«گل جهنمی»؛ گیاهی که به نماد محلهی روناکی اربیل تبدیل شد
در روزهای گرم تابستان، هنگامی که خیابانهای اربیل زیر آفتاب شدید قرار میگیرند، محله روناکی با دیوارها، ورودی خانهها و کوچههایی پوشیده از گلهای صورتی، بنفش و سفید، چهرهای متفاوت پیدا میکند. گل کاغذی که مردم محلی آن را «گولی جهنمی» یا «گل جهنمی» مینامند، اکنون به یکی از نشانههای اصلی این محله تبدیل شده است.
شاخههای این گیاه از روی دروازهها و دیوار حیاطها عبور کرده و در بخشهایی از محله، سقفی رنگارنگ بر فراز کوچههای مسکونی ساختهاند. گسترش گل کاغذی در روناکی به اندازهای است که شماری از ساکنان اربیل میگویند تنها با دیدن کوچههای پوشیده از این گل میتوانند محله را تشخیص دهند.
یکی از ساکنان قدیمی روناکی به کوردستان۲۴ گفته است که رنگهای روشن این گیاه به کوچهها طراوت میبخشد و مردم محله نیز به همین دلیل آن را در امتداد خیابانها و مقابل خانههای خود کاشتهاند. به گفته او، گل کاغذی اکنون بخشی از هویت ظاهری روناکی شده است.
یکی دیگر از ساکنان میگوید خانههای بدون گل جهنمی در این محله بسیار اندکاند. این گیاه روی ورودی خانهها، داخل حیاطها و در امتداد دیوارها رشد کرده و به یک نشانه بصری برای شناسایی روناکی تبدیل شده است.
گیاهی سازگار با تابستانهای گرم اربیل
محبوبیت گل کاغذی فقط به ظاهر رنگارنگ آن مربوط نمیشود. این گیاه با آبوهوای گرم و خشک سازگاری بالایی دارد و پس از تثبیت ریشهها، در برابر کمآبی مقاوم است. منابع باغبانی دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی نیز گل کاغذی را گیاهی مناسب اقلیمهای گرم و خشک معرفی میکنند که در نور کامل خورشید و خاک دارای زهکشی مناسب رشد مطلوبی دارد.
تابستانهای اربیل طولانی و کمبارشاند و دمای هوا در دورههایی از سال از ۴۰ درجه سانتیگراد فراتر میرود. در چنین شرایطی بسیاری از گیاهان زینتی برای زنده ماندن به آبیاری مداوم نیاز دارند، اما گل کاغذی با مراقبت و آب کمتر نیز میتواند رشد کند و در گرمترین هفتههای تابستان به اوج گلدهی برسد.
نام محلی «گل جهنمی» از سازگاری این گیاه با گرمای شدید و همچنین خارهای خمیده و تیز آن گرفته شده است. این خارها هرسکردن شاخهها را دشوار میکنند. با وجود نام خشن گیاه، ساکنان روناکی آن را بیشتر با آرامش، زیبایی خانهها و فضای مهماننواز محله پیوند میدهند
آنچه گل به نظر میرسد، در واقع برگ رنگی است
گل کاغذی بومی آمریکای جنوبی است و بعدها در مناطق گرم جهان گسترش یافت. بخشهای صورتی، بنفش، سفید، نارنجی یا قرمزی که معمولاً گل تصور میشوند، در واقع برگهای تغییرشکلیافته و کاغذمانندی به نام «براکته» هستند. گلهای واقعی گیاه بسیار کوچک، لولهای و معمولاً سفیدند و در مرکز این برگهای رنگی قرار دارند.
این گیاه افزون بر زیباسازی خیابانها، با پوشاندن دیوارها و حیاطها مقداری سایه ایجاد میکند و فضای سبز را به محلههای متراکم شهری میآورد. سازگاری آن با گرما و کمآبی نیز سبب شده است که در شرایط افزایش فشار بر منابع آب، به گزینهای عملی برای محوطهسازی خانهها تبدیل شود.
افزایش تقاضا و قیمتهای چند هزار دلاری
فروشندگان گل در اربیل میگویند تقاضا برای گل کاغذی در تابستان، همزمان با دوره اصلی گلدهی آن، افزایش پیدا میکند. برخی گونههای عرضهشده در بازارهای اربیل از ایران، ترکیه و ایتالیا وارد میشوند. قیمت بوتههای کوچک از حدود ۱۰ هزار دینار عراق آغاز میشود، اما بهای نمونههای بزرگ و بالغ گاهی به ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ دلار میرسد.
رنگ صورتی همچنان رایجترین نوع گل کاغذی در روناکی است، اما گونههای بنفش و سفید نیز در سالهای اخیر بیشتر دیده میشوند. با وجود این تنوع، سیمای اصلی محله همچنان با شاخههای صورتیرنگی شناخته میشود که از روی دیوار خانهها به سوی کوچهها امتداد یافتهاند.
در بسیاری از شهرها، ساختمانهای تاریخی یا بناهای یادبود به نماد محلهها تبدیل میشوند؛ اما در روناکی، یک گیاه مقاوم این نقش را بر عهده گرفته است. گل جهنمی نه با مقابله با آبوهوای اربیل، بلکه به دلیل سازگاری با آن، به نشانهای ماندگار از محله تبدیل شده است.
این گل اکنون هم نمادی از زیبایی تابستانی روناکی و هم نمونهای از سازگاری فضای سبز شهری با اقلیم گرم و کمآب اربیل به شمار میرود؛ نمادی که با مشارکت ساکنان، از یک گیاه زینتی به بخشی از هویت محله تبدیل شده است.