نشانه‌های مراقبت اجتماعی و زخم مرگبار در نئاندرتال‌ها
یک پژوهش علمی جدید که در اکتبر سال ۲۰۲۶ در مجله (Scientific Reports) منتشر شده است، ابعاد تازه‌ای از زندگی و مرگ انسان‌های نئاندرتال در «غار شانه‌در» واقع در اقلیم کوردستان را روشن می‌کند. این پژوهش بقایای فرد جدیدی را ارائه می‌دهد که با نام «شانه‌در آ» (Shanidar A) شناخته می‌شود و اطلاعات بسیار مهمی را درباره رفتارهای اجتماعی، توانایی مراقبت، آسیب‌ها و فناوری تسلیحاتی آن دوران آشکار می‌سازد.
بقایای «شانه‌در آ» به حدود ۷۵ هزار سال پیش بازمی‌گردد. این بقایا در منطقه‌ای بسیار تنگ و محدود کشف شده‌اند که پیش‌تر مجموعه دفن معروف به شانه‌در ۴ در آنجا کاوش شده بود. با کشف این فرد جدید که شامل یک دست راست کامل، دو دنده چپ، یک قطعه دنده، استخوان کتف چپ و چند دندان است، حداقل تعداد افراد در این بخش خاص از غار به پنج نفر می‌رسد. این امر این فرضیه را تقویت می‌کند که نئاندرتال‌ها از مکانی مشخص به شکلی هدفمند برای دفن یا قرار دادن مردگان خود در نسل‌های مختلف استفاده می‌کرده‌اند.
از نظر وضعیت رسوب‌شناسی و نحوه قرارگیری بقایا، بررسی‌ها نشان می‌دهند که جسد در ابتدا در محیطی خشک قرار گرفته و به صورت جزئی با رسوبات پوشانده شده است. پس از گذشت زمان و تجزیه بافت‌های نرم، سیلابی کوتاه و قدرتمند موقعیت بیشتر استخوان‌ها را جابه‌جا کرد، اما بخش‌هایی از استخوان‌های دست و کتف به دلیل حضور سنگ بزرگی در آن محدوده، از تأثیر کامل سیلاب در امان مانده و در جای خود محافظت شدند.
آسیب‌ها، بیماری‌ها و واکنش‌های اجتماعی
یکی از مهم‌ترین بخش‌های این پژوهش، آشکار شدن دو نوع آسیب بزرگ روی بدن «شانه‌در آ» است.
آسیب صورت و دندان‌ها: دندان‌های جلویی این فرد نشان‌دهنده شکستگی‌های عمیق و بزرگی در ناحیه صورت یا فک است که پیش از مرگ رخ داده است. با وجود این آسیب شدید، فرد برای مدت طولانی زنده مانده و رسوب جرم دندان روی دندان‌های شکسته انباشته شده است که این امر نشان‌دهنده تداوم استفاده از دندان در زندگی روزمره است. زنده ماندن این فرد با جراحت عمیق صورت برای مدتی طولانی، مدرکی محکم بر این است که سایر اعضای گروه از او مراقبت کرده‌اند و هوشیاری و نوع‌دوستی اجتماعی در میان نئاندرتال‌ها وجود داشته است.
آسیب مرگبار کتف: در استخوان کتف چپ این نئاندرتال، حفره‌ای دایره‌ای شکل به قطر حدود ۱۵ میلی‌متر کشف شده که در اثر برخورد شیئی تیز در زمان مرگ ایجاد شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهند که این یک جراحت مرگبار بوده و اگرچه ممکن است در اثر شکار یا خشونت میان افراد ایجاد شده باشد، اما در زمره نادرترین آسیب‌های ثبت‌شده در تاریخ بشر قرار دارد.
استفاده از سلاح‌های چوبی و پیامدهای علمی
شکل دایره‌ای حفره و تصاویر سه‌بعدی اسکن نشان می‌دهند که این زخم بسیار شبیه به آسیب‌های ناشی از نیزه‌های چوبی یا سلاح‌های نوک‌تیز گرد است. این کشف، مدرکی غیرمستقیم و باارزش درباره استفاده از فناوری تسلیحات چوبی در دوره پارینه‌سنگی میانی در شانه‌در است. از آنجا که مواد ارگانیک و چوب به بسیار ندرت در این مناطق حفظ می‌شوند، چنین مطالعات استخوان‌شناسی تنها راه تأیید پیشرفت تسلیحات شکار در آن دوران به شمار می‌روند.
در پایان، این پژوهش درباره «شانه‌در آ» نه تنها تعداد کشفیات غار شانه‌در را غنی‌تر می‌سازد، بلکه ابعاد پیچیده زندگی نئاندرتال‌ها را روشن می‌کند؛ از شیوه‌های دفن مردگان و مراقبت از آسیب‌دیدگان گرفته تا انواع سلاح‌ها و خطرات زیست‌محیطی آن دوران در ۷۵ هزار سال پیش.