رونق شالیکاری در استان دهوک؛ گام راهبردی اقلیم کوردستان برای خودکفایی و صادرات برنج

با بهبود زیرساخت‌های آبرسانی و افزایش چشمگیر بارش‌ها، سطح زیر کشت برنج در استان دهوک به بیش از ۳۲ هزار دُنُم(هر دُنُم معادل ٢٥٠٠متر مربع) رسید که زمینه‌ی تقویت امنیت غذایی و توسعه‌ی صادرات محصولات بومی را فراهم می‌کند.

بارش‌های مناسب سال زراعی جاری در کنار توسعه‌ی کانال‌های آبرسانی مدرن و ارتقای امنیت در مناطق مرزی، زمینه‌ی بازگشت گسترده‌ی کشاورزان به مزارع شالی در استان دهوک را فراهم کرده است. دامنه‌های سرسبز و پلکانی کوهستان‌های شمال اقلیم کوردستان، این روزها شاهد احیای مزارعی است که سال‌ها به دلیل چالش‌های کم‌آبی و تنش‌های مرزی متروکه مانده بودند. این خیزش دوباره در شهرستان‌های آمیدی و آکره، علاوه بر دگرگونی سیمای روستاهای کوهستانی، بسترساز تحولی نوین در مسیر رونق معیشت محلی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی شده است.

توسعه‌ی زیرساخت‌ها؛ پیشران احیای مزارع در آمیدی

توسعه‌ی پایدار بخش کشاورزی و مدیریت منابع آب، از اولویت‌های محوری دولت اقلیم کوردستان برای عبور از اقتصاد تک‌محصولی به شمار می‌رود. هکار حمید رشید، مدیر اداره‌ی کشاورزی شهرستان آمیدی، در تشریح جزئیات برنامه‌های حمایتی اعلام کرد که احداث کانال‌های بتنی مدرن و سازماندهی بهینه‌ی چشمه‌های آب کوهستانی، انگیزه‌ی شالیکاران را برای بازگشت به زمین‌های آبا و اجدادی دوچندان کرده است. به گفته‌ی وی، پایداری منابع آب و حمایت‌های فنی، نقشی راهبردی در رونق اشتغال بومی و احیای مزارع رهاشده ایفا می‌کند. این اقدامات زیرساختی توانسته است مزارع کوهستانی را به چرخه‌ی تولید انبوه بازگردانده و اشتغال پایداری برای صدها خانوار روستایی ایجاد کند.

بارش‌های بهاری و بازگشت امید به شالیکاران گوهریزه

روستای کوهستانی گوهریزه در بخش دیرلوک از توابع شهرستان آمیدی، یکی از مستعدترین کانون‌های کشت برنج و کنجد در این منطقه است. محمد صالح، از کشاورزان باسابقه روستای گوهریزه، با ابراز خرسندی از وضعیت جاری اشاره کرد که بارش‌های بسیار مناسب برف و باران در فصل‌های گذشته، چشمه‌های محلی را به شدت پرآب کرده است. وی با تأکید بر اینکه فراوانی آب در سال زراعی جاری یعنی سال ۲۰۲۶ (۱۴۰۵) موجب گسترش سطح زیر کشت شده است، افزود که آرامش نسبی در مرزها و رفع محدودیت‌های رفت‌وآمد نیز روند بازگشت ساکنان به اراضی دورافتاده را سرعت بخشیده است.

ارقام بومی "ریتک" و "شش‌ماهه" در مسیر بازارهای داخلی

علاوه بر منابع آبی پایدار، عطر و طعم متمایز برنج‌های بومی اقلیم کوردستان جایگاه ویژه‌ای در سفره‌های مردم منطقه دارد. احمد گوهرزی، از شالیکاران فعال منطقه آمیدی، با تشریح ارقام در دست کشت توضیح داد که کشاورزان عمدتاً بر روی گونه‌های محلی نظیر برنج "ریتک" و "شش‌ماهه" تمرکز کرده‌اند. این ارقام در کنار گونه‌های "تحالف" و "کاساندیتا" به دلیل کیفیت پخت عالی و سازگاری با اقلیم سرد کوهستانی، با استقبال گسترده‌ی مصرف‌کنندگان روبرو هستند. وی معتقد است در صورت دریافت تسهیلات بیشتر و نوسازی سیستم‌های توزیع آب، ظرفیت تأمین نیاز داخلی و ارسال محصول به سایر استان‌های عراق به‌طور کامل وجود دارد.

پیشتازی استان دهوک در تولید و هموارسازی مسیر صادرات

آمارهای رسمی وزارت کشاورزی و منابع آب اقلیم کوردستان نشان می‌دهد که پهنه‌ی شالیکاری استان دهوک در سال‌های اخیر رشد جهشی داشته است. سطح زیر کشت برنج در این استان از ۱۱ هزار و ۷۲۶ دُنُم (معادل ٢هزار و ٩٣١هکتار و٥٠٠متر مربع) در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) به نزدیک ۲۱ هزار دُنُم در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) افزایش یافت و در سال زراعی ۲۰۲۶ (۱۴۰۵) به رکورد بی‌سابقه‌ی بیش از ۳۲ هزار دُنُم (٨هزار هکتار) رسیده است.

این جهش تولید، گامی استوار در راستای طرح بزرگ "ابتکار صادرات کشاورزی کوردستان" (KAEI) محسوب می‌شود که در سال ۲۰۲۲ (۱۴۰۱) با هدف توسعه‌ی بازارهای بین‌المللی پایه‌گذاری شد. در قالب این طرح راهبردی، پیش از این محصولاتی نظیر انار، عسل و برنج ممتاز آکره به کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس و اروپا صادر شده‌اند. اکنون با افزایش حجم تولید در مناطقی مانند آمیدی، آکره، شیخان و بردرش، اقلیم کوردستان در تلاش است تا سهم تولیدات داخلی را در بازار بزرگ برنج منطقه ارتقا داده و بستر صادرات پایدار برنج باکیفیت کورد را به اقصی نقاط جهان فراهم سازد.