از سیور تا لوزان؛ چرخش بزرگ در تاریخ
در ۲۴ ژوئیه ۱۹۲۳، درست ۱۰۳ سال از امضای معاهدە لوزان میگذرد؛ پیمانی که در سال ۱۹۲۳ در شهر لوزان سوئیس میان کشورهای پیروز جنگ جهانی اول و ترکیه جدید به امضا رسید.
این معاهدە صرفاً یک توافقنامه معمولی نبود، بلکه به عنوان یک نقطه عطف تاریخی منفی، تمامی رویاها و آرزوهای ملت کورد در آن دوران را که پیشتر در معاهدە "سیور" تثبیت شده بود، پایمال کرد. لوزان، نخستین گام علیه کردها نبود، چرا که پیش از آن در سال ۱۹۱۶، فرانسه و بریتانیا از طریق توافق سایکس-پیکو خاورمیانه را تقسیم کرده بودند؛ اما لوزان به آخرین میخ بر تابوت حقوق ملی کوردها در آن مقطع زمانی تبدیل شد.
معاهدە لوزان که به عنوان جایگزینی برای معاهدە سیور (۱۹۲۰) پدید آمد، مسیر تاریخ را به کلی تغییر داد. در حالی که در مواد ۶۲، ۶۳ و ۶۴ معاهدە سیور، حق ملت کورد برای تشکیل یک دولت مستقل در ۲۰ درصد از مجموع خاک کوردستان بزرگ به رسمیت شناخته شده بود، مصطفی کمال اتاتورک توانست از طریق فشارهای دیپلماتیک و جلب حمایت اتحاد جماهیر شوروی سابق، متحدان بهویژه بریتانیا و فرانسه را متقاعد کند که دست از پیمان سیور بردارند. شرط اصلی ترکیه برای حلوفصل مسائل خاورمیانه و تثبیت مرزهایش، عدم اجرای مفاد معاهدە سیور بود؛ همین امر باعث شد که در مجموعِ ۱۴۳ مادهی معاهدە لوزان، نام ملت کورد و حقوق سیاسی آنها به کلی حذف شود.
این توافقنامه میان ۱۳ کشور قدرتمند از جمله ترکیه، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، یونان، بلژیک، رومانی، ژاپن، بلغارستان، پرتغال و همچنین اتحاد جماهیر شوروی و یوگسلاوی سابق به امضا رسید. پیامد این اجماع بینالمللی، تقسیم مجدد سرزمین کوردستان بود؛ پس از آنکه در سال ۱۵۱۴ و در جریان جنگ چالدران کوردستان به دو بخش تقسیم شده بود، لوزان آمد و خاک کوردستان بزرگ را میان چهار کشور ترکیه، ایران، عراق و سوریه تقسیم کرد. همچنین بخش پنجمی که به "کوردستان سرخ" معروف بود، تحت سلطه اتحاد جماهیر شوروی قرار گرفت و هماکنون در جغرافیای کشورهای ارمنستان، آذربایجان، گرجستان و ترکمنستان تقسیم شده است.
لوزان، علاوه بر تقسیم سرزمین، مسئله "ولایت موصل" (اقلیم کوردستان کنونی) را نیز بلاتکلیف رها کرد که بعداً در سال ۱۹۲۶ با الحاق آن به عراق به پایان رسید. این معاهدە نه تنها ضربهای مهلک به مسئله کورد وارد کرد، بلکه نقشه سیاسی و جغرافیایی جدیدی را برای منطقه ترسیم نمود که به مدت یک قرن به سرچشمه منازعات و اختلافات عمیق میان ملتهای منطقه تبدیل شد. لوزان به طور رسمی سیاست انکار هویت ملی کوردها را در سطح بینالمللی تثبیت کرد و بزرگترین ملت بدون دولت جهان را بیسرزمین باقی گذاشت.