروژه ترکیه برای شاهراه جدید خاورمیانه
وزیر حملونقل و زیرساخت ترکیه فاش کرد که این کشور در حال رایزنی و جلب همکاری عربستان سعودی برای فعالسازی مجدد خطآهن تاریخی "حجاز" و امتداد آن تا پادشاهی عمان است.
به گزارش رسانهها، عبدالقادر اورالاوغلو، وزیر حملونقل و زیرساخت ترکیه اعلام کرد که آنکارا چشماندازی جدی برای احیای راهآهن حجاز به عنوان یک خط ترانزیتی مدرن دارد تا به طور همزمان برای مقاصد گردشگری و حملونقل کالا و مسافر مورد استفاده قرار گیرد.
وزیر حملونقل ترکیه با اشاره به احتمال بازگشایی مجدد آن بخش از خطآهن که میان دمشق (پایتخت سوریه) و امان (پایتخت اردن) قرار دارد، گفت: در فاز نخست پروژه راهآهن نوین حجاز، خطی را از ترکیه به حلب متصل خواهیم کرد؛ این در حالی است که مسیر قدیمی حلب-دمشق-اردن در حال حاضر آماده بهرهبرداری است.
وی، در ادامه افزود که گفتوگوها با طرف سعودی به طور مستمر ادامه دارد و هدف نهایی این طرح، امتداد این خط ریلی تا پادشاهی عمان و اتصال آن به اقیانوس هند است. این اقدام با هدف یافتن یک جایگزین راهبردی و امن برای تنگه هرمز صورت میگیرد.
این تلاشهای آنکارا در حالی صورت میگیرد که تنشها در تنگه هرمز روز به روز در حال افزایش است. همزمان، تحریمهای دریایی ایالات متحده علیه بنادر ایران و اقدام تهران در انسداد این تنگه، روند انتقال انرژی، کالا و محمولههای تجاری را مختل کرده و موجب افزایش چشمگیر قیمتها در بازارهای جهانی شده است.
تاریخچه راهآهن حجاز
این خط آهن به فرمان سلطان عبدالحمید دوم (پادشاه عثمانی) در حدفاصل سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۰۸ میلادی احداث شد.
هدف نخست، تسهیل سفر زائران حج از استانبول و دمشق به شهرهای مقدس مکه و مدینه بود تا جایگزین سفرهای طاقتفرسای چند ماهه با کاروانهای شتر در دل بیابان شود. هدف دوم نیز ابعاد نظامی و سیاسی داشت که راستای تقویت هژمونی عثمانی در منطقه و جابهجایی سریع نیروهای نظامی طراحی شده بود.
در جریان جنگ جهانی اول (۱۹۱۸-۱۹۱۴)، این خط آهن به منظور زمینگیر کردن ارتش عثمانی، هدف حملات شدید قرار گرفت؛ به ویژه از سوی نیروهای عرب به رهبری "لورنس عربستان" و با حمایت بریتانیا. از آن زمان به بعد، بخش اعظم این مسیر ریلی از کار افتاد و به دلیل فروپاشی منطقه و تقسیم آن به چندین کشور مجزا، هرگز به طور کامل بازسازی نشد.
ابعاد راهبردی و اقتصادی پروژه جدید
احیا و توسعه این خط ریلی و امتداد آن تا کشور عمان، صرفاً یک پروژه گردشگری یا تاریخی به شمار نمیرود، بلکه به دلایل زیر زمینهساز تحولی شرف در نقشه تجاری جهان خواهد بود.
تنگه هرمز همواره تحت تأثیر تنشها و خطر انسداد است. اتصال این خط آهن به عمان (که مشرف به دریای عرب و اقیانوس هند است)، یک مسیر خشکی امن را برای صادرات نفت و کالا، بدون نیاز به عبور از این گذرگاه پرمخاطره فراهم میسازد.
با اجرای این طرح، ترکیه به پل ارتباطی تجارت میان اروپا و کشورهای حوزه خلیج (عربستان، اردن، سوریه و عمان) تبدیل خواهد شد. این امر زمان و هزینههای ترانزیت کالا را به شدت کاهش میدهد.
این خط ریلی علاوه بر کارکرد تجاری، در حوزه گردشگری عمومی و مذهبی نیز به کار گرفته خواهد شد که میتواند منبع درآمد سرشاری برای تمامی کشورهای واقع در مسیر این پروژه باشد.
چالشهای پیشروی پروژه
بهرغم چشمانداز روشن این طرح، اجرای عملیاتی آن روی زمین با چالشهای بزرگی مواجه است:
این خط آهن باید از شهرهای حلب و دمشق عبور کند. در حال حاضر، بیثباتی سیاسی و زیرساختهای ویرانشده سوریه در پی جنگ داخلی، بزرگترین مانع در این مسیر محسوب میشود.
همچنین مدرنسازی این خط ریلی به گونهای که ظرفیت پذیرش قطارهای سریعالسیر و قطارهای باری سنگین را داشته باشد، نیازمند صدها میلیارد دلار سرمایهگذاری است؛ در این بخش، نقش تأمین مالی عربستان سعودی بسیار حیاتی خواهد بود.
از سوی دیگر، جلب رضایت و ایجاد هماهنگی سیاسی میان پنج کشور مختلف (ترکیه، سوریه، اردن، عربستان سعودی و عمان) کار آسانی نیست؛ بهویژه با توجه به نقشآفرینی و نفوذ سایر قدرتهای منطقهای.