مسرور بارزانی؛ پایهگذار نگاه راهبردی به حفظ حقوق و هویت مؤلفهها
وزیر اقلیم کوردستان در امور مؤلفههای قومی اعلام کرد که پیروان ادیان و قومیتهای مختلف در اقلیم کوردستان، با افتخار به فعالیتها و پروژههای کابینه نهم دولت مینگرند. وی، تأکید کرد که این کابینه در تمامی زمینههای خدماتی، دیپلماتیک و همزیستی مسالمتآمیز، تحولی بزرگ و بنیادین در پرونده مؤلفههای اقلیم به وجود آورده است.
"آیدن معروف"، وزیر اقلیم کوردستان در امور مؤلفهها روز شنبه، ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۰ تیر ۱۴۰۵) در گفتگوی اختصاصی با "کوردستان ۲۴" اشاره کرد که مؤلفههای مختلف کوردستان به اقدامات دولت افتخار میکنند. وی، در این باره گفت: کابینه نهم در تمامی بخشها به شکلی عادلانه به مؤلفههای قومی و پیروان ادیان مختلف خدمت کرده است و اقدامات آن مورد توجه، اهمیت و احترام همگان قرار دارد.
وزیر امور مؤلفهها با اشاره به اهمیت تصمیمات سیاسی نخستوزیر اظهار داشت: تعیین یک وزیر ویژه برای پیگیری امور مؤلفهها برای نخستین بار در تاریخ دولت اقلیم کوردستان، تصمیمی بسیار مهم، کلیدی و شجاعانه از سوی مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم بود.
آیدن معروف در پایان تصریح کرد: این گام، نشاندهنده دیدگاه وسیع و راهبردی نخستوزیر برای تثبیت اصول همزیستی مسالمتآمیز و حفظ حقوق تمامی مؤلفههاست؛ رویکردی که سبب شده در این کابینه، همه جریانها و گروهها به عنوان یک تیم واحد برای پیشبرد پروژههای خدماتی و تقویت جایگاه اقلیم کوردستان تلاش کنند.
در کابینه نهم (دولت کنونی)، اقلیتها دو وزیر در اختیار دارند؛ وزارت حملونقل و ارتباطات توسط اقلیت مسیحی اداره میشود و "آیدن معروف" از جامعه ترکمانها، وزارت اقلیم در امور مؤلفهها را بر عهده دارد. در بخش اداری و خدماترسانی نیز، مسرور بارزانی نخستوزیر اقلیم کوردستان، با هدف ارتقای سطح خدماترسانی به شهروندان، بخش "عنکاوه" در اربیل را که دارای اکثریتی مسیحی است، به شهرستان ارتقا داد.
بخش آموزش، فرهنگ و نهادها
دولت اقلیم کوردستان توجه ویژهای به تضمین حق آموزش به زبان مادری برای مؤلفهها دارد؛ در همین راستا، وزارت آموزش و پرورش مدیریتهای ویژهای را برای آموزش زبانهای ترکمانی و سریانی تاسیس کرده است. بخش آموزش ترکمانی در حال حاضر دارای ۱۹ مدرسه است که ۱,۹۹۵ دانشآموز در آنها توسط ۲۸۵ معلم و کارمند آموزش میبینند.
در بخش آموزش سریانی نیز ۵۰ مدرسه با ۶,۶۹۰ دانشآموز فعال است که زیر نظر ۶۳۴ معلم و کارمند اداره میشوند. علاوه بر این، ۲۴,۳۶۹ دانشآموز نیز به زبان کوردی ایزدی تحصیل میکنن. بخش آموزش عالی نیز، دانشگاه کاتولیک اربیل وابسته به کلیسای کلدانی کاتولیک که مجوز خود را از دولت اقلیم دریافت کرده، یکی از نهادهای آکادمیک است که شمار زیادی از دانشجویان مسیحی و ایزدی را به خود جذب میکند.
در حوزه فرهنگی و اداری، وزارت فرهنگ و جوانان از طریق "مدیریت کل فرهنگ و هنر ترکمانی" و "مدیریت کل فرهنگ و هنر سریانی" از این حقوق پشتیبانی میکند. همچنین وزارت اوقاف و امور دینی دارای یک "مدیریت همزیستی دینی" است که ادیان و مذاهب مختلف (مسیحی، ایزدی، بهایی، صابئین مندایی، کاکایی، زرتشتی و یهودی) را نمایندگی میکند. در کنار آن، دو مدیریت کل ویژه امور مسیحیان و امور ایزدیها برای نظارت بر معابد و مدیریت امور داخلی این ادیان فعالیت دارند.
توزیع جغرافیایی اماکن عبادی
میراث مذهبی در اقلیم کوردستان در میان هزاران مسجد، کلیسا، معبد و زیارتگاه تاریخی توزیع شده است:
مساجد: اقلیم کوردستان دارای ۶,۲۲۴ مسجد است که از این میان، ۴۵۴ مسجد در دوران کابینه نهم ساخته شده و ۲۵۰ مسجد دیگر بازسازی شدهاند.
اماکن مسیحی: شمار اماکن مسیحی در اقلیم به ۲۷۳ کلیسا، زیارتگاه و معبد میرسد که متعلق به ۱۴ فرقه مسیحیِ به رسمیت شناختهشده است. توزیع جغرافیایی این اماکن شامل ۳۹ کلیسا، ۷ دير و ۲۳ زیارتگاه در اربیل (مجموعاً ۶۹ مکان)، ۵ کلیسا و یک دیر در سلیمانیه (مجموعاً ۶ مکان) و ۱۰۷ کلیسا، ۲ دیر و ۵۳ زیارتگاه در دهوک (مجموعاً ۱۶۲ مکان) است؛ به این ترتیب مجموع کلیساها ۱۵۱، دیرها ۱۰ و زیارتگاههای مذهبی ۷۶ مورد است. در دوره پس از سال ۲۰۰۵، حدود ۲۰ کلیسای جدید احداث و ۷۰ درصد کلیساهای موجود مرمت شدهاند. همچنین سه کلیسای جدید نیز در دوره کابینه نهم بنا شده است.
اماکن ایزدی: صدها اثر و زیارتگاه ایزدی در اقلیم و مناطق نینوا وجود دارد که مجموع اماکن ثبتشده آنها ۳۲۵ مورد شامل ۱۸۳ زیارتگاه و ۱۴۲ اثر مذهبی است.
توزیع این اماکن به این شرح است: منطقه القوش ۱۱۹ مکان (۶۹ زیارتگاه و ۵۰ اثر)، شیخان ۹۵ مکان (۵۳ زیارتگاه و ۴۲ اثر)، سنجار ۳۳ مکان (۲۷ زیارتگاه و ۶ اثر)، بعشیقه و بحزانی ۳۲ مکان (۲۱ زیارتگاه و ۱۱ اثر)، شاریا ۲۹ مکان (۶ زیارتگاه و ۲۳ اثر)، خانک ۱۴ مکان (۵ زیارتگاه و ۹ اثر) و دیربون ۳ مکان (۲ زیارتگاه و یک اثر).
معبد تاریخی "لالش" نیز سالانه حدود ۲۰۰ هزار زائر را از سراسر جهان، به ویژه در جریان جشن سالانه و هفتروزه "جما"، به خود جذب میکند.
دیگر اقلیتها: پیروان طوایف صابئین مندایی، کاکایی، شبک، فیلی و زرتشتی نیز شعائر خود را با آزادی کامل برگزار میکنند و جمعیت کل این گروهها روی هم رفته حدود ۱۰۰ هزار نفر برآورد میشود.
مناسبتهای مذهبی و قومی به عنوان تعطیلات رسمی
اقلیم کوردستان برای نهادینه کردن ارزشهای تنوع و تکثرگرایی، تعدادی از مناسبتهای مذهبی و قومی را به عنوان تعطیلات رسمی عمومی یا ویژه پیروان آن اقلیتها به رسمیت شناخته است. مناسبتهای اسلامی شامل میلاد پیامبر اسلام، عید فطر، عید قربان، آغاز سال نو هجری و روز عاشورا است. مناسبتهای مسیحی شامل آغاز سال نو میلادی، میلاد حضرت مسیح، عید پاک (قیام) و عید عروج را در بر میگیرد.
مناسبتهای ایزدی شامل عید سال نو ایزدی، عید چله تابستان (چلەی هاوين)، عید "جما" و عید روزه است.
ترکمانها روز روزنامهنگاری ترکمانی و روز زبان و فرهنگ ترکمانی را جشن میگیرند؛ در حالی که کلدانیها و آشوریها آغاز سال نو بابلی-آشوری و بابلی-کلدانی (اکیتو)، روز شهید آشوری و عید نوسردیل را گرامی میدارند و کاکاییها نیز عید "قولتاس" را جشن میگیرند.