تلاش دولت اقلیم کوردستان برای مهار بحران سوخت

امید خوشناو، استاندار اربیل، روز سه‌شنبه ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۶ (۳۰ تیر ۱۴۰۵) اعلام کرد که تمامی جایگاه‌های سوخت در این استان موظف به رعایت قیمت‌های جدید تعیین‌شده برای بنزین عادی هستند. بر اساس این ابلاغیه، هر جایگاهی که از دستورالعمل‌های رسمی سرپیچی کند، با جریمه‌های سنگین، پیگرد قانونی و خطر تعطیلی دائم روبه‌رو خواهد شد. این اقدام واکنشی به جهش ناگهانی قیمت سوخت و افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت انرژی در اقلیم کوردستان، هم‌زمان با تشدید درگیری‌ها میان آمریکا و ایران است.

طبق دستور صادرشده از سوی مسرور بارزانی، نخست‌وزیر دولت اقلیم کوردستان، در روز دوشنبه ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۹ تیر ۱۴۰۵)، قیمت هر لیتر بنزین عادی توزیع‌شده توسط دولت اقلیم کوردستان ۷۵۰ دینار تعیین شده است. همچنین سقف قیمت بنزین عادی در جایگاه‌های تجاری نباید از ۸۵۰ دینار فراتر برود. وزارت منابع طبیعی اقلیم کوردستان تأکید کرده است که این قیمت جدید در تمامی استان‌ها و اداره‌های مستقل منطقه لازم‌الاجراست.

امید خوشناو با اشاره به فعالیت ۲۶۶ جایگاه سوخت در محدوده‌ی استان اربیل، خاطرنشان کرد که اکثریت این مراکز قیمت ۸۵۰ دیناری را نصب کرده‌اند. وی افزود که مأموریت کمیته‌های کنترل کیفیت سوخت گسترش یافته و اکنون علاوه بر بررسی استانداردهای فنی، بر قیمت‌گذاری‌ها نیز نظارت میدانی دارند. به گفته‌ی استاندار اربیل، در دوره‌ی اخیر ۷ جایگاه به‌دلیل عرضه‌ی سوخت نامرغوب مجازات شده و اسامی آن‌ها جهت اطلاع عموم منتشر شده است.

در همین راستا، دولت اقلیم کوردستان پالایشگاه‌ها و شرکت‌های تولیدکننده را به افزایش ظرفیت تولید مکلف کرده است. مقرر شده است که کمیته‌ای مشترک با عضویت وزارت منابع طبیعی، وزارت امور داخلی اقلیم کوردستان و استانداری‌ها بر روند بازار نظارت کنند تا از احتکار یا کاهش عمدی عرضه جلوگیری شود.

ریشه‌های داخلی و جهانی بحران سوخت

پیش از تصمیم اخیر دولت، بازار سوخت اقلیم کوردستان فشارهای بی‌سابقه‌ای را تجربه کرده بود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، قیمت هر لیتر بنزین عادی در اربیل در تاریخ ۱۳ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۳ خرداد ۱۴۰۵) به ۱ هزار و ۱۹۵ دینار رسیده بود، در حالی که پیش از آن، قیمت‌ها در محدوده‌ی ۸۵۰ تا ۸۹۰ دینار نوسان داشت.

محدودیت در عرضه‌ی بنزین یارانه‌ای از عوامل اصلی فشار بر بازار داخلی است. مسئول کمیته‌ی بازرسی نفت و معادن اربیل پیش‌تر اعلام کرده بود که نیاز روزانه برای اجرای کامل طرح توزیع سوخت با کارت الکترونیکی بیش از ۲ میلیون لیتر است، اما در حال حاضر تنها ۷۵۲ هزار لیتر بنزین یارانه‌ای تأمین می‌شود. از سوی دیگر، هلگورد شیخ نجیب، سرپرست اداره‌ی مستقل سوران، اعلام کرد که دولت فدرال  در بغداد روزانه حدود ۱۰۰ هزار بشکه نفت خام کمتر از سهمیه‌ی مورد نیاز را به پالایشگاه‌های اقلیم کوردستان تحویل می‌دهد که این امر توان تولید داخلی را به‌شدت کاهش داده است.

تأثیر تنش‌های منطقه‌ای بر امنیت انرژی

بحران کنونی فراتر از مرزهای اقلیم کوردستان است. جنگ میان آمریکا و ایران و تهدیدات امنیتی در تنگه‌ی هرمز، هزینه‌ی تولید، حمل‌ونقل دریایی و بیمه‌ی محموله‌های نفتی را در سطح جهانی افزایش داده است. قیمت نفت برنت در روزهای اخیر از مرز ۹۰ دلار عبور کرد و اگرچه با انتشار اخباری مبنی بر احتمال آتش‌بس موقت به ۸۸٫۲۶ دلار کاهش یافت، اما بازار همچنان تحت تأثیر کاهش ۲۰ درصدی تردد نفتکش‌ها در تنگه‌ی هرمز، وضعیت شکننده‌ای دارد.

اختلال در فعالیت پالایشگاه‌های بزرگ در خاورمیانه و آسیا نیز موجب کاهش ۵ میلیون بشکه‌ای تولید روزانه‌ی فرآورده‌های نفتی نسبت به سال گذشته شده است. این فشار جهانی حتی در بازار آمریکا نیز با عبور قیمت بنزین از مرز ۴ دلار برای هر گالن مشاهده می‌شود. در چنین شرایطی، تعیین سقف قیمتی در اربیل گامی برای جلوگیری از فشار مستقیم بر معیشت شهروندان است، اما ثبات این وضعیت به افزایش عرضه‌ی نفت خام از سوی بغداد و بهبود شرایط راهبردی در منطقه بستگی خواهد داشت.