کرمانشاه در مسیر تبدیل شدن به قطب جدید تولید زعفران
برنامهی توسعهی ۵۰۰ هکتاری مزارع زعفران در استان کرمانشاه
با هدف مقابله با بحران کمآبی و افزایش درآمد روستاییان، مقامات استان کرمانشاه در مناطق کوردستانی از برنامهی گسترده برای افزایش سطح زیر کشت زعفران و تکمیل زنجیرهی ارزش این محصول راهبردی خبر دادند.
استان کرمانشاه در غرب ایران با گسترش سطح زیر کشت، افزایش عملکرد مزارع و ایجاد صنایع فرآوری و بستهبندی، در تلاش است تا به یکی از قطبهای اصلی تولید زعفران تبدیل شود. این برنامهی راهبردی در شرایطی دنبال میشود که تداوم خشکسالی، کاهش بارندگی و فشار فزاینده بر منابع آبی، تغییر الگوی کشت به سوی محصولات کمآببر را به یکی از ضرورتهای بخش کشاورزی در این مناطق کوردستانی تبدیل کرده است.
در همین راستا، یاسین نوروزی، عضو شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، روز ۹ اوت ۲۰۲۶ (۱۸ مرداد ۱۴۰۵) اعلام کرد که زعفران به دلیل نیاز آبی محدود، ارزش اقتصادی بالا و سازگاری با شرایط اقلیمی، میتواند یکی از محصولات راهبردی کرمانشاه باشد. به گفتهی یاسین نوروزی، این محصول علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، ظرفیت قابلتوجهی برای ایجاد اشتغال روستایی دارد، اما تحقق کامل این هدف مستلزم تکمیل زنجیرهی تولید و برندسازی است.
هدفگذاری برای افزایش ۵۰۰ هکتاری سطح زیر کشت
براساس آخرین آمار سازمان جهاد کشاورزی، در حال حاضر حدود ۸۰۰ تا ۸۱۰ هکتار از اراضی استان زیر کشت زعفران قرار دارد. این رقم نشاندهندهی رشد چشمگیر نسبت به سال ۲۰۱۹ (۱۳۹۸) است که سطح زیر کشت تنها ۱۸۵ هکتار بود.
رحمان فیضقربانی، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی کرمانشاه، در ۸ مه ۲۰۲۶ (۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵) از برنامهی افزایش ۲۰۰ هکتاری مزارع زعفران خبر داد. وی پیشبینی کرد که تولید امسال به ۶ تا ۷ تن برسد. با این حال، منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه، در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۳ خرداد ۱۴۰۵) اعلام کرد که برنامهی گستردهتری برای افزودن ۵۰۰ هکتار به سطح زیر کشت زعفران در سال جاری در نظر گرفته شده است. استاندار کرمانشاه از بانکها و نهادهای حمایتی خواست تا پرداخت تسهیلات به متقاضیان کشت زعفران را در اولویت قرار دهند.
سازگاری با بحران آب و تعیین مناطق مستعد
مهمترین مزیت زعفران برای این بخش از مناطق کوردستانی، نیاز آبی پایین آن است. آبیاری این محصول معمولاً از ابتدای اکتبر (مهرماه) آغاز میشود؛ زمانی که فشار بر شبکههای آبیاری کاهش یافته است. نیاز آبی سالانهی زعفران در کرمانشاه حدود ۴ هزار مترمکعب در هر هکتار برآورد شده که بهمراتب کمتر از محصولات رایجی نظیر چغندرقند است.
کارشناسان معتقدند شهرستانهای کرمانشاه، کنگاور، سنقر، هرسین و صحنه و همچنین مناطق ماهیدشت، اسلامآباد غرب و کوزران از نقاط مناسب برای توسعهی این محصول هستند. در مقابل، مناطقی مانند قصرشیرین و بخشهایی از سرپلذهاب به دلیل گرمای شدید تابستان، برای کشت زعفران مناسب ارزیابی نمیشوند.
اشتغالزایی و بازدهی اقتصادی زعفران
یاسین نوروزی تأکید کرد که هر هکتار مزرعهی زعفران در طول یک فصل رشد، حدود ۲۷۰ "نفرروز" اشتغال مستقیم ایجاد میکند. این ویژگی در فصل برداشت میتواند فرصتهای درآمدی قابلتوجهی برای خانوادههای روستایی فراهم کند. به گفتهی وی، هر کیلوگرم زعفران در بازار داخلی ایران بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان معامله میشود که البته این قیمت تابع کیفیت محصول و نرخ روز ارز است.
کیوان یاری، کارشناس علوم گیاهی و تولیدکنندهی زعفران، میگوید سودآوری این محصول در شرایط مطلوب میتواند ۳ برابر چغندرقند و ۵ تا ۶ برابر گندم و جو باشد. وی همچنین بر اهمیت کیفیت پیاز زعفران تأکید کرد و افزود که برای هر هکتار باید حدود ۶ تا ۸ تن پیاز استاندارد با حداقل وزن ۸ گرم استفاده شود تا عملکرد اقتصادی مزرعه تضمین گردد.
چالش خامفروشی و لزوم ایجاد زنجیرهی ارزش
با وجود رشد سریع سطح زیر کشت، نبود زنجیرهی کامل فرآوری همچنان از موانع اصلی این صنعت در کرمانشاه است. بخش عمدهای از محصول استان بدون بستهبندی استاندارد و نام تجاری محلی فروخته میشود که باعث میگردد ارزش افزودهی اصلی نصیب واسطهها شود.
رحمان فیضقربانی پیشتر اعلام کرده بود که بیش از ۷۰ درصد مزارع کنونی در ۵ سال اخیر ایجاد شدهاند، اما زیرساختهای پس از برداشت با همین سرعت توسعه نیافتهاند. اگرچه سازمان جهاد کشاورزی از تدوین برنامههایی برای عرضهی محصول با نشان تجاری "زعفران کرمانشاه" خبر داده، اما تحقق این هدف به تأمین اعتبارات، ایجاد آزمایشگاههای کنترل کیفیت و دسترسی به بازارهای صادراتی بستگی دارد.
کرمانشاه با حدود ۸۰۰ هکتار مزرعه، هنوز فاصله زیادی با قطبهای سنتی مانند خراسان رضوی دارد، اما با تکیه بر مدیریت منابع آب و توسعهی واحدهای فرآوری، پتانسیل تبدیل شدن به یکی از بازیگران اصلی بازار زعفران را داراست.