ارائه خدمات رایگان ماموگرافی در مناطق مختلف اربیل
واحد سیار غربالگری سرطان در اربیل طی یک سال گذشته حدود ۱,۰۰۰ مورد معاینه انجام داده و ۶۵ مورد مشکوک را شناسایی کرده است. این اقدام در راستای تلاشهای اقلیم کوردستان برای تلفیق تشخیص زودهنگام و خدماترسانی جامعهمحور با سرمایهگذاریهای گستردهتر در حوزه درمان سرطان و مراقبتهای تخصصی صورت میگیرد.
رناس علی، خبرنگار کوردستان۲۴، از این واحد سیار بازدید کرد؛ جایی که زنان بهجای وابستگی صرف به بیمارستانها و مراکز تخصصی، خدمات رایگان غربالگری سرطان پستان را در نزدیکی محل سکونت خود دریافت میکنند.
بر اساس گزارش، سرطان پستان حدود ۲۰.۵ تا ۲۲ درصد از کل موارد سرطان در عراق را تشکیل میدهد که این موضوع تشخیص زودهنگام را به یکی از اولویتهای اصلی بهداشت عمومی تبدیل کرده است.
بیمارانی که با کوردستان۲۴ گفتگو کردند، بر دسترسی آسان به این خدمات و اهمیت معاینات دورهای تأکید داشتند. یکی از زنان اشاره کرد که پیش از مراجعه به این واحد سیار برای تصویربرداری، سونوگرافی و معاینات دیگری انجام داده بود. او از زنان، بهویژه افراد بالای ۴۰ سال، خواست تا بهطور منظم غربالگری شوند. مراجعهکننده دیگری گفت که صرفاً به دلیل رایگان بودن ماموگرافی آمده است، سایر زنان را تشویق کرد تا از طریق این واحد سیار یا سایر مراکز درمانی معاینه شوند.
ارائه خدمات غربالگری مستقیماً در سطح محلات
این واحد زیر نظر «مرکز توسعه پرستاری و مامایی» فعالیت میکند و بهطور منظم بین مناطق مختلف در رفتوآمد است.
بفرین سلیمان، کارشناس ماموگرافی در واحد سیار غربالگری این مرکز به کوردستان۲۴ گفت: حدود ۱,۰۰۰ زن از طریق تیم سیار ما غربالگری شدهاند. تیم ما معمولاً هر دو هفته یکبار به مراکز بهداشتی مختلف در اربیل و مناطق اطراف سر میزند. با این حال، بسته به نیاز و تقاضا، ممکن است بیش از دو هفته در یک مرکز بمانیم.
او افزود بسیاری از زنانی که به این واحد مراجعه میکنند، برای اولین بار است که تحت غربالگری پستان قرار میگیرند. وی، در ادامه توضیح داد: این غربالگری عمدتاً برای زنان بالای ۴۰ سال طراحی شده است، اما در صورت وجود سابقه خانوادگی قوی، محدودیت سنی وجود ندارد و افراد زیر ۴۰ سال نیز میتوانند آزمایش دهند.
هزینهها یک عامل کلیدی است. بفرین سلیمان گفت، معاینات در سایر مراکز میتواند گران باشد، به همین دلیل خدمات رایگان واحد سیار برای زنانی که ممکن است غربالگری را به تأخیر بیندازند، بسیار جذاب است. در عین حال، وی اشاره کرد که با وجود افزایش مشارکت، آگاهی بسیاری از بیماران هنوز محدود است.
این سرویس سیار در سپتامبر ۲۰۲۵ از طریق همکاری میان مرکز NMDC، کلینیک سرطان پستان، اداره کل سلامت اربیل و اداره کنترل سرطان وزارت بهداشت اقلیم کوردستان بهطور رسمی در اربیل راهاندازی شد.
ولادیمیر وان ویلگنبرگ، روزنامهنگار نشریه کوردستان کرونیکل، در آن زمان گزارش داد که سازمان خیریه LDS هزینه این واحد را تأمین کرده که در ابتدا به تجهیزات ماموگرافی و سونوگرافی مجهز شده بود.
هدف این برنامه تردد میان مراکز مراقبتهای بهداشتی اولیه در اربیل و مناطق اطراف بود تا پزشکان خانواده بتوانند بدون نیاز به ارجاع مستقیم زنان به بیمارستانهای بزرگ، آنها را برای غربالگری هدایت کنند. برنامههای بلندمدت این طرح شامل غربالگری احتمالی سرطانهای دهانه رحم و روده بزرگ و همچنین گسترش آن به سایر مناطق در صورت موفقیت الگوی اربیل است.
آمار ۱,۰۰۰ غربالگری گزارششده توسط کوردستان۲۴ در یک سال گذشته، معیاری اولیه از نحوه بهرهبرداری از این الگوی جامعهمحور ارائه میدهد.
پیشگیری؛ اولویت گستردهتر دولت اقلیم کوردستان
فعالیت واحد سیار با تغییر جهتگیری کلان در سیاستهای بهداشتی اقلیم کوردستان به سمت پیشگیری و تشخیص زودهنگام در کنار درمان همخوانی دارد.
در ماه ژوئیه، وزارت بهداشت با همکاری بنیاد خیریه بارزانی و دانشگاه سوران، کمپین یکساله پیشگیری از سرطان را در سوران آغاز کرد. سامان برزنجی، وزیر بهداشت، اعلام کرد هدف این طرح، افزایش آگاهی، تشویق به غربالگری دورهای و تبدیل پیشگیری به عنصر محوری سیاستهای مبارزه با سرطان است. مقامات اظهار داشتند که برنامه سوران میتواند به الگویی برای کمپینهای مشابه در سراسر اقلیم کوردستان تبدیل شود.
این رویکرد پیشگیرانه، مکمل سرمایهگذاریهای سنگین در بخش درمان سرطان است. به گفته برزنجی، اقلیم کوردستان در سال ۲۰۲۵ مبلغ ۲۵ میلیارد دینار عراقی برای داروهای سرطان و بیش از ۳ میلیارد دینار برای تجهیزات پزشکی در بیمارستان هیوا در سلیمانیه (یکی از مراکز اصلی درمان سرطان) اختصاص داد. در شش ماهه نخست سال ۲۰۲۶ نیز نزدیک به ۱۲ میلیارد دینار دیگر برای دارو و ملزومات این بیمارستان هزینه شد.
همزمان، دولت در حال توسعه زیرساختهای تخصصی سلامت در سراسر منطقه است. آمار رسمی اقلیم کوردستان در ژوئیه، شامل ۷۹ بیمارستان فعال، ۳۱ مرکز تخصصی بهداشت و ۸ بیمارستان و مرکز سرطان (از جمله مراکزی که در حال احداث هستند) بود. یک بیمارستان تخصصی بزرگ سرطان نیز در اربیل در حال ساخت است که تا ماه اوت به پیشرفت ۷۰ درصدی رسیده و قرار است خدمات تشخیص، شیمیدرمانی، پزشکی هستهای، پرتودرمانی و جراحی را در یک مجموعه گرد هم آورد.
انتقال تمرکز از درمان به مداخله زودهنگام
اصلاحات گستردهتر در بخش سلامت شامل توزیع تجهیزات پیشرفته تشخیصی فراتر از شهرهای بزرگ است. خدمات سیتیاسکن و امآرآی به مناطقی مانند زاخو، چومان، حلبچه، کویه و کلار گسترش یافته و خدمات تخصصی قلب و سایر بخشها از حالت تمرکزگرایی خارج شدهاند.
واحد سیار غربالگری سرطان نیز از همین اصل پیروی میکند؛ نزدیکتر کردن خدمات پزشکی به بیماران بهجای الزام آنها به ورود به سیستم درمانی از طریق بیمارستانهای بزرگ شهری.
این امر بهویژه در مورد سرطان پستان اهمیت دارد، زیرا غربالگری میتواند ناهنجاریها را قبل از بروز علائم و مراجعه به بیمارستان شناسایی کند. شناسایی ۶۵ مورد مشکوک در میان ۱,۰۰۰ معاینه به معنای تشخیص قطعی سرطان نیست، اما نشاندهنده مواردی است که نیازمند ارزیابیهای پزشکی بیشتر هستند.
برای برنامهریزان سلامت، اینگونه غربالگریها نقطه مداخله زودرس ایجاد میکند و همزمان آگاهی زنانی را که ممکن است اطلاعات کمی درباره ماموگرافی داشته باشند، افزایش میدهد.
از اینرو، استراتژی در حال توسعه اقلیم کوردستان در قبال سرطان در دو مسیر موازی پیش میرود؛۱. درمان: توسعه مراکز آنکولوژی، تامین دارو، تجهیزات و بیمارستانهای تخصصی. ۲. پیشگیری: آموزش عمومی، غربالگری دورهای و خدمات جامعهمحور برای دسترسی به افراد پیش از پیشرفت بیماری.
واحد سیار غربالگری این دو سیاست را در سطح جامعه پیاده میکند. این واحد با چرخش در محلات، ارائه معاینات رایگان و ارجاع موارد مشکوک، هدف کلی تشخیص زودهنگام را به خدماتی ملموس و قابل دسترس در نزدیکی خانه شهروندان تبدیل کرده است. همانطور که بفرین سلیمان اشاره کرد، برای بسیاری از بیماران این اولین تجربه غربالگری سازمانیافته است؛ امری که این واحد را نه تنها به یک بخش تشخیصی، بلکه به ورودی مهمی برای مراقبتهای بهداشتی پیشگیرانه تبدیل میکند.