تلاش‌ها برای بازگرداندن اسکلت تاریخی «شاندر زِد» به کوردستان
غار شاندر در کوه برادوست واقع در محدوده ادارە مستقل سوران، تنها یک محوطه باستانی معمولی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین مراکز جهانی برای درک رفتار، فرهنگ و آغاز زندگی اجتماعی انسان نیاندرتال به شمار می‌رود. کشف اسکلت «شاندر زِد» در سال‌های اخیر، فصل جدیدی را در تاریخ بشریت و باستان‌شناسی کوردستان گشوده است.
وهاب سلیمان، مدیر اداره آثار باستانی و میراث فرهنگی سوران، بر تلاش‌های مداوم نهادهای مربوطه در اقلیم کوردستان برای بازگرداندن بقایا و اسکلت «شاندر زِد» به زادگاه اصلی‌اش تأکید کرد. پس از کشف اسکلت «شاندر زِد» توسط تیم بریتانیایی به سرپرستی دانشگاه کمبریج، قطعات استخوانی (که بر اثر فشار بیش از ۲۰۰ تکه شده بودند) طبق یک توافق قانونی و علمی برای ترمیم، کالبدشکافی قانونی، سی‌تی اسکن و بازسازی مجدد به بریتانیا منتقل شدند.
طبق اظهارات مدیریت آثار باستانی سوران، این انتقال کاملاً موقت و به منظور تکمیل مراحل پژوهش‌های علمی بوده است. «شاندر زِد» متعلق به خاک کوردستان است و برنامه و تصمیم بر آن است که پس از پایان آزمایش‌های پیچیده علمی، به اقلیم کوردستان بازگردانده شود تا در موزه‌‌ای شایسته و ویژه برای عموم و پژوهشگران به نمایش درآید.
«شاندر زِد» چیست؟
شانه‌در زِد نام اسکلت فسیل‌شده یک زن نیاندرتال است که در سال ۲۰۱۸ در غار شاندر کشف شد. این زن نیاندرتال حدود ۷۵ هزار سال پیش می‌زیسته است. بررسی دندان‌های او نشان داد که هنگام مرگ حدود ۴۰ تا ۴۵ سال داشته که برای دوره نیاندرتال‌ها سن بالایی محسوب می‌شود. قد او حدود ۱۵۰ سانتی‌متر بوده و جمجمه‌اش زیر ریزش سنگ‌ها له شده بود. با این حال، دانشمندان کمبریج پس از هزاران ساعت کار دقیق، موفق شدند با استفاده از فناوری سه‌بعدی صورت او را بازسازی کنند؛ بازسازی‌‌ای که در سال ۲۰۲۴ به طور رسمی به جهان معرفی شد.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
کشف «شاندر زِد» تنها یافتن چند تکه استخوان نبود، بلکه دیدگاه دانشمندان را نسبت به کل گونه نیاندرتال تغییر داد. پیش از این تصور می‌شد نیاندرتال‌ها موجوداتی وحشی و بی‌بهره از آداب و رفتار اجتماعی بوده‌اند. کشف «شاندر زِد» در نزدیکی محل دیگر اسکلت‌ها اثبات کرد که آنان دارای حس همدردی، آیین خاکسپاری و فرهنگ خانوادگی بوده‌اند. همچنین یافتن او در همان گودال و محلی که در دهه ۱۹۵۰ اسکلت «شاندر ۴» در آن پیدا شده بود، نشان می‌دهد غار شاندر نوعی آرامگاه یا مکان مقدس بوده که نیاندرتال‌ها صدها سال مردگان خود را به آنجا می‌آورده‌اند.
روش استخراج، نجات و بازسازی جمجمه «شاندر زِد» با استفاده از فناوری ژئوفیزیک و اسکن پزشکی، انقلابی در متدولوژی باستان‌شناسی قرن بیست و یکم به شمار می‌رود.
اهمیت این کشف برای اقلیم کوردستان:
این دستاورد تأثیر و اهمیت بالایی در ابعاد مختلف برای اقلیم کوردستان دارد.
نام کوردستان به بخشی جدانشدنی از شالوده تاریخ تکامل بشریت تبدیل می‌شود و گزاره «کوردستان دروازه و مهد آغاز تمدن است» پایه‌ای علمی و غیرقابل‌انکار می‌یابد.
پخش مستندهای جهانی (مانند مستند BBC درباره «شاندر زِد») و پژوهش‌های دانشگاه کمبریج، کوردستان را در رسانه‌ها و محافل آکادمیک بین‌المللی با چهره‌ای متمدن و غنی از نظر میراث فرهنگی معرفی می‌کند.
این گونه کشفیات زمینه‌ساز جذب پژوهشگران، باستان‌شناسان و گردشگران علمی از سراسر جهان به منطقه سوران و اقلیم کوردستان خواهد شد.